Manifestaziun per la plurilinguitad

(anr/fa) Cun la mira da sensibilisar la populaziun svizra per la valur dal plurilinguissem s'è messa la Coscienza Svizzera en viadi tras la Svizra. Dacurt ha ella fatg fermativa a Cuira. «L'impurtanza da la plurilinguitad» – tut ils interessads per quest tema eran envidads en mardi passà da vegnir en la halla da la chasa da citad da Cuira. En la chapitala dal chantun triling aveva organisà il comité «Coscienza Svizzera» ina sairada da reflexiun davart la valur da la plurilinguitad svizra. Sco basa serviva il manifest per in federalissem pluriling, il qual è vegnì elavurà en la Svizra taliana. Sco ch'igl ha declerà il linguist Alessio Petralli, commember da la Coscienza Svizzera, vul quel manifest encuraschar las minoritads linguisticas da mussar cleramain a la maioritad «che la vaira ritgezza da noss pajais consista en sia capacitad da convivenza plurilingua, nua ch'ins po senz'auter agiunscher er l'englais, però senza renunziar a promover nossas linguas naziunalas ch'èn stadas participadas a la creaziun da l'Europa moderna».

Tgirar la multifariadad
Ch'il Grischun sa stentia da tgirar la varietad linguistica-culturala dal chantun, ha ditg cusseglier guvernativ Claudio Lardi. Tenor el èsi perquai l'emprim da promover las atgnas linguas chantunalas e naziunalas. Quai stgaffescha a ses avis il sentiment d'identitad che saja necessari per emprender autras linguas. «La plurilinguitad è da gronda muntada gist er en il mund da lavur tant en l'economia publica sco er privata», ha'l ditg, «la capacitad da savair s'exprimer en differentas linguas è la basa per bunas relaziuns cun ils vischins.» Bernard Cathomas, il directur da Radio e Televisiun Rumantscha, ha discurrì da l'obligaziun da tgirar la diversitad en Grischun ed en Svizra. Ch'i dovria la conscienza areguard la valur da la diversitad e la muntada per il pajais. «Quella lezia han instituziuns sco la Pro Griogioni Italiano e la Lia rumantscha», ha'l ditg, «las qualas èn per mai oz in zic memia bravas ed indulgentas – per minoritads è quai fatal.» Jean-Marie Vodoz, il president da la Fondation défense du français, ha deplorà la maschaida da pleds englais en las linguas svizras. A ses avis crescha uschia il privel, che l'englais daventia la tschintgavla lingua naziunala svizra. Il directur da las scolas da Cuira Franz Tscholl ha preschentà la scola bilingua en la chapitala grischuna. «Sche las experientschas positivas fatgas fin ussa sa conferman, datti buns motivs per introducir a Cuira definitivamain classas bilinguas tudestg/talian e tudestg/rumantsch», ha ditg Tscholl. El è da buna speranza ch'il chantun vegnia a sustegnair er en avegnir la scola bilingua da Cuira.

«Politica da lingua è politica da minoritads»
Ch'ella saja loscha dal sistem svizzer, «d'unir dretgs democratics cun la protecziun da las minoritads», ha ditg Corina Casanova, la nov tschernida vicechanceliera da la confederaziun, «jau sper che nus ans sajan conscients da questas valurs e pronts da las mantegnair er en avegnir.» La politica da linguas è tenor ella politica da minoritads, «e minoritads èsi da respectar e da proteger». En allusiun a la pretaisa d'in dals cussegliers federals ch'ella saja da lingua tudestga ha manegià Corina Casanova ch'i saja stada in'experientscha speziala da vegnir privada tuttenina da sia identitad rumantscha. «Co san ins vegnir sin l'idea da considerar mai sco germanofona?», s'è ella dumandada, «jau sun creschida si en Surselva ed en Engiadina e discur a chasa sursilvan e vallader.»