D’africaans fin zulu
Google uss er en rumantsch

Da Flurin Andry, ANR 

Grazia l’iniziativa d’in programmader ch’emprenda rumantsch survegnan ins dapi dacurt la pagina da Google er en rumantsch. Translatà quel-la han giuvnas e giuvens Rumantschs. «Fin uss purscheva il Google ses servetschs en 104 linguas», declera Sascha Brawer, programmader da la firma americana che ha a Turitg ses center europeic. Ch’el haja adina gì grond interess per linguas, cuntinuescha’l. Durant il gimnasi aveva’l emprais talian, uss è’l londervi ad emprender rumantsch. «A mai aveva gia dapi ditg parì in pau curius ch’ins po leger nossa pagina en chinais, esperanto u mongol, ma betg en la quarta lingua naziunala svizra», menziuna Brawer. Las collavuraturas e collavuraturs dal Google a Turitg han il dretg d’utilisar ventg pertschient da lur temp da lavur per projects ch’els realisassan gugent. Sascha Brawer nun ha gì ditg da studegiar qual project ch’el vuless prender per mauns. 

Cun agid da las Punts 
Sco abunent da las Punts ha scrit Brawer a la redacziun da la gasetta giuvna rumantscha. El ha envidà ad in pèr dals giuvens che scrivan mintgatant contribuziuns per las Punts ed ad auters ad ina party da translaziun: «Els èn vegnids en set ed han endatà en ils biros da Google ils pleds rumantschs, e giudì al medem mument la cumpagnia.» Suenter in pèr uras era fatga la lavur. Uss stattan a disposiziun a las Rumantschas e Rumantschs ils servetschs da ‘www.google.ch’ er per rumantsch. L’avantatg per la firma google è tenor Brawer quel ch’els possian uschia porscher ad ina gruppa linguistica en pli lur servetschs en la lingua materna. «Jau ma sun conscient da la pussaivladad ch’ins chatta probablamain anc tscherts sbagls tar ils terms rumantschs», ha manegià Sascha Brawer, «perquai giavischain nus a mintgin ch’ins vuless gidar da sa metter en colliaziun cun il Google.» 

Ina maschaida d’idioms e da rumantsch grischun 
Sco ch’i di Andreas Gabriel, substitut dal secretari general da la LR, beneventa quella fitg iniziativas per novs products rumantschs, sco la pagina da Google. «Gist meds electronics sco l’internet èn fitg interessants per nus perquai che la giuventetgna fa grond diever d’els.» La realisaziun da quests projects è tenor el dentant in’autra dumonda. Ch’il resultat da quella saira da translaziun a Turitg saja quel, ch’i vegnian duvrads pleds en rumantsch grischun, dentant er da quels en differents idioms, manegia Andreas Gabriel. «Nus vulain bain porscher maun e gidar, ma nus na pudain betg surprender la responsabladad finala per tut.» 

Servetsch da translaziun ha bleras autras incumbensas 
«Nus avain natiralmain grond interess ch’il text dal google saja uschè correct che pussaivel», di Gabriela Holderegger, la manadra dal servetsch da translaziun, «intginas correcturas pudain nus bain far, ma quai stain nus far tranteren, cur che nus avain gist in mument temp.» Per quella lavur da las traducturas Marlis Menzli, Angela Schmed, la manadra e per part er Annalisa Schaniel na survegn la LR nagina paja da la firma Google. «Per noss servetsch èsi uschia che nus avain nossa lavur regulara», declera Gabriela Holderegger, «las translaziuns che vegnan postadas e pajadas, e quellas han natiralmain prioritad.» 

«Nus essan ils megliers per tschertgar»
La firma americana Google posseda la pli gronda uschenumnada ‘maschina per tschertgar’ en l’internet. Il servetsch da Google ha access a dapli ad 8 milliardas da paginas d’internet. Sch’insatgi scriva p.ex. il pled «chanzun» en la maschina da google chatta quella en 0,07 secundas 118 paginas d’internet che cuntegnan quel pled, tranter auter p.ex. la pagina da l’Istorgia Grischuna cun la chanzun da la Chalavaina u la pagina da Linard Bardill cun sia «Chanzun s-charpada». D’avrigl 2004 ha avert la firma a Turitg ses center da perscrutaziun e svilup europeic. Pliras dunsainas d’informatichers e programmaders lavuran qua. Els emprovan d’optimar ed accelerar anc lur servetsch, il qual è tenor els gia uss il meglier da tuts.