Ina vita per scola e cultura

Da Gion A. Derungs

Il mais passà ha conrectur dr. Arnold Spescha bandunà la scola chantunala ed è ì – cun blers merits – en pensiun. Igl è surlaschà ad auters da sa regurdar da ses immens engaschament sin tut ils champs da lavur ch’el è stà ed è speranza anc ditg activ. Jau vi ma concentrar sin quels ch’èn ord optica rumantscha da la pli gronda muntada: la scola, ils meds d'instrucziun e las activitads per las ovras culturalas. Quel ch’entaupa Arnold Spescha – nua ch’igl è – è impressiunà per betg dir fascinà da ses engaschament e temperament. Ins stat avant in um cun ina vitalitad nun splimada era suenter 35 onns operar a la scola chantunala en fitg diversas domenas ed en  ulteriuras incumbensas ordaifer la scola. 

Spescha, l’um da scola 
Dotà cun blers talents è Arnold Spescha sa decidì per la clamada da scolast. Quella è stada per el sper tut l’auter sia occupaziun principala durant l’entira vita professiunala. Entschet ha el sco scolast primar a Sevgein ed Arosa. Suenter il studi academic es el vegnì elegì a la scola chantunala sco scolast per franzos, talian e pli tard era rumantsch. L’onn 1996 ha la regenza grischuna al elegì conrectur da la scola chantunala sco successur da Leo Schmid. Ed el è anc oz suenter 35 onns scolast tras e tras – scolast engaschà cun la savida adequata en la materia, l’inschign metodic necessari ed ina sistematica da lavurar surprendenta. Tut en tut: bain dotà cun las cumpetenzas basegnaivlas, pretensius envers sasez ed era pretensius visavi ses scolars e sias scolaras. 
Ma Arnold Spescha è era l'um cun egl e chapientscha per quels e quellas che dovran forsa in pau pli ditg che el per chapir tschertas chaussas u che n'avevan sco derivants da la diaspora linguistica betg las cundiziuns da partenza sco scolars dal territori da tschep rumantsch. El ha nundumbraivlas giadas fatg curaschi, cusseglià e sustegnì scolars e scolaras da las regiuns linguisticamain maschadadas da vegnir a las lecziuns da rumantsch, era sch’i fiss stà per blers da quels pli simpel da prender il binari tudestg. El che represchenta la diversitad linguistica naziunala a moda persvadenta ha adina puspè fatg lavur da lobbying per la Rumantschia. Igl emprim blers onns sco scolast en sias lecziuns, a partir da 1996 en la funcziun da conrectur e scolast. Il pli impurtant per el era da svegliar l’emprim l'olma rumantscha tar giuvnas e giuvens confidads ad el. Las pretensiuns tenor plan d’instrucziun vegnan era, dentant pir suenter. 
Il num Arnold Spescha è era cumpiglià cun l’acceptanza dal rumantsch sco rom da matura da l’onn 1982 e spezialmain cun l’introducziun da la matura bilingua da l’onn 1997. Quai èn segiramain dus pilasters da chantun che rinforzan la posiziun dal rumantsch a la scola chantunala. 

Spescha, l’um da la furmaziun permanenta 
Arnold Spescha vess pudì sa concentrar sin sia scola e ses pensum da romanist a la scola chantunala – e basta. Na, scola è per el dar vinavant savida e metoda da lavurar a giuven e vegl. Perquai ha el paucas giadas detg na, sch’el è vegni dumandà da conferenzas rumantschas u autras organisaziuns per sequenzas u entirs dis da scolaziun. El è adina puspè stà a disposiziun sco referent en curs da perfecziunament. Il medem vala per sia instrucziun sco docent a l’universitad. Da sia plima derivan era duas impurtantas publicaziuns sursilvanas, nua che bler dal material ch’el ha duvrà en scola ed en la furmaziun permanenta vegn preschentà en furma cumplessiva e sistematica. I sa tracta da la «Grammatica sursilvana» da l’onn 1989 e dal «Vocabulari fundamental sursilvan» da l’onn 1994. Duas ovras da valita fundamentala per scola e scolaziun sursilvana. Dasperas dessi da menziunar numerus artitgels sur da scola e linguatg che Arnold Spescha ha publitgà en gasettas u revistas. 

Engraziament 
En num da la Lia rumantscha engraziain nus a conrectur Arnold Spescha per tut quai ch’el ha prestà per la scolaziun rumantscha, insumma per lingua e cultura rumantscha en general ed al giavischain la bain meritada pensiun cun buna sanadad e la libertad da pudair zavrar ora davent dad uss mo quai che plascha da far.