Nua va la Bielorussia?
Ragischs d’ina dictatura senza vistas 

Da Guiu Sobiela-Caanitz
 
Dacurt ha questa gasetta rapportà ch’uffants bieloruss, da l'intschess tutgà 1986 da la catastrofa da Tschernobil, hajan fatg vacanzas en Surselva grazia a l’ospitalitad da famiglias localas. Lezza bella tradiziun viva dapli blers onns e fa onur a la generusadad ed al spiert organisatoric da quella regiun rumantscha. Blers Sursilvans han segir consultà atlas u lexicons per s'infurmar davart la Bielorussia, in pajais ch’ins enconuscheva strusch avant sia independenza proclamada 1991. Anc oz vegn el menziunà darar en ils mezs da massa, entant che pajais limitrofs sco la Lituania, Pologna e Russia dattan adina puspè materia da tractar als schurnalists. Per-quai ston ins savair grà ad «Ost-West. Europäische Perspektiven» (1) per il numer spezial (2004/2, paginas numeradas da 81–160) che lezza revista (Owep) ha deditgà a la Bielorussia. 
«Owep» vegn edì da duas organisaziuns catolicas tudestgas: «Renovabis», acziun da solidaritad dals catolics tudestgs cun ils umans en l’Europa mesauna e da l’ost, ed il Comité central dals catolics tudestgs. Ma il carnet na sa restrenscha betg a la minoritad catolica dal pajais descrit (tranter 1 e 2 da 10 milliuns olmas); tractada vegn l’entira Bielorussia, resguardond spezialmain il sidost impestà da radiaziuns nuclearas, nua ch’i dat mo paucs catolics. 

In’elita senza schlantsch
Gist il rapport entitulà «En la sumbriva dal reactur» (pp. 144 – 152) fa smirvegliar. Blera glieud viva anc adi-na – u puspè – en vitgs nua ch’ins na dastgass mangiar u baiver nagut da quai che crescha e vegn preparà sin il lieu. In’avdanta manegia: «Tge mida quai, nua e cura ch’ins mora? Qua cun la radioactivitad u en l’intschess net pervi da malsogna? Tar nus è la fin la medema per tuts» (p. 149). Quai ex-prima fitg bain la tenuta passiva dals blers Bieloruss. La politologa Iris Kempe (Minca) rapportescha: «En ils davos onns da l’Uniun sovietica (US) n’ha l’elita bielorussa mess ad ir nagina tendenza da liberalisaziun; i n’è gnanca naschì nagina gruppa autonoma cun noda etnica (…). L’independenza n’è pia betg resultada en emprima lingia d’in moviment naziunal, mabain cunzunt dal collaps da l’US pervi dal putsch d’avust 1991. La fundaziun dal stadi da Bielorussia n’ha betg transfurma l’elita; era refurmas instituziunalas han ins fatg mo plaun e senza cesuras profundas (…). La maioritad dal pievel n’ha betg sa stentada da rinforzar in’identitad linguistica e naziunala in-dependenta da Russia. La via che la Bielorussia prenda resta intscherta» (p. 96). 

Cunter il polac 
La flaivlezza da l’identitad bielorussa va enavos fin als davos onns dal 18avel tschientaner, cur che la Russia ha annectà il pajais. Quai era la fin da seculs d’uniun aifer la republica da Lituania e Pologna. L’istoricher polac Michal Kurkiewicz (Warszawa) rapportescha: «Lezza giada è naschida in’ideologia da la ‘russitad dal vest’ che tirava endament la ductrina imperiala d’in grond pievel russ, furmà dals Russ ‘gronds’, dals ‘pitschens’ (Ucranais) e da quels dal vest, pia ils Bieloruss (…). Prof. Eugeniusz Mironowicz, spezialist da l'istorgia bielorussa, relevescha cun raschun: ‘La teoria da la russitad dal vest ha zavrà l’idea bielorussa dal context psicologic e cultural polac (…). Oz cuntegna era la propaganda statala bielorussa in element essenzial da ‘russitad dal vest’» (p. 107). 
Durant la segunda guerra mundiala ha la Bielorussia «pers quasi ina terza part da sia populaziun» (p. 119). Gia en ils onns trenta avevan las autoritads sovieticas mazzà u deportà en Sibiria passa 60 000 Polacs da Bielorussia. En ils onns quaranta e tschuncanta hani transportà en Pologna bunamain in milliun Polacs da Bielorussia, nua ch’i resta oz anc 400 000 Polacs. Ina circulara tramessa en october 2003 da Vladimir Lameco, viceparsura da la Cumissiun naziunala bielorussa per dumondas religiusas ed etnicas, prescriva a sias cumissiuns districtualas da «dar adatg ch’ins favuriseschia il bieloruss u il russ en ils cults divins» (2), pia ch’ins renunzia al polac. Lezzas cumissiuns districtualas duain survegliar las cuminanzas religiusas, cunzunt las pravendas catolicas e refurmadas. La Baselgia catolica en Bielorussia dovra tuts trais linguatgs, bieloruss, polac e russ, en ses cults divins e sias publicaziuns. 

Gidar in pievel sut squitsch 
Organisaziuns da Pologna (passa 38 milliuns olmas) s’engaschan per envidar e gidar gruppas da Bielorussia e mitigiar uschia las consequenzas da la dictatura. Kurkiewicz: «Il center ‘Maximilian Kolbe’ per reconciliaziun e scuntradas (Gdansk) organisescha in barat da giuventetgna tranter ils dus pajais. La Caritas polacca gida a finanziar instituziuns caritativas en Bielorussia. La fundaziun Batory organisescha bleras excursiuns da schurnalists polacs en Bielorussia e viceversa; plinavant finanziesch’la var 200 stipendis en Pologna per scienziads bieloruss (…). 
Ils funcziunaris da la dictatura chapeschan che talas activitads sa drizzan a lunga vista cunter els (…). Els impedeschan viadis da magistraglia bielorussa en Pologna, smanatschond scolasts interessads cun chastis e schizunt relaschada» (p. 114). Pawel Kazanecki, parsura d’in’uniun che promova visitas da magistraglia bielorussa en Pologna, rapportescha: «Nus demonstrain las consequenzas da la refurma pedagogica polacca ord plis puncts da vista (…). La magistraglia bielorussa s’interessa uschè bler che plis procuravan per attests medicals da favur durant la dimora en Pologna (…) e schizunt per substituts pajads che stevan lura en in ospital» (pp. 114–115). 

Jupiter ed il bov 
Kurkiewicz concluda: «La politica da l’Uniun europeana (UE) areguard ses vischins a l’ost ston ins numnar irraziunala. 
Ins na beneventa betg president Lucaschenca [il dictatur da Bielorussia, G. S.-C.], ma ses protectur president Putin è in giast desiderà en bleras chapitalas europeanas. 
Quai è fitg curius, sch’ins patratga che Lucaschenca, cun sia dictatura tuttina brutala, vul be mantegnair sia pussanza, entant che la finamira da la guerra russa en Tschetschenia è il genocid. 
I ma para che Warszawa n’acceptia betg e n’astgia betg pli acceptar ina ta-la maniera da tractar noss vischins a l’ost suenter las elecziuns dal parlament polac en 2005» (p. 115). I cons-tat ch’il coc dal problem stat en la gronda bainvulientscha da tscherts stadis da l’UE vers la Russia (145 milliuns olmas). 
Ils vegls Romans schevan: «Quod licet Iovi non licet bovi. – In bov [Lucaschenca] n’astga betg far quai che Jupiter [Putin] dastga far.» 

1) Chasa editura Matthias Grünewald, Max-Hufschmidt-Straße 4a, D-55130 Magonza. Fax: 0049 6131 9286 26. Posta electronica: mail@gruenewaldverlag.de 
2) Weißrussland: Strengere Überwachung von Religionsgemeinschaften gefordert, en: «G2W» 6/2004, p. 11. Adressa: Glaube in der 2. Welt, Postfach 9329, 8038 Turitg. Fax 043 322 22 40. Posta electronica: g2w@bluewin.ch