Ina grossa tschagula d’in turisticher

Da Claudia Cadruvi

Ils Grischuns han gugent ils Turitgais. Exact quai ha Gieri Spescha da “Grischun Vacanzas” ditg questa emna a la conferenza da pressa a Turitg cura ch’igl è vegnì preschentà la festa “Züri retour”. Nagin n’ha reagì. Nagin che avess tratg flad. Dapli che la mesadad dals preschents eran Grischuns. Quels savevan fitg bain che la constataziun dal turisticher na constat betg. E forsa savevan schizunt ils Turitgais ch’eran preschents quai.

I dat segir Grischuns che han gugent in u l’auter Turitgais ch’els enconuschan persunalmain. I dat forsa schizunt Grischuns che han surmuntà ils pregiudizis muntagnards visavi ils citadins da la metropola gronda. Ma sch’insatgi generalisescha e pretenda ch’ils Grischuns hajan gugent il Turitgais, è quai ina tschagula – e lura anc ina grossa.

Per quels che na san betg tge ch’ina tschagula è: I sa tracta d’ina verdura resp. d’ina ragisch. A questa ragisch pon ins far giu la paletscha, ins po tagliar si ella e duvrar da cuschinar. La tschagula dat savur a bleras spaisas. En Surselva ha la tschagula dentant anc ina autra muntada. Sch’insatgi “raquinta tschagulas”, vul quai dir ch’el na di betg la vardad, ch’el raquinta ina pulenta u ch’el di manzegnas.

Ma da pretender ch’il turisticher Gieri Spescha haja ditg manzegnas fiss memia ferm tubac. Era sch’el ha ditg quai senza vegnir cotschen. E malgrà ch’el stueva atgnamain savair ch’i na constat insumma betg, fissi brutal da numnar quai ina manzegna. Forsa eri gea in uschenumnà “Freudscher Versprecher”. Forsa leva el dir ch’ils “Turitgais han immens gugent ils Grischuns”. Gliez fiss gea stà la sontga vardad. Ma lura èsi mitschà ora gist il cuntrari. 

Ad in turisticher che studegia mintga di ora la chavazza, co ch’el pudess carmalar turists en il Grischun, lez ha probabel il fervent giavisch ch’ils Grischuns amian ils Turitgais. Forsa siemia il turisticher ch’ils Grischuns beneventian ils osps cun bratscha averta. Ch’ils Grischuns demussian ina cordialitad spontana visavi quests citadins.

La realitad è dentant – encunter tutta sauna raschun – in’autra. Anc adina spretschan ils blers Grischuns ils turists ord la metropola, era sche quels laschan enavos ina massa daners en ils lieus da vacanzas.

En sasez èn ils Grischuns là tras in pau sco ils Talians. Era lezs gudognan bain cun ils osps da la Germania, guardan dentant plitost da surengiu sin ils turists dal nord. Entant ch’ils Tudestgs èn fans ad infinitum da l’Italia. Quai è piter. E gnanca in’entira roschada da tschagulas po cuschentar questa pitradad.