Identitad sur events

Da Gion A. Derungs, secretari Lia rumantscha

La Val Lumnezia ha realisà questa stad dus events culturals cun resonanza lunsch sur la regiun ora. I sa tracta da l’Open air e da la Passiun. L’Open air cun tal pievel che l’organisaziun ha stuì limitar l’access. La Passiun cun tal interess ch’ils responsabels han stuì schlargiar la purschida. Cuntentientscha e buns resuns da bleras varts e la cassa vegn ad esser cuntenta uschia. I fiss dentant in pau simpel da metter la cassa – natiralmain impurtanta – en il center e cun quai basta. En scadin cas per mai sco giast da domadus events vali la paina da far anc inquala autra ponderaziun. 

Igl emprim èsi bain d’exprimer grond respect e renconuschientscha per la realisaziun da l’in sco l’auter event. Ina prestaziun admirabla, davos la quala ins sa supponer ina gronda part da la Val Lumnezia. Ina vallada laterala, betg adina fortunada dal svilup economic e magari emblidada da la politica, sa regorda da ses vast fundus cultural e s’organisescha per far lavur entira. Lavur entira sin dus binaris: In cun musica moderna che vul esser lieu d’inscunter e consum per giuven e main giuven a l’Open air. L’auter cun fundus religius/dramatic che lascha reviver la tradiziun da las Passiuns rumantschas adattada a nus dad ozendi a la Passiun. 

Igl è bain cler e croda si: Il public d’in a l’auter event sa differenziescha. Cumparsa, tenuta e mentalitad sa distinguan considerablamain. Sch’ins dat dentant in’egliada davos las culissas pon ins bain spert sa persvader che bleras persunas da la planisaziun ed organisaziun èn las medemas – forsa in zic en autras funcziuns. En scadin cas vala quai per grondas parts dal tschep da l’organisaziun. 

Tge vul quai dir? – La Lumnezia dispona sco ch’i para en il mument betg mo da la ferma basa culturala enconuschenta, mabain era da las abilitads ch’i dovra per realisar events culturals da tala dimensiun. Persunas cun las ideas èn qua. La voluntad da prestar e las cumpetenzas d’organisar era. Medemamain las enconuschientschas tecnicas ed economicas. Mo era la forza d’animar e persvader ina gronda part da la vallada da s’engaschar per in’idea cuminaivla. 

Il resultat è enconuschent. Grond success qua sco là. Satisfacziun e paja e forsa era la persvasiun ch’i valia mintgatant la paina da desister da vacanzas individualas per amur da lavur culturala cuminaivla. Sch’ins discurra cun engaschads survegn ins quest’impressiun. Ma igl è dapli: Igl engaschament ed era sacrifizi da bleras persunas per dus events da stad dattan cuminanza e la conferma che spiert corporativ cumpensescha ina massa dischavantatgs regiunals. Domadus events porschan muments e maletgs da valita durabla per singuls, famiglias, la cuminanza lumneziana. I sa tracta qua d’events che dattan tegn e valur vers anen e che demonstreschan qualitad da cuminanza vers anora. Valurs durablas per l’entira val. Valurs che la val sa urgentamain duvrar en il temp dad oz. ‘Corporate identity’ en il vair senn dal pled. 

Ord optica dal moviment rumantsch pudess ins discurrer d’in uschè numnà ‘empowerment’ dad ina vallada. Ina vallada plitost a l’ur annunzia cun tutta persvasiun e qualitad ch’ella è qua e ch’ella è tut auter che quantitad negligibla. Ch’ella stat ensemen – giuven e vegl – e prenda sezza ses destin en maun, bain savend che l’emprim ed il pli impurtant pass sto succeder en la regiun. Ma era betg main savend che regiuns a l’ur dovran sustegn cumplementar d’ordaifer. En quest senn mussa la Val Lumnezia cleramain a futurs sponsurs e donaturs – forsa era investiders – ch’i vala la paina da sustegnair las iniziativas culturalas da questa val. Ella ha fatg lavur cun effect durabel. Effect per vita, cultura e lingua en Lumnezia. A la cuminanza da lavur da cultura lumneziana èsi gartegià da sa posiziunar durant pli u main dus mais a moda privilegiada en las medias. Quai è gronda prestaziun ed è la meglra reclama che la val sa far. La Val Lumnezia – sur sia cultura – vegn percepida lunsch enturn. Sper l’attenziun sin la purschida culturala resta era l’interess per la vallada sco regiun d’abitadi e gudogn. Ina revalitaziun da valurs lumnezianas? 

Gist en temp nua che la statistica federala vul far esser moribunda la Rumantschia mussa tal engaschament in’autra realitad e fa speranza. Lain far speranza. Speranza sco en il davos maletg da la Passiun che fa allusiun a Pasca. Speranza malgrà tut e grazia a l’engaschament da blers e bleras. La via a la speranza succeda savens en l’inconscient. Savens igl emprim ord flaivlezza, pitschnadad, mancanza da valur. Cun la dretga vieuta, las dretgas ideas purtadas da las dretgas persunas en il dretg mument datti in ir si dretg, discreta luschezza, fidanza e segirtad d’avair prestà lavur entira. Quest sentiment survegn ins en discurs cun acturs ed acturas ed ins resta enavos cun ordvart grond respect per las prestaziuns – e speranza.