Bunas experientschas cun la scola bilingua
L’experiment cun classas bilinguas a Cuira e sa cumprovà e duai vegnir 
cuntinuà

Da Martin Cabalzar

Las experientschas ch’ins ha fatg a Cuira cun las classas bilinguas en fitg positivas e l’experiment duai perquai vegnir prolungà per dus onns. El decurs da 2004 vul ins decider davart l’introducziun definitiva. En il messadi che il cussegl da la citad da Cuira ha suttamess al cussegl communal constateschan ins che l’experiment cun classas bilinguas sin il stgalim da la scola primara a Cuira saja gartegià. Las finamiras tschentadas sajan vegnidas accumplidas quasi entiramain. Ils tests fatgs en ils segunds linguatgs sco era en matematica documenteschian il success da l’instrucziun bilingua, scriva il cussegl municipal. Dentant era las spetgas dals geniturs che sajan per part ordvart autas sajan accumplidas. Per ils uffants saja l’instrucziun immersiva insatge fitg natiral, considerablas sajan dentant las pretensiuns ch’ins tschentia als magisters durant questa fasa d’experiment. In meglierament da las cundiziuns d’engaschament saja perquai da trair en consideraziun, manegia il cussegl da la citad. 

Instrucziun immersiva
Actualmain vegn manà duas classas bilinguas parallelas tudestg/talian a Montalin e Rheinau e mintgamai ina emprima e segunda classa tudestg/rumantsch a Lachen. Las sis partiziuns tudestg/talian èn dotadas cun 20 fin 23 scolars. En la partiziun tudestg/rumantsch en la scola Lachen frequentan quest onn 6 scolars l’emprima classa, 12 scolars la segunda classa e 5 scolars la terza classa. Entant che era numerus uffants ord famiglias puramain tudestgas èn pronts da frequentar la classa bilingua tudestg/talian sa recruteschan las classas bilinguas tudestg/rumantsch exclusivamain ord famiglias d’origin cun lioms rumantschs. Il principi fundamental d’experiment cun classas bilinguas è che tuttas duas linguas vegnan instruidas equivalentamain ed en il medem mument a moda immersiva. Il linguatg d’instrucziun è per la mesadad tudestg, per l’autra mesadad rumantsch u talian. Il talian ed il rumantsch duain vegnir tractads a moda eguala. En la partiziun tudestg/rumantsch vegn il talian introducì en la tschintgavla classa sco lingua d’inscunter. En vista als avantatgs dals scolars rumantschs d’emprender talian presupponan ins che quels scolars cuntanschian en dus onns il medem livel sco scolars ord las classas da referiment. L’experiment vegn accumpagnà scientificamain e gronda paisa vegn attribuì a l’evaluaziun. 

Difficultads en la realisaziun
Il dumber creschent da classas bilinguas e la directiva che il dumber total da classas primaras na po betg vegnir augmentà, ha chaschunà en trais scolas intgins problems da persunal. Magisters che han instruì durant plirs onns en ina chasa da scola han stuì midar chasa u stgalim da scola. Era singulas scolaras e scolars han stuì guntgir en novas localitads. Il cussegl municipal constatescha plinavant che ils magisters involvids en quest experiment sajan engrevgiads marcantamain dapli e quai malgrà la reducziun previsa dal pensum obligatori. Cunzunt l’elavuraziun da nov material didactic adattà per ils basegns specifics da la scola bilingua pretendia bler lavur supplementara. Ins saja per quest motiv londervi d’examinar schebain ina ulteriura reducziun dal pensum obligatori saja giustifitgada. 

Tests positivs e laud dals geniturs
L’experiment vegn accumpagnà scientificamain da l’Institut per linguistica a l’Universitad da Berna. Las conclusiuns che l’Institut trai suenter dus onns èn fitg positivas: Era sch’i dettia differenzas individualas tranter singulas scolas sajan ils resultats da tuttas duas annadas fitg encuraschants. Era ils tests da matematica documenteschian che scolars da classas bilinguas fetschian prestaziuns equivalentas a scolars da classas monolinguas. Ils tests da linguatg mussan che l’acquisiziun dal segund linguatg succeda a moda optimala. Dentant era ils sondagis fatgs tar ils geniturs documenteschan che els èn cuntents u fitg cuntents cun las classas bilinguas. Blers expriman la speranza che l’experiment vegnia cuntinuà e che era ils fragliuns pli giuvens hajan la pussaivladad da frequentar ina classa bilingua. Ils magisters pertutgads han obtegnì bler laud per lur engaschament supplementar sut cundiziuns engrevgiantas.