Bettina Vital «Au Premier»
Il praticum en l’ustaria nobla da la staziun: «Ina experientscha che vala aur»

Da Claudia Cadruvi, ANR

«Tar nus èsi propi cool», di Bettina Vital. Ils prominents che autra glieud vesa en la televisiun, vesa ella numnadamain durant sia lavur. Per in mez onn fa ella in praticum «Au Premier». Quai è il restaurant da noblezza da la staziun principala a Turitg. Là s’entaupa glieud da fatschenta, politichers, prominents da la cultura e dal sport. Passants s’inscuntran a la svelta per in «business lunch». Bain inqualin giavischa ina maisa nua ch’ins po sa discurrer «nundisturbadamain». Discreziun s’enclegia da sasez en quest local distinguì. Ed avant che Bettina Vital s’entaupa cun la pressa, admonescha ses schef: Ella na dastgia numnar nagins nums e fotografias dastgian vegnir fatgas sulet en localitads, nua ch’i sa trategnan gist nagins giasts. 

Ins na prenda betg mintgin
Avunda da scola e teoria. Quai ha Bettina Vital pensà ils ultims onns da gimnasi. Ella n’ha betg gì gust dad ir a studegiar. Uss ha ella la matura en satg e less probabel far la scola d’hotellaria. Perquai dovra ella in mez onn pratica en la gastronomia. En l’Engiadina avess ella gì bleras pussaivladads. Ma per la giuvna eri uras da vesair ina giada insatge auter. Il «Au Premier» steva sisum la glista da lieus da praticums ch’ella ha obtegnì da la scola d’hotellaria. Ella ha telefonà ed immediat pudì sa preschentar. Ins ha mussà ad ella l’entir manaschi. Betg sulet la cuschina separada e las salas dal «Au Premier». Na, ins ha mussà l’entir manaschi gastronomic da la staziun principala. P. ex. era la cuschina gigantica che sa chatta sut la halla da la staziun. Igl è bunamain ina fabrica che furnescha las numerusas ustarias da la staziun. Tar questa cuschina tutga in’atgna mazlaria ed ina furnaria. Bettina Vital è stada impressiunada ed ha vulì la plazza. Autras ustarias avessan er immediat engaschà ella. Ma per il «Au Premier» valan autras reglas. «Trais giadas hai jau stuì ir speravia fin ch’els m’han tut», raquinta Vital anc oz in pau surstada, ma er in zichel loscha. 

Il persunal sto er degustar
Il november ha la praticanta cumenzà. Spert ha ella gì gust da lavurar. I n’è betg exnum l’ambient distinguì. Na, a lunga vista na less Vital gnanca lavurar en ina ustaria nobla. Quai saja be per in mez onn. Il plaschair da servir en quest lieu haja da far cun il persunal. Tut las servientas, ils servients e la glieud en cuschina sajan tranter 17 e 35 onns. Era las scheffas ed ils schefs. La lavur cumenza enturn las 11.00. Avant il gentar sa raduna il persunal. La scheffa u il schef di tge svieuta ch’ins ha fatg il di avant. Lura vegn declerà ils menus da la carta dal di. I vegn explitgà tge vins che sa cunfan cun las spaisas. Ina giada l’emna ha il persunal da degustar vins. «Per ch’ins sappia tge ch’ins recumonda insumma als giasts.» «Au Premier» datti reglas severas. Tut è da servir da dretg. Quai vala teoreticamain er en auters locals. Ma lura: Il maun sanester tutga durant servir davos il dies. Da servir vin èsi adina da mussar la buttiglia, schizunt sch’il giast emposta sulet in deciliter en ina caraffa. Suenter la tratga principala vegn adina schubregià la maisa. Ins na dastgia mai ir ad incassar cun la bursa tar la maisa. Il quint vegn servì sin in tablet. Il giast metta la carta da credit sin il tablet. La camariera vegn per il tablet. E vi e nà, fin che la procedura da pajar è finida. Il service da mezdi va fin las 14.00 u per la segunda squadra cura che l’ultim osp è svanì. «Quai è in pau il dischavantatg en la gastronomia.» 

Sigl en l’aua fraida
L’ura da chombra dura fin las 17.30. Per ordinari na va Bettina Vital betg a chasa. Ella s’entaupa pli gugent cun amis ed amias. Cun ils collegas dal gimnasi a Ftan che studegian uss a Turitg po ella betg s’inscuntrar suentermezdi. «Vi da quai ston ins sa disar l’emprim», di la praticanta. Persuenter enconuscha ella uss glieud che ha il medem ritmus. Cun lezs passenta ella l’ura da chombra en la citad, u sper il lai. Sch’ella va cun ses novs collegas a baiver insatge, prendan els sut la lupa il local. Els studegian tge ch’els faschessan auter en quest’ustaria. Pertge la finamira da Vital èsi «d’avair ina giada sez insatge». La saira è la lavur main hectica. «Da mezdi datti blers osps che vegnan cun lur cofras, rasan ora actas sin maisa e vulan mangiar e far fatschentas entaifer in’ura e mesa.» La saira vegn in public che vul giudair tratgas exquisitas. Ins porscha in menu pli lung, pli raffinà, pli luxurius. La lavur è a fin enturn las 23.00. E prest va er gia il praticum da Bettina Vital a fin. «Igl è stà in sigl en l’aua fraida suenter la matura. Viver sulet a Turitg. Lavurar tuttenina corporalmain. L’entir di en pe. Star avant la glieud.» E sch’ella cumenza propi la scola d’hotellaria n’è anc betg segir. Tschert è dentant: «Il praticum ‘Au Premier’ a Turitg è in’experientscha che vala aur.» 

Curt e bun
Naschida: Ils 10 da settember 1981
Derivanza: Creschida si ad Ardez Matura a l’Institut otalpin a Ftan
Stil da musica: Hip hop, ragga, house 
Hobi: Clavazin, chant, ballar
Occupaziun preferida: Observar la glieud
Spaisa preferida: Plain in pigna