10 onns Archiv svizzer da litteratura

(anr/ld) A chaschun da ses giubileum da 10 onns ha l’Archiv svizzer da litteratura a Berna organisà diversas occurrenzas che duain pussibilitar al public da prender invista da las activitads da l’archiv. Sper in colloqui scientific attira l’exposiziun «Chauns e giats litterars» l’attenziun dals visitaders. En november cumpara in numer dubel da la revista Quarto cun il tema «Critica litterara en Svizra». 
L’Archiv svizzer da litteratura è vegnì fundà l’onn 1991 sin l’iniziativa dal scriptur da muntada internaziunala Friedrich Dürrenmatt. El ha regalà ses voluminus relasch litterar a la confederaziun sut la cundiziun ch’i vegnia fundada ina instituziun adequata per preschentar sias scrittiras na be als scienziads, ma era ad ina publicitad pli vasta. Cun questa pretaisa ha el mess il fundament per l’Archiv svizzer da litteratura che è integrà en la Biblioteca naziunala a Berna. 

Chauns e giats en la litteratura 
Chauns e giats èn dus animals che han laschà enavos divers fastizs en la litteratura. D’ina vart als entaup’ins sco figuras litteraras e simbols dal bun e dal nausch. In exempel è «Il giat cotschen» da Jon Semadeni (1910–1981). En quest roman vegn in mazzament declerà sco in accident da chatscha. Tar la modernisaziun da la veglia chasa da purs da la famiglia dal protagonist han ins chattà in giat mirà en, sia «deliberaziun» daventa simbolica per flaivlezza da caracter e vizis da la famiglia che prendan suramaun. 
Ina vart gist uschè impurtanta e captivanta è la rolla da chauns e giats sco amis ed accumpagnaders da poets e scripturs, ch’ins po admirar sin numerusas fotos a l’entrada da l’exposiziun en la Biblioteca naziunala a la Hallwilstrasse 15 a Berna. Questa exposiziun vegn transferida en il «Strauhof» a Turitg dals 12 da december 2001 fin ils 3 da mars 2002. En il rom da questa exposiziun han er Leo Tuor e Giovanni Netzer scrit in essai davart il chaun. 

L’anr ha profità dal giubileum per discurrer cun Annetta Ganzoni che tgira ils relaschs da linguatg rumantsch e talian en l’Archiv svizzer da litteratura (ASL). 

Annetta Ganzoni, tgenin è l’intent da l’Archiv svizzer da litteratura? 
Annetta Ganzoni: L’ASL rimna e documentescha sistematicamain la lavur litterara da scripturs e poets svizzers che han ina tscherta impurtanza. Fin oz han var 140 auturas ed auturs mess lur relasch a disposiziun. Lur documents vegnan cataloghisads e conservads professiunalmain e duain esser accessibels ad in public vast per retschertgas scientificas u per interess divers. Ins po dentant prender invista en las collecziuns be en la sala da lectura. L’ASL prova cun diversas occurrenzas ed exposiziuns da far attent il public sin ils relaschs litterars. Uschia datti in program varià dal settember fin il december da quest onn per festivar il dieschavel anniversari da l‘instituziun. 

Tgenina è Vossa incumbensa tar l’ASL qua a Berna? 
Jau separ e cataloghisesch ils materials dad auturas ed auturs da linguatg rumantsch e da la Svizra taliana e m’occupesch da tut las activitads colliadas a questas duas linguas, sco las publicaziuns e la biblioteca da consultaziun. Plinavant poss jau cussegliar e ma gidar cun persunas interessadas. Impurtant è il contact cun ils auturs e tenor temp a disposiziun fatsch jau natiralmain er retschertgas scientificas. 

Tgenins Rumantschs èn represchentads en l’ASL? 
Dals auturs rumantschs èn fin uss represchentads: Gian Fontana, Jon Semadeni, Gion Deplazes, Cla Biert, Andri Peer, Reto Caratsch e Hendri Spescha. 

Tgi decida tge auturas u auturs che vegnan recepids en l’ASL? Quals èn ils criteris per avair l’onur da pudair metter ses relasch en l’ASL? 
Jau hai fatg menziun che auturas u au-turs duain avair ina tscherta muntada naziunala per pudair surdar a l’ASL lur relasch. I dependa dentant er da las capacitads da l’ASL. La decisiun prenda la subcumissiun ASL da la cumissiun da la Biblioteca naziunala. Er ils chantuns e las regiuns disponan dentant da bibliotecas ed archivs e divers auturs prefereschan da surlaschar a quels lur scrittiras. Auters na vulan betg che lur lavur vegnia messa a disposiziun publica. 

Curt e bun 
Num	Annetta Ganzoni 
Naschida	1958 
Burgaisa	Da Schlarigna 
Uffanza	A Schlarigna 
Studis	Magistra secundara e lic. phil I a Turitg e Berna 
Famiglia	Maridada e mamma da dus uffants (8 ed 11) 
Domicil	Berna 
Hobis	Viandar, ir cun velo, kino 
Lectura	Auturs contemporans, per il mument cun la tematica chaun e giat 
Spaisas preferidas	Pasta, verduras, selvaschina