Obedir e responsar
L’exempel da benedictinas americanas 

Da Guiu Sobiela-Caanitz 

A Müstair e Mustér vivan enfin ad oz duas cuminanzas tenor in text vegl da bunamain quindesch seculs che han bullà sco paucs auters l’identitad spiertala da l’occident. El è entitulà «Regula Benedicti» (RB); ses autur, s. Benedetg, fundatur ed emprim avat da Montecassino (tranter Napoli e Roma), è naschì enturn 480–490 e mort enturn 550–560. Bler pli impurtants èn ils motivs externs ed interns dal success da lezza regla claustrala. Papa Gregor il grond (540– 604), biograf ed admiratur da s. Benedetg, ha promovì la fundaziun da claustras benedictinas en l’Engalterra. Da là è lura partida la cristianisaziun da Germania, cun l’Englais s. Bonifazi (672–754), fundatur da la claustra benedictina da Fulda. «742 ha l’emprima sinoda d’uvestgs tudestgs cumandà a tuts muntgs da surpigliar la RB» (1). Pir l’imperatur Ludivic (778–840) l’ha promovida en tut l’imperi ertà da Carl il grond (747–814). Lez success deriva dentant era da qualitads sco sia clerezza, mesira e flexibladad. «L’avat benedictin vegn elegì per vita duranta e posseda cumpetenzas amplas, ma na po insumma betg vegnir tirannic. Sco servitur da sia cuminanza duai el giavischar ils cussegls dals pli vegls e consultar tuts paders, ils quals han tuts vusch en chapitel per ils conclus impurtants. En mintga reguard percorsch’ins (…) quel senn per mesira ed equiliber che caracterisescha essenzialmain la religiusadad benedictina (…). Ils muntgs d’occident (…) han savì mantegnair in’unitad funda-mentala areguard l’adesiun cuminaivla a la RB, ma er ina vaira varietad. Lezza cumbinaziun rara deriva dal scheni da Benedetg, il qual, definind la vita claustrala in progress vers l’uniun cun Dieu, ha vulì descriver ina via spirituala plitost ch’elavurar in codex giuridic. Uschia salva mintga cuminanza e mintga uman ina libertad relevanta d’interpretaziun» (2).  

S’umiliar per vegnir auzà 
In quità essenzial da s. Benedetg percorscha ins a l’entschatta dal setavel chapitel da la RB, cun dus citats biblics (Lucas 18, 14; psalm 131, 1): «Il pled da Dieu ans cloma dad aut: ‘Tgi che s’auza sez vegn umilià, e tgi che s’umiliescha vegn auzà’. Uschia ans mussa’l che mintga auzament da sasez vegn da la superbia. Il profet ans admonescha sa pertgirond da lezza: ‘Segner, mes cor n’è betg prepotent e mes egls na guardan betg cun superbia (…).’ Per quai, fragliuns, sche nus lain arrivar al punct culminant da l’umilitanza, (…) stuainsa eriger cun acziuns ch’ans mainian ensi quella stgala ch’è cumparida a Jacob en siemi e nua ch’anghels gievan ensi e giu. Lez moviment duainsa senza dubi encleger uschia che nus giajan giu ans auzond e giajan ensi ans umiliond. La stgala erigida uschia è vairamain nossa vita terrestra» (3). Lez accent mess sin l’umilitanza chattainsa puspè, tschintg seculs pli tard, tar il fundatur dals cisterziens, il teolog burgognais s. Bernard da Clairvaux (1090–1153). La superbia smanatscha mintga uman. Men Rauch (1888–1958) ha mussà en ses roman «Il nar da Fallun» ch’ella vegn adina avant la ruina; la fin da la Swissair entras vanagloria ha gist confermà quai. S. Benedetg: «L’emprim stgalim vers l’umilitanza è l’obedientscha senza tardivar» (4). Quai pudess savurar da caserna e dictatura, da suppressiun o violaziun da la conscienza responsabla. In lexicon da 1993 la commentescha dentant uschia: «Il cristianissem manegia ch’ins duaja en mintga cas suandar la conscienza sco davosa instanza areguard l’obedientscha e sia refusa» (5). Ch’ins po chapir quai en pliras modas, quai mussa l’istorgia autentica suandanta. 

Conscienza e cuminanza 
La revista catolica turitgaisa «Orientierung» rapporta d’in exempel remartgabel da flexibladad benedictina (6) che la cuminanza da mungias d’Erie (128 commembras) ha dà en zercladur 2001. Erie è situà sper il lai da medem num, en il stadi federativ american da Pensilvania. Protagonistas èn la priura Christine Vladimiroff e sora Joan Chittister; il fatg central, dals 29 da zercladur enfin a chalonda fanadur, era «l’emprima dieta internaziunala da ‘Women’s Ordination Worldwide’, in’organisaziun (…) che s’engascha per l’ordinaziun sacerdotala da dunnas en la Baselgia catolica.» Ils 20 da mars ha la Congregaziun vaticana per la vita monastica scrit a la priura, pretendend che questa scumondia a sora Joan da far part da la dieta e da tegnair là il referat prevesì, e smanatschond cun «in chasti merità» per la sora en cas da participaziun. La priura ha sin quai giavischà ed obtegnì in raschieni persunal cun in uffiziant da la congregaziun; lez ha lura pretendì che la priura «stimuleschia» sora Joan da renunziar a far part e referir e, sch’i na reussiss betg, la cumondia expressamain da desister. Tenor l’uffiziant avess la priura duì rapportar suenter a la congregaziun. Questa ha vairamain survegnì in rapport: «En ina brev dals 16 da zercladur a las autoritads vaticanas ha la priura fatg a savair che sora Joan vegnia a referir a la conferenza (…), persvasa ch’i saja ‘bun per la baselgia’ da discutar libramain en il public l’admissiun da las dunnas a l’ordinaziun sacerdotala (…): ‘I dat ina differenza fundamentala en la noziun d’obedientscha tranter la tradiziun benedictina ed il far dal Vatican per amur da pussanza e controlla, per propagar in maletg fauss da l’unitad basà sin la tema. Tenor lezza tradiziun resultan l’autoritad e l’obedientscha d’in dialog persunal tranter la singula mungia e sia priura en in spiert da responsabladad cuminaivla. En ina cuminanza benedictina duai la priura gidar a tschertgar Dieu; questa tschertga è lura chaussa da mintga commembra (…). Nossa tradiziun va enavos enfin als eremits dal quart tschientaner suenter Cristus en ils deserts [da l’Egipta, G. S.-C.]. I vivevan a l’ur dal mund, uravan e mettevan en dumonda baselgia e societad (…). Las cuminanzas benedictinas (…) n’han mai pretendì ina participaziun al status ierarchic u clerical da la baselgia; i stattan plitost ordvart da lezzas structuras per discurrer cun ina vusch differenta (…).’ 127 da las 128 commembras da la claustra benedictina d’Erie èn stadas prontas da sustegnair questa decleraziun da lur priura.» 

1) André Vauchez en: Jacques Berlioz (ed.), Moines et religieux au Moyen Âge, Paris (Seuil, ISBN 2-02-022685-5) 1994, p. 24. 
2) André Vauchez en l’ovra citada (nota 1), pp. 23 e 26-27. 
3) Regula Benedicti. Die Benediktregel lateinisch/deutsch. D-88631 Beuron (Beuroner Kunstverlag, ISBN 3-87071-061-6) 1992, p. 100. 
4) Regula Benedicti (sco nota 3), p. 94. 
5) Georg Schwaiger (ed.), Mönchtum, Orden, Klöster. Ein Lexikon. Minca (C. H. Beck, ISBN 3 406 37314 3) 1993, p. 219, artitgel «Gehorsam». 
6) Nikolaus Klein, Die Freiheit des Wortes, en: Orientierung (ISSN 00305502) nr. 18, 30 da settember 2001, pp. 189-190. Adressa: Scheideggstraße 45, 8002 Turitg. Telefax: 01 201 49 83.