Filli è ina enconuschenta artista per noss uffants

(anr/vi) Sa tge maletg che vegn sin la proxima pagina? Sch’ins legia avant als uffants ina istorgia, spetgan els adina vess sin che la pagina dal cudesch vegnia vieuta. Lura chattan els in nov maletg che giavina els en il mund da la paraula. Cunzunt sche Constanza Filli ha illustrà in cudesch, èn ils uffants fascinads da las illustraziuns. E gist era pervi dals maletgs è il nov cudesch rumantsch cun paraulas dals frars Grimm in success. L’illustratura stgaffescha atmosfera cun ses aquarels e tuttina lascha ella avunda spazi per che la fantasia da l’uffant haja plaz da far agens turnighels. 

Era sch’il num da Constanza Filli n’è forsa betg uschè renumà sco quel dal grond Alois Carigiet, enconuschan ils pitschens Rumantschs dad oz probabel meglier las illustraziuns da Filli. Filli ha numnadamain illustrà ina pluna cudeschs da scola per l’Engiadina. Plinavant ha ella fatg ils maletgs per il cudesch da versets e chanzunettas «Girumbella». En Surselva porta quest cudesch il titel «Cuorturiala». El è da chattar en mintga scoletta e probabel er en bleras chombras d’uffants. 

Milli chaussas
Ella fetschia milli chaussas, descriva Filli sa sezza: Jau na pos betg dir na, sch’insatgi dumonda per agid.» Constanza Filli, nata il 1957, è creschida si a Zernez. Oz viva ella cun sia figlia a Buchs e lavura sco scolasta per dissegn al stgalim aut. Avant trais onns ha ella cumenzà ina scolaziun sco terapeuta d’art. «Quai ha ina gronda influenza sin mia lavur», di Filli. Dapi ch’ella fetschia questa scolaziun dettia ella tut auter scola e mettia autras prioritads. 
Quai n’èn dentant anc adina betg avunda activitads: Dacurt ha Constanza Filli avert cun dus auters magisters in atelier da malegiar e crear. «Artefakt» sa numna questa scola. «Igl è insatge sco ina scola da musica», declera Filli. Là pon uffants che malegian gugent sa sviluppar enavant. En il rom da dissegnar e da zambregiar en scola hajan uffants talentads betg avunda spazi. Scolas per promover la musicalitad, quai saja fitg derasà en Svizra. Scolas per malegiar e crear dettia quai dentant pir tschintg en noss pajais, deplorescha Filli. 

Dovra squitsch 
E cura ha dunna Filli lura chattà il temp per illustrar il nov cudesch da paraulas? L’emprim haja ella vulì far quai durant las vacanzas. I saja dentant vegnì tranteren ina renovaziun d’ina chasa che haja in temp fascinà ella pli fitg che las paraulas. Tuttenina haja quai dentant fatg prescha cun las illustraziuns ed ella haja stuì star londervi di e notg. «Jau dovr simplamain il squitsch che sa tschenta sin las spatlas (sur la rain) e guarda sur mes chau ora», manegia Filli tar ses stil da lavurar. 
En questa ultima fasa saja ella stada leda d’avair rutina d’aquarellar. Leda è ella er stada dad ina enconuschenta ch’è raquintadra da paraulas da professiun. Cun lezza haja ella discurrì bler, sch’ella na vegnivi betg vinavant tar ina u l’autra paraula. 
Dissegnà or da mai Questa amia haja declerà ad ella tge funcziun che ina u l’autra paraula haja. Er davart la simbolica haja ella dà blers tips. 
Ils pli blers maletgs haja ella dentant fatg senza discussiuns e pleds. «Jau hai simplamain dissegnà or da mai.» Ella saja sa dumandada tge che saja impurtant per ella sezza, tge che plascha ad ella vi d’ina paraula. «Jau vi metter l’uffant en in auter ambient», di ella. E che quai è grategià ad ella cumprova la fascinaziun dals uffants. 
Il nov cudesch cun las paraulas da Grimm pon ins retrair tar las uniuns affiliadas da la Lia rumantscha u en las librarias che vendan cudeschs rumantschs. 

Iniziativa dal Surmeir è in success 
L’idea per il cudesch da paraulas ha gì il collavuratur regiunal Reto Capeder. L’emprim vuleva el far las translaziuns be per surmiran. In pau a la giada èn lura tut las uniuns affiliadas da la Lia rumantscha s’interessadas tar el per quest project. Ed il davos è il cudesch perfin vegnì translatà en sutsilvan. Oz po Capeder esser satisfatg dal product, ma er da la vendita. En Surselva han ins vendì il cudesch gia avant Nadal. Dals 1000 exemplars ch’ins ha stampà, èn radund 800 vegnids vendids sin ina giada. En Surmeir ha Capeder cumbinà la vendita cun ina acziun da malegiar per ils uffants. El ha era sez prendì enta maun la reclama per il cudesch ed è ì en las scolas a preleger paraulas. Uschia è er en il Surmeir la gronda part da l’ediziun gia vendida ora. 
Er en las autras regiuns vegnan ins ad avair paucs problems da vender il nov cudesch d’uffants. I dat gea uschè paucas bunas ediziuns rumantschas per uffants. Ed en quest senn pon ins be dir: Chaussa rara, chaussa chara.