Tranter siemis e la realitad dal mintgadi
L’emprim’ovra da Claudia Cadruvi Pfeiffer

Da Lucia Walther/ANR 

Sche siemis s’uneschan cun chaussas uschè banalas sco «Pulmex e maionesa» – sco ch’i vegn inditgà en il titel dal cudesch –, alura poi sa tractar be da la vita da dunnas. Dacurt è cumparì l’emprim’ovra da Claudia Cadruvi Pfeiffer. Sin trais livels s’occupa ella da sorts da dunnas en differentas epocas. 

Ina part da «La racolta dals siemis u Pulmex e maionesa» tracta da la tatta Anna Mengia che lavura, durant la stagiun, sco matta da chombras en in hotel ad Ascona. Ils daners sto ella dar a sia famiglia, ma ina pitschna part tegna ella per sai. Ella zuppa ils daners en il giagliner per as finanziar la furmaziun da scolasta. La vita però na sa drizza betg tenor ses siemis. Anna Mengia sto maridar in um da sia vischnanca muntagnarda – e betg forsa l’Englais ch’ella ha emprendì ad enconuscher en il Tessin – e vegn a trair si dudesch uffants. Gist uschè miserabel na vai betg cun la biadia Nescha. Ella ha be trais uffants, lavura a temp parzial e vul far in film. Cun sa cumparegliar cun la tatta pensa Nescha da vegnir «bain anc da scriver ina buccada scenari sper la lavur ed ils uffants». Il scenari – che furma il terz livel dal text – correspunda precis a quai ch’ins po far cun in «puff» etern en l’abitaziun e cun uffants che na laschan mai en paus la mamma perquai ch’els inundan tranter auter gist la sala da bogn: El nun è ni pensà a fin ni scrit a fin. 

Er ficziun sto observar reglas 
Da quest’idea na para l’autura betg dad esser stada. A la fin dal cudesch ha lieu la premiera dal film. I sa tracta d’ina revoluziun da dunnas – dal rest vaira diffusa. Per midar il mund ruinan ellas l’emprim ils autos. Il film, che sto chaschunar custs incredibels per mussar tut il brimbori tecnic descrit en il scenari, vegn finanzià cun ils daners zuppads da la tatta. Quants milliuns po pia ina matta da chombra metter da la vart? Er ficziun sto observar las reglas ch’ella ha sez stabilì. En in text che sa dat d’encleger sco realistic na pon tut en ina giada betg succeder miraclas. 

In cuntrast agreabel a questa istorgia dal film pauc persvadenta furman las duas autras parts da l’ovra. Il talent da Claudia Cadruvi resorta là, nua ch’ella raquinta da quai ch’ella enconuscha. Nus legiain da chaussas che nus tuts avain passentà, ma che betg tuts savessan descriver uschè sco ch’ellas vegnan descrittas en il cudesch. Nus legiain da chaussas dal mintgadi, da scenas d’uffants e nus dain dal chau: Precis uschè èsi! Cadruvi sa far viver il text, sa crear in’atmosfera cun ils detagls, las piculezzas, las banalitads ch’ella raquinta, cun las observaziuns precisas. Per exempel metta Nescha in artitgel da gasetta en il satg da sia jeans. «Speranza n’emblida ella betg da prender ora l’artitgel avant che bittar las chautschas en la maschina da lavar», vegn anc agiunt. U sco che l’um envida la cigaretta, «stauscha enavant ses mintun e sufla ora il fim». Quest um che guarda sin Nescha «sco sin in toc turta» e che sa durmenta adina immediatamain suenter avair fatg l’amur. I n’emporta betg sche Nescha è gia «vegnida» u betg. Per la paja dumonda’l circa mintga mez onn sch’ella al maridass puspè – tenor Aron Ronald Bodenheimer («Warum? Von der Obszönität des Fragens») pelvaira ina da las dumondas las pli obscenas. «Na senta el betg ch’el sforza mai da dir manzegnas», pensa Nescha. Ed in bel di na di ella pli naginas manzegnas, ma ella di: «Na.» 

Las sorts sa repetan 
La tenuta da l’instanza narrativa – che n’è dal rest betg situada cleramain, ella sa chatta insanua tranter la perspectiva d’in narratur auctorial omnisaviaivel e la perspectiva da Nescha – vegn per part accumpagnada dad ina simbolica (divertenta). Uschè dumonda la mamma pled e fatg a Nescha areguard sia amur per in Englais en il uigl da portgs. Pli tard capita l’adulteri cun quest Englais en il pastrign (en la lavandaria). Duai – en num da la vair’amur – vegnir purifitgà quai ch’è davant Dieu e davant la societad ina portgaria? E da la probabilitad vaira pitschna ch’i nascha gist in uffant suenter avair fatg l’amur be ina giada na tegnani quint – sche l’istorgia dovra in uffant – gnanca ils megliers auturs da la litteratura mundiala. Stiafen, il figl da Steven, è per Anna Mengia ses «sulet pop». Avant la mort da sia mamma vegn Anna Mengia a sa-vair ch’er ella era stada la «suletta». 

Claudia Cadruvi Pfeiffer: La racolta dals siemis u Pulmex e maionesa. Cuira 2000.