500 onns Benedetg Fontana
Festa commemorativa: Questa stad han lieu diversas activitads en connex 
cun las festivitads da 500 onns Benedetg Fontana.

Da Karin Kohler-Pattis

L'imperatur Maximilian aveva il plan d'integrar la Confederaziun ed il territori da las trais lias grischunas en ses imperi. Il mars 1499 han truppas austriacas occupà l'Engiadina bassa ed incendià diversas vischnancas. Ils 22 d'avrigl ha l'imperatur alura declerà la guerra als Confederads ed als Grischuns. Nà dal Vnuost vuleva el attatgar il Grischun e stgaffir uschia ina colliaziun directa cun Chiavenna. Ils Grischuns han sminà quai ed uschia èn marschads 8000 umens sur il Pass dal Fuorn en la Val Müstair. Là èn las truppas grischunas vegnidas divididas en duas parts; ina da quellas ha attatgà l'inimi da davos e l'autra - manada da Benedetg Fontana - frontalmain. Igl ha duvrà trais attatgas fin che l'adversari è stà battì. Il chapitani Benedetg Fontana ha però laschà sia vita en questa battaglia. Benedetg Fontana che è stà guvernatur episcopal dal 1492 fin al 1499 sin il chastè da Riom vala sco erox grischun. L'onn 1499 è el stà in dals chapitanis ch'ha manà las truppas da las Trais Lias en la battaglia da la Chalavaina cunter las armadas da l'imperatur. Cun ses davos pleds avant che murir duai el avair dà talmain curaschi a ses umens ed irrità uschè ferm l'adversari che quel è sa retratg ed ils Grischuns han gudagnà la battaglia. En memoria a quests fatgs ha lieu questa stad ina seria d'activitads en il Grischun central ed en la Val Müstair. Sper occurrenzas musicalas, da sport, sajettar, dis commemorativs, ina notg da rock ed auter datti er duas grondas producziuns da teater. La residenza da Benedetg Fontana era il chastè da Riom. Perquai è vegnì tschernì questa vischnanca per la preschentaziun dal teater «Mintgign u Igl gi dalla mort digl om retg» da Hugo von Hofmannsthal. Las duas gruppas Tribuna sursetra e Teater Val Alvra preschentan quest toc enconuschent. Ma tge ha «Mintgign» da far cun Benedetg Fontana? «Fontana, muss' a nus la via entras ils fieus dils battagliuns. Plitost la mort che sclavaria è la parola dils Grischuns». - «Plitost la mort che sclavaria…» gist quests dus temas tracta er il toc «Mintgign» e sa cunfa perquai bain cun il tema da las festivitads. La guerra da la Chalavaina ha motivà er la Val Müstair da sa regurdar dals fatgs istorics d'avant 500 onns. En la curt da la claustra da Müstair vegn perquai preschentà questa stad il teater «Chalavaina - Chalavaira» scrit da Jon Nuotclà aposta per las festivitads da Benedetg Fontana. Il comité da teater è sa furmà cun teatristas e teatrists da las gruppas existentas en la Val Müstair. Il toc vul render attent als fatgs istorics ed emprova da cumparegliar ils eveniments da quella giada cun problems dad oz. El è actual, dat da patratgar, cuntegna però er ina purziun umor, collia il passà cun il preschent, metta en dumonda e preschenta. In toc senza epos d'erox, senza scenas da battaglia, ma cun ina clera opiniun per il temp d'oz. 
*Mintgign: 24, 25, 26, 30-6-1999; 2, 3, 4, 8, 9-7-1999, mintgamai a las 21.00, tel. 081/684 57 20 *Chalavaina - Chalavaira 16, 18, 24, 27-7-1999, mintgamai a las 21.00, tel. 081/858 61 46 u 081/858 59 45.

Pledari
commemorar = gedenken
la stad = der Sommer
manar tras = durchführen
las Trais Lias = die Drei Bünde
incendiar = anzünden
Vnuost = Vinschgau
Pass dal Fuorn = Ofenpass
da davos = von hinten
tenor funtaunas = gemäss Überlieferung
la fugia = die Flucht
Chalavaina = Calven
vinditgar = rächen
il toc = das Stück