Maioritad per l'unitad

Dus terzs dals Rumantschs e da las Rumantschas èn tenor in'enquista represchentativa da la regenza grischuna per in linguatg unifitgà. 44% èn sa decis per il rumantsch grischun.

Dapi il1982 ha la Rumantschia cun il rumantsch grischun in linguatg da scrittira unifitgà. Las cuntraversas tranter aderents ed adversaris dal rumantsch grischun han motivà la regenza grischuna da laschar far in’enquista represchentativa davart l'acceptanza dal linguatg unifitgà.
Curt avant Nadal ha la regenza grischuna preschentà a la pressa emprims resultats da l'enquista realisada da l'institut scientific cultur prospectiv da Turitg la primavaira 1995.

En total ha l'institut scrit a 1586 votants e votantas da lingua rumantscha tranter 18 e 80 onns. 1115 persunas da tut las regiuns rumantschas (territoris dals 5 idioms) e da Cuira èn stadas prontas da participar a l'enquista represchentativa. La participaziun da 70,3% vegn taxada dals experts sco fitg auta. Ils Rumantschs en la Bassa na han deplorablamain per differents motivs betg pudì vegnir resguardà en l'enquista.
A la dumonda centrala «vulais Vus in linguatg da scrittira unifitgà?» respunda ina clera maioritad da 66% cun gea. Da quels dattan 2/3 (44%) la prioritad al rumantsch grischun sco linguatg unifitgà. 22% prefereschan in dals differents idioms. Da quels sa decidan 11% per il surmiran, l'idiom dal Grischun central. Ils auters 11% voteschan per in dals ulteriurs quatter idioms. Quest resultat mussa cleramain ch'i na dat betg in'alternativa al rumantsch grischun.

Nua RG
ln'autra dumonda centrala da l'enquista era en tge secturs che la populaziun rumantscha sustegna l'introducziun d'in linguatg unifitgà. La pli gronda acceptanza ha il linguatg unifitgà en ils secturs da l'administraziun chantunala, da la publicitad, dals meds da massa e da la scola. En ils secturs da la lingua discurrida da caracter pli local han ils idioms prioritad. Surprendent è la grond'acceptanza en il sectur da la scola (76%).
Differenzas a reguard l'acceptanza sa mussan era en las regiuns: La pli gronda acceptanza chatta il rumantsch grischun en las regiuns dals idioms surmiran e sutsilvan. Ils experts commenteschan quai sco «clom d'agid» da duas regiuns fitg periclitadas. lna bun'acceptanza chatta il rumantsch grischun era a Cuira ed en Engiadina bassa (vallader). L'autra regiun rumantscha fitg periclitada, l'Engiadin'ota (intschess puter) percunter na vesa senz'auter en il rg in med per rinforzar il rumantsch. La regiun dal sursilvan exprima cun sia distanza ch'ella è restada pli cumpacta e ferma per far frunt a la germanisaziun.
En general pon ins dentant constatar che la dumonda dal linguatg unifitgà na divida betg il Grischun rumantsch, i na dat pia betg in «Röstigraben» grischun.