Prefaziun

Il stadi actual dals utschels-mezmieur en Svizra para paradoxal: entant che la gronda part da las spezias d’utschels-mezmieur enconuscha ina creschientscha pervi da l’activitad umana, muntan las medemas activitads umanas oz il privel principal per questa fauna! Da quest fatg resorta ch’ina occupaziun intensiva cun il problem sto s’inscriver en ina strategia cumplessiva ch’enserra tant il mantegniment da las spezias sco er da lur abitadi.

Quest’avertura necessaria da las activitads cuntegna ina ristga centrala: sparpagliar forzas per la protecziun. Per prevegnir a quest privel, è il cussegl scientific dal Center svizzer da coordinaziun per il studi e la protecziun dals utschels-mezmieur vegnì envidà da stabilir in concept naziunal per pudair coordinar meglier ils mezs da retschertga e quels da protecziun.

Elavurar in concept signifitga inditgar directivas. Quellas ston esser exactas avunda e tuttina permetter ina libertad d’acziun. Questa greva lavur è vegnida manada ad ina buna fin grazia ad ina gruppa da lavur che merita noss engraziament. Nus engraziain era a l’Uffizi federal d’ambient, guaud e cuntrada ch’ha finanzià questa publicaziun, sco er a tut ils perscrutaders d’utschels-mezmieur ch’ans han gidà.

Possia quest document contribuir decisivamain a la protecziun dals utschels-mezmieur en Svizra.

November 1989

Il cussegl scientific dal Center svizzer da coordinaziun per il studi e la protecziun dals utschels-mezmieur

Necessitad da proteger ils utschels-mezmieur en Svizra

Ils utschels-mezmieur èn en blers resguards animals excepziunals. Lur abilitad da sgol, lur sistem d’orientaziun cun eco, lur moda da passentar la sien d’enviern durant plirs mais ans lubeschan d’als classifitgar tranter ils vertebrads ils pli spezialisads da nossa fauna.

Ils utschels-mezmieur constitueschan dal reminent ina gruppa fitg impurtanta da la fauna. En Svizra dumbran ins 27 spezias ch’èn distribuidas en 10 geners e trais famiglias. In terz da las spezias dals mamifers selvadis da noss pajais appartegna pia a l’urden dals utschels-mezmieur.

Ils utschels-mezmieur occupeschan abitadis fitg divers: lur dimoras èn taunas, galarias, foras en plantas ubain edifizis da carstgauns.

Las spezias indigenas en Svizra sa nutreschan d’artropods (spezialmain insects). Lur reviers da chatscha èn situads en regiuns da guaud e d’agricultura, en territoris abitads ubain en zonas umidas.

En il decurs dals davos decennis ha la gronda part da las spezias enconuschì ina ferma regressiun. Ins sa generalmain ch’ils utschels-mezmieur èn spezialmain vulnerabels pervi da lur reproducziun bassa (in enfin dus pitschens per onn). Schegea che las raschuns exactas da la regressiun en Svizra n’èn betg cleras, èsi da supponer ch’ils pli blers facturs negativs derivian da l’uman.

Utschels-mezmieur en Svizra

R h i n o l o p h i d a e

Rhinolophus ferrumequinum (Schreber,1774)

Nas fier-chaval grond

Rhinolophus hipposideros (Bechstein,1800)

Nas fier-chaval pitschen

V e s p e r t i l i o n i d a e

Myotis mystacinus (Leisler en Kuhl, 1819)

Vespertil pitschen da barbis

Myotis brandtii (Eversmann, 1845)

Vespertil grond da barbis

Myotis emarginatus (Geoffroy, 1806)

Vespertil cun tscheglias

Myotis nattereri (Kuhl, 1818)

Vespertil da Natterer

Myotis bechsteinii (Leisler en Kuhl,1818)

Vespertil da Bechstein

Myotis myotis (Borkhausen, 1797)

Vespertil uregliamieur grond

Myotis blythi (Tomes, 1857)

Vespertil uregliamieur pitschen

Myotis daubentonii (Leisler en Kuhl, 1819)

Vespertil da l’aua

Myotis nathalinae (Tupinier, 1977?)

Vespertil da Nathalina

Myotis capaccinii (Bonaparte, 1837)

Vespertil da Capaccini

Pipistrellus pipistrellus (Schreber, 1774)

Pipistrel nanin

Pipistrellus nathusii (Keyserling & Blasius, 1839)

Pipistrel da Nathusius

Pipistrellus kuhlii (Natterer en Kuhl, 1819)

Pipistrel da Kuhl

Pipistrellus (Hypsugo) savii (Bonaparte 1837)

Pipistrel da las alps

Nyctalus leislerii (Kuhl, 1818)

Sgolanotg pitschen

Nyctalus noctula (Schreber,1774)

Sgolanotg grond

Nyctalus lasiopterus (Schreber, 1780)

Sgolanotg gigant

Eptesicus nilssonii (Keyserling & Blasius, 1839)

Serotin d’aur

Eptesicus serotinus (Schreber, 1774)

Serotin da l’ala lada

Vespertilio murinus (Linnaeus, 1758)

Serotin d’argient

Barbastella barbastellus (Schreber,1774)

Barbastel ureglia lada

Plecotus auritus (Linnaeus, 1758)

Ureglia gronda brina

Plecotus austriacus (Fischer, 1829)

Ureglia gronda grischa

Miniopterus schreibersii (Natterer en Kubl, 1819)

Miniopter ala lunga

M o l o s s i d a e

Tadarida reniotis (Rafinesque, 1814)

Moloss buldoc

Smanatschas principalas

Origin natiral:

Midadas dal clima.

Origin uman:

a) Smanatschas indirectas:

Destrucziun d’abitadis: spariziun da zonas umidas (lieu da baiver, revier da chatscha), destrucziun ubain disturbi da dimoras (renovaziuns da bajetgs, turissem da cuvels e.u.v.).

Depauperisaziun da la purschida nutritiva: destrucziun da la populaziun d’insects.

b) Smanatschas directas:

Mazzament sapientiv d’animals: stgatschar animals, acts da vandalissem e.u.v.

Mazzament senza vulair d’animals: enten pinar plantas ubain renovar surchombras, duvrar insecticids u products chemics tissientads e.u.v.

Istorgia da las activitads per la protecziun en Svizra

Il mantegniment dals utschels-mezmieur signifitga in duair urgent ch’è integrà en las stentas da la protecziun da spezias selvadias e da lur biotops.

La basa legala principala per la protecziun dals utschels-mezmieur è l’artitgel 24 da l’ordinaziun d’execuziun da la lescha federala (LPPN dal prim da fanadur 1966) davart la protecziun da la natira e da l’ambient.

Enfin il 1980 era la protecziun activa dals utschels-mezmieur segirada be irregularmain pervia dal pitschen dumber da spezialists. Questas emprimas tentativas han tuttina permess da fundar las activitads da protecziun sin basas seriusas.

Dapi il 1980 è il dumber da spezialists d’utschels-mezmieur s’augmentà fermamain en noss pajais. Quest svilup d’activitad ha lubì da crear il 1984 in Center da coordinaziun svizzer per il studi e la protecziun d’utschels-mezmieur, numnadamain:

la Koordinationsstelle Ost für Fledermausschutz cun sedia a Turitg;

il Centre de coordination Ouest pour l’étude et la protection des chauves-souris cun sedia tar il Muséum d’histoire naturelle de Genève.

Il 1988 è vegnì cuntanschì in pass impurtant cun organisar ina rait da correspundents regiunals cun l’incumbensa d’acziuns cumbinadas per la protecziun sin il plaun chantunal e communal (sensibilisar la publicitad, educar la giuventetgna, protecziun activa da colonias, cuntinuar cun ils inventaris da la fauna e.u.v.).

Questa rait decentralisada furma la basa actuala da la protecziun svizra d’utschels-mezmieur.

Il Center svizzer da coordinaziun per il studi e la protecziun dals utschels-mezmieur vegn sustegnì da l’Uffizi federal d’ambient, guaud e cuntrada, da la Lia per la protecziun da la natira, dal WWF svizzer sco era dals servetschs chantunals responsabels e d’auters organs privats.

Protecziun cumbinada, exequida dals correspundents regiunals

Activitads principalas:

Coordinar la retschertga e la protecziun en ils chantuns, segirar spezialmain ina buna infurmaziun tranter ils collavuraturs e liar stretgs contacts cun las instanzas chantunalas responsablas per la protecziun dals utschels-mezmieur.

Promover l’infurmaziun permanenta da las administraziuns chantunalas e da las gruppas professiunalas ch’èn pertutgadas da la tematica dals utschels-mezmieur.

Promover l’infurmaziun per la publicitad cun documents adequats (communicaziuns da pressa, referats e.u.v.) en las regiuns e ch’èn adattads a las relaziuns localas.

Segirar in sistem da preschientscha per pudair respunder svelt a dumondas or dal pievel e d’autoritads en fatgs dals utschels-mezmieur e garantir sche pussaivel intervenziuns al lieu.

Stabilir inventaris da la fauna.

Ina strategia cun tschintg finamiras

Las activitads da protecziun ston vegnir rinforzadas en duas direcziuns:

D’ina vart èsi necessari d’intensivar la rait actuala da protecziun cun multiplitgar l’activitad en ils chantuns ed en las vischnancas. Quest duair pertutga en emprima lingia ils correspundents regiunals che vegnan sustegnids entras ils coordinaturs dals centers ost e vest

Da l’autra vart èsi necessari da sviluppar intelligentamain las activitads da protecziun e da resguardar l’evoluziun scientifica e sias metodas.

Ils sforzs da la retschertga duain perquai vegnir coordinads entaifer ina strategia cumplessiva per segirar qua tras efficaziamain e senza sfarlattar ch’ils resultats da la retschertga fundamentala vegnian integrads en la lavur concreta da la protecziun dals utschels-mezmieur e lur abitadis. Sin las proximas paginas vegn questa strategia preschentada en dus pass:

L’emprim identifitgain nus las finamiras prioritaras (I).

En segunda lingia preschentain nus questas finamiras en detagl per situar projects en ina strategia cumplessiva da protecziun (II).

I. Identificaziun da las finamiras prioritaras

Basegn da garantir ina meglra protecziun da las spezias e da lur abitadis (finamira 1)

Il mantegniment da las spezias furma ina da las finamiras centralas da la protecziun da la natira. Dentant n’èn ils fundaments scientifics ch’ins duvrass per proteger ils utschels-mezmieur anc betg suffizients. Perquai ston ins sviluppar en Svizra programs da surveglianza (monitoring) d’utschels-mezmieur ed uschia furnir instruments adequats per lur protecziun e qua tras fundar las mesiras concretas per il mantegniment da lur biotops.

Basegn da garantir ina meglra protecziun da las populaziuns (finamira 2)

Il mantegniment da las populaziuns (gruppas d’animals che vivan en in lieu definì) furma ina part indispensabla per la protecziun da las spezias. Las enconuschientschas da basa da la convivenza èn anc manglusas. Igl è perquai impurtant d’instradar projects orientads vers la protecziun dals utschels-mezmieur resguardond lur unitads socialas cun accentuar ils abitadis e lur protecziun.

Basegn da crear ina banca da datas davart ils utschels-mezmieur (finamira 3)

La protecziun dals utschels-mezmieur en Svizra dovra enconuschientschas fidadas davart las populaziuns e lur repartiziun geografica. Deplorablamain èn las datas actualas ubain istoricas u sparpagliadas e strusch accessiblas. Per emplenir questa largia èsi da centralisar las datas, ma cun garantir l’access regiunal per che tuts las possian duvrar en lur stentas da protecziun actuala.

Basegn d’integrar la dimensiun umana en las activitads da protecziun (finamira 4)

La protecziun dals utschels-mezmieur pretenda ina stretga collavuraziun cun il public. Ils mezs a disposiziun na tanschan betg per s’occupar cun il factur uman. Perquai èsi da meglierar ils mezs da communicaziun che servan a la protecziun dals utschels-mezmieur.

Basegn da controllar meglier il stadi da sanadad da las populaziuns dals utschels-mezmieur (finamira 5)

Las activitads da protecziun pretendan ch’ins enconuschia bain las ristgas da contaminaziun da malsognas contagiusas potenzialas ubain effectivas dals animals selvadis als umans. La surveglianza da malsognas tar ils utschels-mezmieur en Svizra na basta betg. Igl è necessari d’augmentar ils mezs da controlla dal stadi da sanadad da las populaziuns d’utschels-mezmieur.

II. Finamiras

Finamira 1: Protecziun da las spezias e da lur abitadis

La surveglianza da las spezias selvadias, pia lur protecziun tenor las basas scientificas, permetta:

da survegliar la dinamica da las populaziuns;

d’intervegnir en cas d’evoluziuns negativas cun prender mesiras da proteger spezias e lur abitadi.

Las enconuschientschas las pli urgentas concernan:

ils aspects sistematics;

il stadi e la distribuziun da las spezias;

il nutriment da las spezias e particularmain lur basegn envers ils biotops che porschan il nutriment necessari;

ils viadis e las migraziuns durant il di, las stagiuns ed ils onns;

las pretensiuns dals animals envers ils abitadis da stad e d’enviern.

Per optimar las stentas èsi raschunaivel da concentrar ils sforzs da retschertga sin intginas spezias da pilot. La finamira generala per questas spezias è da passar dal stadi actual empiric da la protecziun al stadi da la protecziun scientifica (surveglianza).

Il cussegl scientific vegn ad elavurar il program ed alura la glista da las spezias prioritaras.

Finamira 2: protecziun da las populaziuns

La protecziun da tut las spezias che vivan en in lieu lubescha:

da survegliar la dinamica tar las populaziuns;

d’intervegnir en cas d’evoluziuns negativas tar las populaziuns (disfuncziun) enten proteger las spezias (protecziun directa) ubain cun mantegnair ils abitadis indispensabels per l’equiliber da las structuras cun pliras spezias (protecziun indirecta).

Ils basegns ils pli impurtants èn pia:

acquistar bunas enconuschientschas da la furmaziun, da la structura e da la dinamica da populaziuns d’utschels-mezmieur durant las stagiuns;

acquistar ina meglra chapientscha da las relaziuns ch’existan tranter ils animals e l’ambient;

sviluppar tecnicas praticas adequatas, spezialmain metodas acusticas per intercurir meglier las spezias durant lur sgol;

chapir l’adattaziun ecologica da las spezias en relaziun cun lur disas da nutriment sco era l’adattaziun dal cumportament e dal diever da la topografia.

Per impunder meglier ils mezs a disposiziun, fissi da concentrar la retschertga en lieus exemplarics bain determinads.

Quests lieus, considerads d’interess naziunal per la retschertga, vegnan survegliads plirs onns.

Il cussegl scientific vegn a definir quests lieus da prova.

Finamira 3: Bancas da datas da la fauna

Las bancas da datas da la fauna permettan:

da garantir in’actualisaziun permanenta e coordinada da las enconuschientschas da la fauna;

da facilitar la centralisaziun da las datas chantunalas, naziunalas ed internaziunalas;

d’elavurar atlas da derasaziun, glistas cotschnas ed inventaris locals;

da garantir a lung temp la segirezza ed il diever da las datas.

Las datas actualas ed istoricas davart la fauna èn sparpagliadas. Ellas èn strusch accessiblas per activitads da protecziun. Igl è perquai necessari d’installar sistems bain structurads.

Per arrivar a questa finamira èsi indispensabel d’instradar in sistem da rimnar, da segirar e d’utilisar las datas che funcziunescha tenor il model decentralisà dal Center svizzer da coordinaziun. I dovra dus plauns:

a) Plaun regiunal:

Questas bancas permettan ina lavur en il rom chantunal. Ellas vegnan tgiradas dals correspundents regiunals.

b) Plaun naziunal:

La banca naziunala da datas è destinada per la lavur naziunala ed internaziunala. Ses lieu da domicil, ch’è anc da fixar, duess garantir ina moda optimala da lavurar en Svizra.

Il u ils responsabels da la banca naziunala surpiglian d’organisar e tgirar las datas da la fauna:

sin fundament d’in pled-clav defineschan els las modalitads da diever da la banca centrala (proprietad e protecziun da las datas, derasaziun da las infurmaziuns che pertutgan la protecziun dals utschels-mezmieur);

els sa sprovan da sviluppar ina gestiun d’informatica che garantescha in bun access sin il stgalim chantunal, naziunal ed internaziunal;

els garanteschan ina cuntinuitad a lung temp (plirs decennis).

Questa banca da datas sto pudair collavurar cun:

in servetsch d’infurmaziun e documentaziun che creescha ina bibliografia cumpletta da las publicaziuns davart ils utschels-mezmieur;

la centrala dal Muséum d’histoire naturelle de Genève che metta anels ed als controllescha en Svizra.

Finamira 4: Facturs umans

In’integraziun raschunaivla dals facturs umans, ch’èn savens decisivs per la protecziun dals utschels-mezmieur pervia da lur moda da viver enturn ils umans, lubescha:

da resguardar explicitamain quest factur che vegn savens negligì en ils programs scientifics da protecziun;

d’intervegnir avantagiusamain en fatgs nua che l’uman è pertutgà.

Ils basegns ils pli impurtants da quest champ èn:

sustegnair ils proprietaris ubain fittadins da bajetgs, en ils quals avdan utschels-mezmieur ;

infurmar en urden las persunas che pudessan chattar utschels-mezmieur ubain las persunas che pon influenzar ils abitadis d’utschels-mezmieur (architects, constructurs, selviculturs, veterinaris, guardiachatscha e.u.v.);

infurmaziun e scolaziun dal public en general.

L’elavuraziun da programs che resguardan la dimensiun umana en il champ da la protecziun dals utschels-mezmieur en Svizra sto:

furnir sin fundament da projects basas suffizientas per champagnas da protecziun (vegnir a savair nua ch’i dovra agid per schliar ils problems tranter umans ed utschels-mezmieur, analisar ils problems dals mastergnants respectivs, enconuscher ils basegns da scolaziun ed educaziun da la giuventetgna e.u.v.);

instradar champagnas d’infurmaziun efficazia e dirigida (derasar documents, relaziuns cun las medias, infurmaziun privata e.u.v.).

L’integraziun dals facturs umans pretenda in project da dimensiun naziunala, ma sto mantegnair las atgnadads socioculturalas da la regiun.

Finamira 5: Surveglianza dal stadi da sanadad

La controlla dal stadi da sanadad da las populaziuns permetta:

d’enconuscher l’entschatta da malsognas en las populaziuns dals utschels-mezmieur;

da gidar a proteger ils umans da ristgas da malsognas effectivas u pussaivlas ch’ins pudess tschiffar dals utschels-mezmieur.

Necessari èsi en emprima lingia d’enconuscher mintga virus da frenesia che pudess derivar dals utschels-mezmieur.

Questa preparaziun pretenda:

la surveglianza intensiva dal stadi da sanadad da las populaziuns dals utschels-mezmieur;

cuntinuar las inventarisaziuns dals abitadis en bajetgs per pudair localisar las colonias principalas d’utschels-mezmieur en Svizra;

cuntinuar las campagnas d’infurmaziun e d’educaziun scientifica che lubeschan da derasar infurmaziuns objectivas e seriusas tar la populaziun.

Criteris e directivas per acceptar projects

Las propostas da projects vegnan suttamessas al cussegl scientific ch’als examinescha ed als recumonda per ina realisaziun.

I. Concordanza cun il project naziunal

Il project sto esser confurm a las finamiras da la strategia determinada tras quest program.

En tutta cas na duess quest criteri betg excluder ina revalitaziun supplementara dals projects che sa movan als cunfins, era sch’els restan en vischinanza da las finamiras originalas. Sch’i sa tracta d’ina proposta d’impurtanza evidenta e sch’ella basta ad auters criteris pretendids, po la proposta vegnir acceptada, saja per la realisar directamain en cas d’urgenza, saja per vegnir integrada en in ulteriur program.

II. Realisabladad (porta resultats per la protecziun)

Il project duess avair bunas miras da furnir resultats valaivels che pertutgan la protecziun dals utschels-mezmieur.

L’autur dal project sto definir cleramain las finamiras da protecziun e specifitgar las vias che mainan ad ina buna fin.

III. Persunal

Il responsabel per in project sto esser qualifitgà ed avair experientschas en ils fatgs dals utschels-mezmieur ubain en las dumonds specificas ch’i concerna.

Indicaziuns bibliograficas

Uffizi federal d’ambient, guaud e cuntrada / Center svizzer da coordinaziun per il studi e la protecziun dals utschels-mezmieur. Concept naziunal per la protecziun ed il studi dals utschels-mezmieur. (Publication spéciale du Rhinolphe, no 1). Genevra 1991. (Reproducziun da la versiun rumantscha p. 83−101). Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2015).