In cas per ils scorts

«Aaaah!» Marcus, in um da ventgaset onns cun ina statura satiglia e chavels brins, auda in sbratg da sia spusa Emma. Els vulan gist maridar e perquai na duess capitar nagut. El curra enturn la chantunada e vesa co ch’in um mascrà fitga in cuntè ad Emma en il venter. El vul gidar Emma e va tranteren. In auter um mascrà sa bitta sin Marcus cun in cuntè, ma l’ultim mument vegn el gist dad ir da la vart e curra davent.

El curra directamain tar la polizia. Cur ch’el vegn enavos tar il lieu dal delict, è mo pli Emma là. Tschels èn gia davent. La polizia cloma ils samaritans, ma els vegnan memia tard. Emma è gia morta.

Suenter in’emna n’ha la polizia anc adina betg chattà ils delinquents. Per Marcus dura quai memia ditg, el vul uss chattar ils delinquents. El decida da clamar detectivs. Qua vegnan mo quests detectivs en dumonda: il duo dals scorts. Quai èn: Elisabet, ella ha 28 onns, ha ina statura satiglia e lungs chavels blond clers, e Leonardo, 30 onns, ch’ha ina statura ferma e chavels curts brin clers. Ils detectivs Elisabet e Leonardo èn immediat al lieu dal delict e cumenzan a guardar enturn. Els vesan in cuntè sin il fund dasper Emma. Els al prendan cun els en il labor. Pauc pli tard en il labor chattan els improntas dal det sin il cuntè ch’els han chattà dasper Emma.

Ils detectivs audan: Peng, peng. Ils detectivs curran giu da stgala e van tar la chasa vischina. En la chasa chattan els Marcus ch’è mort. Elisabet cumenza a cridar: «Uss èn gia tuts morts e nus na pudain far nagut!» Leonardo chatta en la giacca da Marcus in recorder. El smatga sin il buttun ed auda: «Uahaha, quai è voss regal da nozzas.» Leonardo ed Elisabet van a chasa.

Avant la tschaina sto Elisabet anc ir a cumprar en il supermartgà. Elisabet auda ina vusch fitg enconuschenta. Ella va vi tar la persuna e la dumonda co ch’ella haja num. «Rolf», di la persuna, «pertge?» «Ah, ti guardavas ora uschè bellin.» «Grazia, ti era. Vuls ti barattar ora ina fotografia cun mai? Jau ta dun ina da mai e ti ma das ina da tai. Okay?» «Okay.» Rolf di: «Ve cun mai.»

Suenter ina mes’ura en l’auto dumonda Rolf: «Vuls ti vegnir en nossa clicca?» Elisabet dumonda: «Tge clicca?» «Quai vesas ti anc», respunda Rolf. El fa ir il motor ed els partan.

Suenter trenta minutas èn els arrivads en in guaud spess. Elisabet vesa in pitschen clavà zuppà tranter in pèr plantas. Els entran en il clavà. Rolf di: «Quai èn Hildegard e Milena. Ellas tutgan er tar la clicca.»

La saira decida Elisabet dad ir anc ina giada tar il clavà. Tuts spetgan gia sin ella. Elisabet sa immediat ch’els san ch’ella è ina detectiva. Elisabet vul mitschar, ma Rolf tegna ella per ils chavels. Rolf di: «Ti sas che nus avain mazzà Marcus ed Emma.» Ella croda en svaniment.

Pauc pli tard avra ella ils egls e vesa ch’ella è en il tschaler dal clavà. Elisabet auda in sbratg da Leonardo. Ella sbragia: «Agid!» Ma ella na survegn nagina resposta. Tut persa sesa ella sin il fund bletsch. L’isch s’avra. «Ve cun mai», di ina persuna mascrada. Elisabet va suenter a la persuna.

Pauc pli tard bada Elisabet che la persuna mascrada manca. Elisabet guarda enavos e vesa che Rolf tegna ferm la persuna mascrada. Ella stira giu la mascra e vesa che quai è Milena. Milena cloma: «Mitscha!» Elisabet curra tar Leonardo. Ella sbragia: «Leonardo, nus stuain clamar la polizia.» «Nua eras ti?», dumonda Leonardo. «Per quellas dumondas n’èsi nagin temp. Jau sai tgi ch’ils delinquents èn. Ve uss!»

Els curran tar la polizia e raquintan tut. In’ura pli tard vegnan Rolf e Hildegard mess en praschun per adina. Milena sto mo ir en l’arrest d’inquisiziun, perquai ch’ella ha gidà Elisabet. Suenter duas emnas vegn Milena laschada ora da la praschun. Leonardo, Elisabet e Milena van a mangiar tschaina en il restaurant il pli nobel da la citad.

Leonardo ed Elisabet dumondan Milena, pertge ch’els hajan mazzà Emma e Marcus. Milena di: «Rolf era schiglius sin Marcus, perquai ch’el vuleva er ir cun Emma.» Leonardo dumonda sch’ella veglia vegnir en il club dals scorts. Milena di: «Gea gugent, quai vuleva jau gia adina.» Ensemen schlian els anc blers cas.

La midada

La famiglia Fotofsky ha fatg midada en la Val Müstair perquai ch’il bab Rudolf ha survegnì ina plazza sco magister. La mamma Elisabet ha survegnì ina plazza en la stiva da taisser. Lur figlia ha num Mia e lur figl ha num Mauro.

Oz è l’emprim di en la nova scola. Arrivada en la classa, di il scolast: «Questa è vossa nova conscolara, ella sa preschenta sezza.» «Hallo, jau sun Mia. Jau hai tredesch onns ed hai in chaun ch’ha num Rüdiger. Mia mamma ha num Elisabet ed ella lavura en la stiva da taisser. Mes bab Rudolf è magister. Jau hai anc in pitschen frar ch’ha quatter onns e ch’ha num Mauro. E quel è mintgatant fitg caotic.»

Tut la classa cumenza a rir. In mattatsch cloma tranter tuts che rin: «Tge? Rüdiger e Rudolf? N’aud jau betg endretg? Vegnis vus dal Mars?» Tuts rin anc pli ferm.

«Taschai! E ti Peder smettas cun tias parolas. Mia vegn da l’Ollanda, perquai ha ella in pau auters nums. Mia, ti pos uss prender plazza. Va gist sper Anna.»

Mia na vul betg ir sper Anna. Ella sesa tut suletta en il chantun, gist davant il pult dal magister. Ella va senza plaschair vi tar Anna. Anna para cuntenta. Mia bitta la tastga giun plaun.

Il magister di: «Uss pudain nus cumenzar.» Mia na sa betg far ils quints. Ma Anna la gida.

La segund’ura han els gimnastica. Mia sa legra fitg, perquai ch’ella è buna en gimnastica. En l’ura da gimnastica è ella l’unica che sa chaminar sin ils mauns. Anna na sa far nagut propi bain; questa giada gida Mia.

I scalina per la pausa. Mia piglia or da sia tastga in toast cun si granellas da tschigulatta. Cura che tschels uffants en sin la plazza, cumenza insatgi a rir. Igl è Peder: «Has ti puspè mangiativas dal Mars?»

Mia cumenza a cridar e curra a chasa. A chasa è mo Rüdiger che bubla davos l’isch. Ella entra e vesa che Rüdiger ha la tschinta en bucca. Mia studegia: ina spassegiada ma gidass forsa d’emblidar quest di. Mia prenda la tschinta ed al renta vi da quella.

En il guaud na sa Mia betg nua ch’ella è. Ella survegn tema. Rüdiger tira fin ch’ella n’al po betg pli tegnair e lascha ir; el curra spert davent.

Uss è Mia anc pli suletta. Ella curra uschè spert e ditg sco ch’ella po. Tuttenina stgarpitscha ella. Mia na vegn betg pli da muventar il pe. Ella cumenza a bragir.

Qua sa metta in maun fraid sin sia spatla. Pauc pli tard auda ella ina vusch da stria che di: «Tge èsi capità? T’has fatg mal?» Mia di tut tementada: «Jau m’hai stort il ravel.»

La dunna veglia la maina cun sai e va anc pli profund en il guaud. Suenter ch’ellas èn chaminadas ina pezza, arrivan ellas tar ina chasa veglia. Ellas van tar la chasa e la dunna avra l’isch che sgrizia.

Dadens sur il fieu buglia ina grond’avnaun cun aua. Davant è ina maisa. En l’autra chombra è il letg da strom ed in pèr maletgs pendan en tut la chasa. Sin quels vesan ins il pli savens ina dunna giuvna ed in um.

Mia dumonda tut tementada tgi che quels sin quests maletgs èn. La dunna cumenza a raquintar: «O, quai eran anc dis. Là era jau anc giuvna. Sin quel maletg avain jau e mes um cumprà la chasa. E sin quel...»

Suenter che la dunna veglia ha gì declerà tut ils maletgs, ha ella fatg in té. Cun ina cuppa plain té dumonda ella: «Sas ti uss puspè chaminar?» «Jau pens bain», di Mia. «Bun, alura ta main jau puspè a chasa.» Suenter ch’ellas han bavì il té, dat la dunna a Mia in mantè. Mia guarda sin il mantè. Ma la dunna di be: «Igl è gia stgir dador.»

Ellas partan. Diesch minutas èn ellas enzugliadas da la tschajera. Tuttenina vesa ella ina creatura che vegn vers ella. Mia dumonda tut tementada: «Tge è quai?» Avant che la dunna possia respunder... vesa ella ch’igl è Rüdiger. El è fitg cuntent da vesair ellas.

Gist davos Rüdiger vegn il bab e Peder. Mia brancla ses bab tut cuntenta. Suenter la branclada dumonda ella Peder: «Tge fas ti qua?» «Jau sun la culpa, stgisa», marmugna Peder. Mia piglia cuntenta cumià da la dunna ed engira da far bainbaud ina visita ad ella.

L’um malfatg

Ils 22 da matg 2009

Marie, ina dunna da 23 onns cun chavels blonds ed egls blaus chamina tras Paris. Tuttenina vesa ella in um.

Ina saira va ella en sortida a Paris. Ella ha fitg legher cun sias amias. Tuttenina vesa ella precis quel um ch’ella aveva vis avant dus dis. Quel la plascha uschè bain.

Ella va via e discurra in pau cun el. Els s’inamureschan. L’um ha num René ed è in um da 27 onns, fitg grond, cun chavels nairs ed egls brins.

Dus onns suenter dumonda René: «Vuls ti ma maridar?» Marie respunda: «Na, per mai èsi anc memia baud.» René vegn grit e di: «Cun nus èsi a fin. Ubain uss, u mai.» Marie vegn gritta e respunda: «Lura èsi halt a fin.»

Marie va cridant or da l’abitaziun e curra davent. Tuttenina è ella crudada per terra.

Suenter in temp bada ella ferma bratscha che l’auzan si. Maria avra ils egls e vesa in bel giuven. El ha 24 onns, ha chavels brins stgirs, sia vestgadira è fitg coola. El lavura sco magister. Els s’inamureschan sin l’emprima egliada. Matias dumonda Marie: «Vuls ti vegnir tar mai a baiver in café?» Marie di dalunga: «Gea, gugent.» Els van ensemen tar l’abitaziun. Cura ch’ella va en l’abitaziun, vesa ella che Matias è fitg ritg.

In mais pli tard vesa ella René sin via. El ha larmas en ils egls e di: «Stgisa che jau sun stada uschè nauscha cun tai. Ma pos ti perdunar?» «Gea, ma i na vegn mai pli ad esser uschia sco pli baud. Ed jau na vuless er betg turnar enavos tar tai», respunda Marie.

Alura prenda René Marie per ils chavels e la stira en l’abitaziun. El la stumpla en in chantun, alura la lia el cun cordas. El la tatga giu la bucca, el prenda or da stgaffa sia pistola, el di a Marie: «I ma displascha che jau stoss far quai.» Peng! René prenda Marie e la zuppa en iert en la fora ch’el aveva chavà ora avant.

Suenter duas emnas bada Matias che Marie n’è betg pli vegnida tar el a chasa. El va tar l’abitaziun da Marie. Ma ella n’è betg là. El studegia: Forsa è ella ida en vacanzas. Ma na, quai m’avess ella bain ditg. El emprova da la telefonar. Ma ella na prenda betg giu.

Cura che Marie n’era anc suenter tschintg dis betg a chasa e na prenda betg giu il telefon, va el tar la polizia. Il policist ha dumandà nua ch’ella stettia. Matias declera ed il policist di: «Okay, nus giain a la tschertgar.»

Suenter trais dis telefona l’amiaivel policist e declera ch’els n’hajan anc adina betg chattà ella. L’autra damaun a las 3.45 è René sin la Tur d’Eiffel e studegia vinavant. El vesa tut Paris. Circa ina mes’ura è el sisum la Tur d’Eiffel.

El observa si’abitaziun e guarda en l’iert. Là vesa el in mantun da terra. El studegia: Là giu è Marie. Avant che dar giu il segl sa segna el. El di: «un, deux, trois» e giu per il fund è el. Sia pistola ha el enta maun. Tut la notg resta el sin la glera giu per il fund.

Cura che Jean-Paul, in bun ami da René, va a spass cun il chaun, vesa el René sin la glera. Jean-Paul va tar René ed al guarda. El sanganescha vi dal chau. Jean-Paul guarda sch’el viva anc. Ma René na tira betg pli flad.

El dat en il numer da l’ambulanza en ses telefonin. L’ambulanza è duas minutas pli tard gia qua. Ils gidanters da l’ambulanza fan reanimaziun da bucca a bucca, ma i na gida nagut. Els al mainan spert a l’ospital, ma er ils medis da l’ospital n’al pon betg pli gidar. El è mort.

La polizia tschertga anc adina Marie. Els han tschertgà giu tut Paris, ma ella n’era nagliur da chattar. Matias crida mo pli. La polizia ha empruvà tut. Els na chattan ora pli nagut.

Matias chala da cridar e di: «Mia vita sto anc ir vinavant.» El resta per tut sia vita sulet.

Vacanzas d’orrur

Jau sun Ilaria. Quest è mes diari. Jau hai ina figlia Sabina e mes um ha num Rico.

Ils 20 da zercladur 2014

Damaun faschain nus midada da Linz a Berlin en ina nov’abitaziun. Nus avain fitg tema che Clausi assassineschia anc insacura nossa figlia. Clausi è mes ex-um. El è fitg schiglius che jau hai uschè ina bella figlia ed in char um. El vul assassinar mia figlia. El vul rumper mes cor sco che jau hai fatg ad el.

Sabina ha damaun quindesch onns. Ses pli grond giavisch è dad ir en vacanzas a Hawai. Jau e Rico vulain accumplir quel giavisch ad ella. En trais emnas sgulain nus a Hawai.

Ils 21 da zercladur 2014

Cur che nus essan arrivads en la citad ed avain chattà noss’abitaziun, essan nus fitg cuntents. Noss vischins èn fitg chars. Mo in um è curius. Quel sumeglia in zic Clausi. Clausi ha chavels blonds e quel um ha ina natta. Ma nus na pudain betg ans metter avant che Clausi sa che nus essan qua.

Jau vom ora a guardar sin la chascha da brevs da quel curius vischin. Quai na ma lascha simplamain betg en paus. Sin la chascha era scrit si: ‹Gottfried Heinze›. Jau vegn tut surlevgiada a chasa.

Ils 11 da fanadur 2014

Jau hai gist pachetà nossas valischs. Cura che nus sesain en l’aviun, vesain nus noss vischin Gottfried. Nus giain tar el e cumenzain a discurrer. «Chau, sar Gottfried, nua giais?» «Äh, jau vom a Hawai. Nua giais vus?» «Ma, nus faschain vacanzas en l’hotel ‹The Modern Honolulu›.» «Nua è quel hotel?» «L’hotel è a Waikiki. Forsa ans vesain nus ina giada.»

Cur che nus ans platgain, vesain nus che Gottfried ans persequitescha. Sabina vegn in zic gnervusa, ma nus giain svelt cun in taxi tar noss hotel. Jau e Rico avain ina chombra e Sabina ha ina per sai. Las chombras èn fitg bellas e nus durmin fitg bain.

Ils 12 da fanadur 2014

Nus giain oz a la mar da Honolulu. Quai è il paradis. Jau ma vegn avant sco en in film. «Guarda qua», di jau a Rico, «quai è noss vischin Gottfried.»

Ma cura che jau al vul mussar a Rico, è el gia sparì. «Ma Ilaria, nua è el?» «Gist era el anc là», di jau tut confusa. «Ilaria, ti ta mettas mo avant quai», di Rico. «Ilaria, ti ta fas memia blers patratgs. Sta in pau patgifica e giauda las vacanzas.» «Ti has raschun, Rico.»

Ils 15 da fanadur 2014

Nus giudain fitg las vacanzas, fin l’ultima notg. Jau aud sbratgs da mia figlia. Ella sbragia: «El ma vul cuppar!» Jau survegn panica. Jau cur tar l’isch e clom: «Sabina, nua es ti?» Jau entr en la chombra. Nagin n’è là. Jau ves la fanestra averta. Sin il pult è ina brev. Là è scrit: «Hihihihi, sche vus vulais vossa figlia en vita enavos, alura na clamai betg la polizia. Forsa survegnis vus alura enavos vossa chara figlia. Salids Clausi – Gottfried»

Da la panica hai jau telefonà automaticamain a la polizia. Els èn vegnids fitg spert. Jau hai raquintà tut a la polizia. Els han clamà natiers tut il team per ir a tschertgar Sabina e Clausi.

Suenter in’ura hai cloccà vi da l’isch da mia chombra. Nagin n’era là. Ma sin il palantschieu era ina brev: «Ilaria, jau hai savì che ti clomias la polizia. Uss sto tia figlia murir.» Jau hai cumenzà a cridar.

Suenter in’urella survegnin nus in telefon da la polizia. Els din ch’els sappian nua che Clausi saja e ch’els hajan chattà ora ch’el haja fatg plirs malfatgs.

Alura essan nus ids tar l’adressa che la polizia aveva ditg a nus. Cur che nus essan arrivads, n’era la polizia anc betg là. Nus entrain en la chasa e vesain nossa figlia liada vi d’ina sutga.

Curt suenter udin nus in tun: Peng! Jau dun in sbratg: «Aaaah!» Clausi mitscha. Ma questa giada n’arriva el betg lunsch. La polizia ha prendì el en fermanza. Sabina n’è per fortuna betg morta, ella è però grev blessada. Clausi ha tutgà en la spatla. Sabina vegn manada a l’ospital. Clausi sto ir per tut la vita en praschun.

Duas emnas suenter, ils 26 da fanadur 2014

Sabina è puspè sauna. Ella ha anc mal la spatla, ma nus essan fitg levgiads e pudain puspè ir a chasa a Berlin. Senza avair tema che Clausi veglia anc assassinar ina giada Sabina. Uss pudain nus finalmain viver senza tema!

Questas vacanzas n’emblid jau propi mai pli. Quai èn pelvaira stadas vacanzas d’orrur.

Indicaziuns bibliograficas

‹Scriver è cool 7›. Istorgias scrittas da las scolaras e dals scolars da la 6avla classa da la Val Müstair 2014/2015. Gieus auditivs registrads tar Radio Rumantsch: http://www.minisguard.ch/ScolarAs-Muestair-2015.5261.0.html. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Versiun epub: www.chattà.ch (2019).