Stat la SRG SSR sur u enten la politica? Las medias èn senza dubi confruntadas cun la politica. Tgi ch’è en funcziun per ils meds da massa dal dretg public è per part a medem temp activ en la politica d’interess u da partida, na duai però betg agir per la partida entaifer la lavur professiunala, mabain represchentar l’interess da las burgaisas e dals burgais areguard il service public audiovisual. Quai pretenda distanza autocritica ed empatia per autras ideas e sensibilitads politicas e socialas. Quai è ina gronda pretaisa.

Duas chaussas pon gidar a dumagnar meglier questa sfida: far ponderaziuns davart las enconuschientschas da la politica ed approfundar quellas. Ils quatter referats reproducids qua tematiseschan ils aspects politics sco tals, las basas istoricas ed actualas da la politica en Svizra, las relaziuns da l’interpresa SRG cun la politica e l’occupaziun pratica quotidiana dals purtaders e collavuraturs cun la politica.

Oliver Marchart

Tge è politica: la politica e quai ch’è politic

Stimadas damas, preziads signurs

I ma legra zunt fitg da dastgar discurrer oz davart in tema ch’è en sasez magari usual a chaschun d’ina dieta da la SSR u d’in’autra societad da medias da dretg public – i va per politica. Quai che fa forsa surstar è la perspectiva, or da la quala jau tract il tema. Pertge ch’en mes cas è l’invit da referir a chaschun da questa dieta dals gremis vegnì fatg ad insatgi ch’ha bain er lavurà sin il champ da la scienza da medias e da la sociologia, ma che s’occupa sin champ academic atgnamain cun la teoria politica e la filosofia politica. Jau defendess bain da tuttas uras l’opiniun ch’il fenomen politic ed il fenomen medial èn parentads stretgamain in cun l’auter – forsa na pon ins gnanc discurrer dad in senza menziunar l’auter. L’emprim sun jau però tuttina, quai stoss jau conceder, stà surprais da l’invit. I na sa chapescha gea betg da sasez ch’ils purtaders d’ina societad sco la SSR vulan reflectar lur atgna funcziun e rolla or d’in punct da vista politic-teoretic u schizunt politic-filosofic extern. Ma lura hai jau pensà: pertge atgnamain betg? N’èsi betg gist il pensum d’in servetsch da medias public, cuntrari ad in servetsch da medias privat, d’almain betg impedir gia da bell’entschatta in pensar in pau pli abstract – p.ex. davart la politica e las medias? Pertge ch’il merit da la teoria – che vegn savens opponida nungiustifitgadamain a la pratica – è propi quel da pudair far in pass enavos e d’observar ils entretschaments da noss agir quotidian or d’ina tscherta distanza, per la finala eventualmain schizunt pudair schliar il nuf che lia forsa noss pensar.

Jau na vi betg empermetter che mes curt referat possia schliar il nuf, pia che jau possia porscher ina soluziun per tut ils entretschaments, cun ils quals societads da medias da dretg public han da cumbatter: davent d’aspectativas d’effizienza economica e la concurrenza sfurzada per quotas da participaziun al martgà, sur la cumpatibilitad da l’incumbensa da furmaziun, infurmaziun e divertiment che po mo esser in cumpromiss, fin a la necessitad d’in equiliber politic malgrà ils desideris da politica da partida da singuls acturs. Er sche jau na poss betg schliar quest nuf, As vi jau tuttina envidar da far cun mai l’emprim in pass enavos, davent da tut quai, e da metter si per insaquantas minutas ils egliers da la teoria e da la filosofia politica per alura pudair formular, or d’ina tscherta distanza, intginas consideraziuns areguard la politica democratica e la politica da medias. La triada da mias dumondas directivas sa cloma: Tge è politica? Tge è publicitad? Ed, en vista a questas duas dumondas, tge servetsch politic-democratic duess furnir il service public medial?

Ma l’emprim: Tge è politica? Ils ultims trais decennis èsi daventà usit en la teoria politica da differenziar la politica da quai ch’è politic – jau numnel quai la ‹differenza politica›. Oravant tut en la filosofia politica franzosa è la differenza tranter la politique e le politique sa profilada. Jau n’entrel betg en ils detagls da la debatta che jau hai preschentà extendidamain en mes cudesch Die politische Differenz ch’è cumparì il 2010 (Berlin: Suhrkamp), mabain vi plitost ma dumandar da princip: Pertge ha la teoria politica sentì la necessitad da far questa differenza? Na tanscha la noziun usitada da politica pia betg? Duvrain nus in’ulteriura noziun, la noziun per ‹quai ch’è politic›, per giuditgar endretg la realitad da la societad? E sche gea, pertge? La resposta evidenta ma para la suandanta: ils ultims 200 onns, il pli tard dapi la Revoluziun franzosa e las stremblidas mentalas e politicas ch’ella ha chaschunà, essan nus en l’Europa daventads adina pli conscients da la contingenza da noss urdens socials, tuttina da tgenins. Quests urdens èn contingents, perquai ch’els pudessan er esser organisads differentamain. Quai vul dir che nus avain pers la cardientscha vi d’in princip transcendent, vi d’ina valur eterna u in fundament nunmidaivel che pudessan giustifitgar quests urdens. Da quai resulta che nus fissan per uschè dir exposts al nihilissem, che nus n’avessan insumma nagins motivs, insumma naginas valurs e nagins princips u ch’il cuntrari (quai che ven ora sin il medem) tut ils motivs, tut las valurs e tut ils princips pudessan esser valaivels, q.v.d ch’els fissan quai ch’ins po descriver fitg bain cun il pled tudestg gleich-gültig? Durant in tschert temp, ils onns 1980, cochettavan tschertins sut l’influenza da las ideas da la postmoderna cun quest’idea da casualitad. Ma la conclusiun correcta che nus stuain trair a mes avis or da l’experientscha da la contingenza da la moderna – e betg pir da la postmoderna – è in’autra: numnadamain quella ch’ils motivs, las valurs ed ils princips, sin ils quals sa basa noss urden social, pon vegnir negoziads, che la societad na funda ni sin in canon da valurs etern ni sin insumma nagin canon da valurs, mabain sin in canon da valurs che po vegnir revedì e che sto vegnir negozià.

Quai na pertutga però betg mo in tschert sectur da la vita, per exempel la religiun u l’appartegnientscha ad ina religiun che nagin – almain en il vest – na lascha entant dictar cunter sia voluntad. I pertutga tut ils secturs da la vita. E quai è propi la raschun, pertge ch’ina noziun vasta per ‹quai ch’è politic› è daventada relevanta. Nossa concepziun tradiziunala da la politica – pia la politica dal sistem politic e da ses funcziunaris d’elita – na tanscha numnadamain betg pli per cuvrir l’incumbensa da negoziar permanentamain motivaziuns ch’èn la finala contingentas ed adina mo temporaras. Ils process da questa negoziaziun pertutgan tut ils secturs da la vita (els pertutgan er dumondas da la convivenza famigliara u privata, nua che ston er adina puspè vegnir negoziadas da nov constellaziuns e modalitads da relaziuns). Per quest motiv èn sa furmads ils uschenumnads Novs moviments socials ch’han prendì per mauns tematicas che vegnivan avant gnanc percepidas sco cuntegns da l’agir politic, sco per exempel l’ecologia u dumondas en connex cun la moda da viver individuala. Gia avant in temp ha il feminissem fatg attent al fatg ch’era dumondas privatas pon esser politicas – politicas betg en il senn stretg da la politica, mabain en il senn pli vast da quai ch’è politic.

Quai na vul betg dir che la politica sezza na vegnia betg influenzada da quest svilup. Ins po observar insatge curius – ed uss vegnan mias explicaziuns gia in pau pli concretas: i n’è numnadamain tuttavia betg uschia che tut ils acturs acceptan da princip la contingenza e la necessitad da negoziar davart ils motivs socials. Pertge che cun l’experientscha moderna da la contingenza pon ins sa confruntar en almain duas modas: ella po vegnir acceptada, ma er snegada. La noziun dal fundamentalissem descriva questas posiziuns teoreticas e politicas che postuleschan in motiv u in fundament nunrevedibel. Il cuntrari designescha la noziun dal post-fundamentalissem, ina posiziun teoretica u politica ch’accepta, però senza crudar en in relativissem da casualitad, che la societad na funda betg sin in motiv u in sin in fundament ultimativ.

Vus schais forsa ch’in concept sco il postfundamentalissem saja in concept teoretic abstract che n’è betg ancrà en nossa realitad politica. Ma tgi èn quests postfundamentalists, dals quals i sa tracta? La resposta è: nus tuts, premess che nus sajan democrats. Pertge che democrazia signifitga acceptar la contingenza. Igl è per uschè dir la basa da la democrazia da procurar che tut ils fundaments, tut ils princips e tut las valurs – cun excepziun dals agens (pia il coc constituziunal) – restian revedibels. Quai ha ina seria da consequenzas politic-democraticas ch’èn tenor mes manegiar fitg impurtantas. Jau numnel mo intginas:

1. La democrazia premetta in’auta toleranza da conflict, pertge che acturs u moviments socials che revenditgeschan il dretg legitim da crititgar, provocar e remplazzar motivs socials e valurs socialas, pon cumparair da tut temp. In conflict social è pia insatge legitim, perquai che mintga emprova da constituir da nov tscherts fundaments vegn a scuntrar opposiziun. I basta sch’ins pensa als cumbats dal moviment pacifistic, dal feminissem, dal moviment ecologic, dal moviment dals omosexuals e.u.v. Tals cumbats na represchentan betg in disturbi illegitim da l’urden social, mabain han ina valur politic-democratica directa.

2. La democrazia signifitga er da cumbatter l’inclusiun identitara collectiva. Ditg cun auters pleds: nagina identitad – tuttina sch’i sa tracta da l’identitad naziunala, culturala, etnica u d’in auter gener – è identica cun sasezza. Ins enconuscha la furmla d’Arthur Rimbaud, la furmla da la moderna: «Jau è in auter». Transponì sin l’identitad da la cuminanza signifitga quai che mintga identitad naziunala, culturala u er politica è eterogena en sasezza e che la democrazia è l’urden che tegna quint da quest fatg – e quai è la differenza en confrunt cun tut las furmas da fundamentalissem. Natiralmain ch’i dat dapertut – er en Svizra – emprovas d’inclusiun identitara; sco sch’ins pudess fixar ina giada per tuttas tge che po valair sco svizzer e tge betg. Ins sto però conceder che talas emprovas han insatge nundemocratic, pertge ch’era la Svizra n’è betg identica cun sasezza. Jau schess perfin che quai è la raschun principala, pertge che la democrazia directa funcziuna en quest pajais. Nagin na pensa numnadamain ch’il ‹pievel› discurria insacura cun ina vusch, ch’el saja insacura identic cun sasez, en vista a l’eterogenitad nunditga da la Svizra tant en reguards culturals, geografics, linguistics e confessiunals sco natiralmain er areguard sias unitads d’administraziun politicas.

3. Plinavant premetta la democrazia ch’er il sistem politic da la democrazia represchentativa porschia alternativas politicas. In slogan sco quel disfamà da Margret Thatcher – ch’ins auda puspè dapertut pervi da la crisa monetara – «There is no alternative» è perquai nundemocratic u schizunt fundamentalistic. Nua ch’i na dat nagina alternativa per ina tscherta politica, svanescha l’acceptanza da la contingenza, pia la conscienza ch’er autras politicas fissan pussaivlas. Uschia svanescha la democrazia sut il dictat d’uschenumnads sforzs da las circumstanzas, sut il dictat da las leschas da la natira dal martgà u (quai che vegn ora sin il medem) sut il dictat da las lunas apparentamain inexplitgablas dals martgads, sco p.ex. dals uschenumnads ‹martgads da finanzas gnervus›. Quest antropomorfissem è uschè tup ch’igl è strusch da crair, ma i para sco sche l’entira politica actuala sa drizzass tenor quel.

Uss resulti cleramain che la filosofia politica na sa mova betg en sferas abstractas, mabain ch’ella ha da far fitg bler cun ils svilups politics. Il malesser pervi da las tendenzas che rendan la democrazia pli dira, las qualas il politolog britannic Colin Croach numna postdemocrazia, ha numnadamain gia tschiffà grondas parts da la populaziun. I basta sch’ins pensa al hit da vendita dal manifest da Stéphane Hessel cun il titel Indignez-vous! Quest manifest ha exprimì – betg mo en la Frantscha da Sarkozy – il malesser pervi da l’ingiustia sociala e la mancanza d’alternativas ed è daventà in bestseller internaziunal. A medem temp è la noziun ‹Wutbürger› daventada il pled da l’onn en Germania. E n’essan nus betg er perditgas da moviments da democratisaziun, betg mo en ils pajais arabs, mabain er en las democrazias dal vest? I naschan moviments socials, sco per exempel en Spagna cun il slogan Democracia real Ya! che vulan democratisar la democrazia. Tut quai mussa che las democrazias dal vest na vegnan ozendi betg periclitadas pli uschè fitg da fundamentalists d’ordaifer, mabain ch’ellas han da cumbatter cunter tendenzas fundamentalisticas ed anti-democraticas a l’intern. Il medem mument naschan però er moviments socials che vulan fundar da nov la democrazia.

Tge rolla politic-democratica pudess il service public medial surpigliar en questa situaziun? Tge funcziun democratica avess la publicitad mediala? L’emprim vulain nus ans concentrar sin la noziun da la publicitad. En quel connex èsi interessant che l’adjectiv latin publicus – dal qual derivan l’adjectiv public sco er ils substantivs il public (auditori) e la publicitad – sa basa etimologicamain sin il pled latin populus. Nus avain emblidà cumplettamain ch’i dat oriundamain ina colliaziun tranter il public ed il populus (u demos). Sche nus pensain ozendi a las publicitads medialas u a societads da medias da dretg public, ans vegn il public il pli savens mo endament en connex cun retschertgas davart auditurs ed aspectaturs, en il meglier cas en furma dal consument ‹maioren›, pia sco in subject dal martgà, però betg sco populus, sco quai ch’el vegn considerà dapi Rousseau en la tradiziun da la ‹suveranitad dal pievel› democratica. Quest populus, e qua ma bas jau puspè senza vulair entrar en detagl sin debattas entaifer la teoria politica recenta, po cumparair en la democrazia en duas furmas: sco citoyen u ‹burgais activ› (sco in subject cun dretgs) e sco plebs u na-burgais (sco subject senza dretgs, oravant tut senza dretgs da participaziun politica), q.v.d sco in subject exclus dal status da citoyen.

En l’emprim senn menziunà ma para la SSR sco part dal sistem da milissa svizzer d’esser in excellent e probablamain unic exempel per ina societad da medias che surpiglia in’impurtanta incumbensa politic-democratica, premess ch’ella na vegnia betg controllada dal stadi mabain dals burgais activs. Impurtanta è però er la segunda furma dal populus, la plebs, pia quels ch’èn exclus dals dretgs da participaziun politics e d’auters dretgs (exclus, perquai ch’els na disponan p.ex. betg dal chapital social e simbolic correspundent per vegnir udids u perquai ch’els n’han betg in pass indigen u in status da dimora precar). Ina publicitad che na po betg garantir accessibladad e vesaivladad a talas gruppas n’è betg ina publicitad en il senn democratic. La publicitad dal service public na dastga betg excluder ina part dal populus, pertge che lura fiss ella ina publicitad reducida.

La dumonda co che l’integraziun mediala da quels ch’èn exclus da la publicitad pli vasta pudess vegnir realisada, n’è betg simpla da respunder. Ma jau pens ch’ils criteris da democrazia che jau hai skizzà – pia acceptar la contingenza, tolerar il conflict e betg includer sasez en l’atgna identitad (culturala, naziunala, regiunala, religiusa u d’auter gener) – inditgeschan almain la direcziun. Da quai resulta en emprima lingia che l’incumbensa politic-democratica dal service public medial è precis quella da promover l’acceptanza da contingenza, la toleranza da conflict ed il savair davart l’eterogenitad da l’atgna cuminanza. Mintgatant vegn il fatg che las societads regiunalas da la SSR na genereschan nagina publicitad mediala naziunala en l’entira Svizra considerà sco dischavantatg. Ma jau crai che precis quai sa cumprova sco avantatg per la politica democratica. I na sa tracta a priori betg, sch’ins vul dir uschia, d’ina societad da medias svizra unitara. «La Svizra è in auter», quai pudess star scrit sco parafrasa da Rimbaud sur las portas da las societads da la SSR.

Grazia a si’eterogenitad interna ha la SSR ina situaziun da partenza favuraivla per ina politica democratica. Ins na duess però betg mo pensar a l’eterogenitad da las regiuns linguisticas, mabain er considerar l’eterogenitad da publicitads e d’acturs socials. Mintga urden social è, sco quai che jau hai ditg a l’entschatta, marcà d’in conflict permanent pertutgant ses motivs, sias valurs e ses princips, sin ils quals el duess sa fundar. Cun auters pleds: in grond dumber d’acturs socials – tuttavia betg mo tals ch’èn localisads entaifer il sistem politic (pia per exempel las partidas) – sa dispitan pervi da la furma exacta da quest urden. En la democrazia na vegn questa dispita betg snegada, mabain acceptada sco necessaria. L’incumbensa politic-democratica dal service public medial fiss damai da gidar a stgaffir da vart da la populaziun ina vasta conscienza per la legitimitad da conflicts socials. En pajais cun ina cultura da consens fitg exprimida, sco la Svizra u l’Austria, è quai bain difficil, ma gist perquai tant pli necessari. Deplorablamain observ’ins en las medias per gronda part il cuntrari. Memia savens, e quai di jau sco perscrutader che analisescha protestas, represchentan medias privatas e publicas il protest social mo en sia furma da spectacul, entant che las pretaisas da cuntegn chattan strusch access al public da las medias da massa. Quai vegn promovì d’ina noziun memia stretga da la politica (e dals acturs politics) ed uschia d’ina represchentaziun memia stretga da las reportaschas en connex cun la politica.

E la finala sa tschenta la dumonda davart l’access a la publicitad er areguard quellas gruppas eterogenas che na fan gnanc protesta u da las qualas las protestas vegnan ignorads totalmain. Er en quel connex sa mussi che las medias publicas pon esser medias da citoyens, ma tuttina excluder parts dal populus respectivamain includer quellas mo sco objects e betg sco subjects. Per far in simpel exempel: tuts tschantschan en il discurs politic dals requirents d’asil, ma cura han ins udì ch’in requirent d’asil è vegnì sez a pled en las medias? Quai vul dir ch’ina moda da discurrer bainvulenta – ins stuess dir paternalistica – da las persunas exclusas na pussibilitescha anc ditg betg insatge sco ina participaziun democratica u in access a la publicitad mediala. Jau sun da l’avis ch’ins sto reponderar vastamain il pensar medial per surmuntar il fatg che per exempel rapports politics – en quai che reguarda il dretg da discurrer ed il temp da discurrer – èn fixads sin il persunal politic tradiziunal.

Permettai a mai da finir cun ina conclusiun curta, ma fitg concreta. I ma para evident ch’il service public medial, sut las circumstanzas tecnicas e medialas d’ozendi, po ademplir sia funcziun politic-democratica, sco quai che jau hai gist descrit quella, mo sch’el dastga nizzegiar e duvrar cumplettamain il medium internet. Il service public è er in service online, e quai sto el daventar pli e pli fitg. Almain dus motivs – ultra dals sforzs da las circumstanzas pervi dal svilup tecnologic – pledan probablamain persuenter: per l’ina èn gist societads da medias publicas ablas da metter en la rait insatge che n’è betg preschent là, sin fundament da sia structura, suffizientamain e che represchenta perquai in’atgna valur; numnadamain objectivitad, professiunalitad, infurmativitad, avertadad e confidenza schurnalistica. Da quai datti enconuschentamain betg fitg bler en la rait. Per l’autra duessan las dumondas menziunadas areguard l’access democratic, l’eterogenitad, la varietad da vuschs cuntradictoricas era preoccupar radio e televisiun, ellas pon però vegnir respundidas tecnicamain e cumplainamain mo d’in nov medium.

En in editorial cumparì dacurt davart il tema ‹Rundfunkpolitik und Netzpolitik› (Funkkorrespondenz 14/2011) han ils scienziads da medias tudestgs Lutz Hachmeister e Thomas Vesting fatg attent, considerond la situaziun en Germania, che la politica da medias stoppia prender serius la differenza politica (la differenza tranter la politica e quai ch’è politic), pertge ch’ella stoppia «pudair sa cumportar adequatamain envers la contingenza tecnic-politica». Quai signifitga cun auters pleds: «Considerond ils privels per la varietad e l’avertadad da la communicaziun en l’internet èsi indispensabel che societads da medias da dretg public surpiglian incumbensas en las novas raits da communicaziun electronicas.» Dal punct da vista dal dretg da medias signifitga quai ch’ins sto sviluppar in concept «che po vegnir adattà en sia dimensiun giuridica objectiva per esser abel da mantegnair la varietad e la permeabladad da las publicitads parzialas e fragmentadas da la nova cultura d’internet.» A quai n’hai jau d’agiuntar nagut, auter ch’ina suletta chaussa: gist pervi da sia structura democratica stuess er il service public medial en Svizra contribuir ina part essenziala per mantegnair l’impurtanta funcziun politic-democratica da l’internet.

Prof. dr. Oliver Marchart ha studegià filosofia a Vienna e teoria politica ad Essex ed occupa dapi il fanadur 2006 ina professura da promoziun FNS al seminari sociologic da l’Universitad da Lucerna. En ses referat sa deditgescha el a las differenzas tranter la politica dal mintgadi ed il ‹politic›. Datti insumma in fundament segir per il pensar politic e tge consequenzas per la democrazia ed il sistem medial resultan da questas teorias e da la situaziun actuala da la societad? Marchart perscrutescha principalmain il protest sco medium da la communicaziun sociala. En il temp dal ‹burgais ravgentà› e dals appels a l’indignaziun (Indignez-vous!) è quai in tema pli che actual. Ses cudesch da giaglioffa ‹Die politische Differenz›, cumparì il 2010 tar Suhrkamp, preschenta ina cumparegliaziun sistematica da filosofs postfundamentals e lur ideas dal politic.

Thomas Maissen

Repetiziun eterna dal medem? Persvasiuns politicas fundamentalas en l’istorgia svizra moderna

Stimadas damas e preziads signurs, charas convischinas e chars convischins

Per mai n’è quai betg mo ina grond’onur, mabain er in plaschair da dastgar discurrer davant quest gremi naziunal. Vus represchentais ina publicitad che n’exista gnanc tenor cudesch da scola: tenor definiziun è la publicitad en in stadi naziunal democratic numnadamain monolingua, uschia che tuts pon sa participar a debattas che pertutgan tuts. Sche jau emprov pia da discurrer qua en quatter linguas, n’è quai nagina alternativa a lunga vista – ni per mai ni per la Svizra. E tuttina è la Svizra in stadi naziunal democratic en urden. Pia ston e dastg’ins sa dumandar sin tge consens ch’el sa basa, sche quel na vegn betg stgaffì senz’auter cun medias da massa d’in public naziunal. Quai è ina part da mia dumonda dad oz.

I para paradox e ma metta vairamain en empatg che la part che jau hai gist legì è vegnida translatada per mai, entant che jau As poss beneventar en las trais autras linguas naziunalas. Il fatg ch’in Maissen na sa betg pli la lingua da ses antenats da la Surselva è però er caracteristic per noss tema. La Svizra respecta e protegia las minoritads linguisticas, ma i dat ina clera ierarchia: la publicitad po sa permetter da negliger per exempel il Tessin, quai che capita adina puspè. Pli fitg che la concurrenza internaziunala s’augmenta e pli chars ch’ils meds da massa daventan, tant pli ch’els vegnan concentrads e tant pli che la vusch da Turitg daventa la vusch da la Svizra. Jau hai emprendì che la Societad svizra da radio e televisiun s’oppona tenor pussaivladad a questas tendenzas e transferescha meds finanzials considerabels da la Svizra tudestga en autras regiuns. Jau sper ch’il consens politic per questa furmla magica particulara cuntinueschia. Ella sa basa sin in consens cun dus referiments: in istoric, l’auter territorial. Almain dapi il 1938, cura ch’il rumantsch è vegnì renconuschì sco lingua naziunala, pon las cuminanzas linguisticas che disponan d’in territori – er mo d’in pitschen – e che daventan commembras da la Confederaziun, revenditgar ina lingua naziunala. Jau revegn a quai pli tard.

Co ch’igl è d’esser ina minoritad san ils francofons er en auters pajais. Ma en Belgia ed en il Canada è la situaziun tut autra ch’en Svizra, nua che las tensiuns èn minimalas. Quai ha blers motivs. In è il fatg che las Svizras tudestgas ed ils Svizzers tudestgs han gugent il franzos. Il franzos profitescha er dal fatg che las Svizras tudestgas ed ils Svizzers tudestgs enconuschan sezs fitg bain il sentiment d’esser ina minoritad u han schizunt cumplexs d’inferiuradad areguard lur atgna lingua. Jau sun conscient ch’ils dialects svizzers tudestgs rendan per part difficila la communicaziun tranter Svizras e Svizzers, ma els rendan quasi tuttina difficila la communicaziun cun ils Tudestgs. La lingua che Luther ha furmà per sia refurma n’è ni la lingua dad Ulrich Zwingli ni quella da cardinal Matthäus Schiner. Las Svizras tudestgas ed ils Svizzers tudestgs han gugent Paris e teman Berlin. Sch’ins sto pia esser ina minoritad, lura èsi mo mez uschè nausch da vegnir dominà da las Svizras tudestgas e dals Svizzers tudestgs ch’han gugent lur protegids e che na pretendan gnanc ch’ins haja er gugent els. Il giuf da Berna na smatga betg uschè fitg sco quel da Paris. Quai na vala betg mo sin plaun naziunal, mabain era sin plaun chantunal. Jau vegn en curt a discurrer dal cas dal Giura.

Pertge n’è la Svizra mai ida en paglia pervi dals problems linguistics skizzads? Essan nus in pievel armonic e paschaivel? L’istoricher chatta facilmain cuntraprovas. Uschia ha in Turitgais manegià durant la refurmaziun: «Welicher an die mess gloubt, dass die grecht sig, der hat als gewüss ein kuo angegangen» – aderents da la messa sajan pia sodomists; e viceversa ha in da Zug refusà da cumprar mustarda turitgaisa, pertge che «es hette der Zwingli darin geschissen.» Durant la crisa dal Sonderbund dals onns 1840 ha in liberal scrit davart ils gesuits e lur aderents conservativs en la Svizra Centrala:

«Von Kreuz und Fahne angeführt,

Den Giftsack hinten aufgeschnürt,

Der Fanatismus ist Profoss [Richter]

Die Dummheit folgt als Betteltross.»

Da crusch e bandiera manà,

il satg da tissi sin la spatla lià,

il fanatissem sco chaun guardian,

la tuppadad na suonda betg lontan.

Poesia ‹Jesuitenzug› (1843)

Quai èn ils vers da – Gottfried Keller! E suenter la Chauma generala ha la NZZ manegià che burgais svizzers che defendian l’ideologia bolschevica daventian automaticamain esters. L’artitgel ha er gist anticipà l’argument liberal ch’ins n’enconuschia bain betg duas sorts da Svizzers: «Zum Donnerwetter, so werden wir sie eben in Zukunft kennen.» Dapi ch’i dat Confederads han quels adina puspè insultà in l’auter, postulà champs irreconciliabels e manà guerras civilas. Quai n’è natiralmain betg bel ed jau sper che quai na sa repetia mai pli. Ma ins dastga er constatar cun in tschert levgiament che la Svizra exista anc adina, malgrà ils dirs cumbats, las accusaziuns ed inculpaziuns irreconciliablas. Conflicts, ma er demagogia e manzegnas appartegnan qua sco er sin il rest dal mund tar il mintgadi politic.

Atgnamain pudess ins spetgar quai anc pli fitg en Svizra ch’insanua auter: cunfins interns na datti betg mo pervi da las differentas linguas; anc bler pli impurtanta è stada durant tschientaners l’opposiziun confessiunala tranter catolics e refurmads sco er las differenzas tranter ils chantuns-citad ed ils chantuns rurals. En il 19avel tschientaner chaschunavan las dispitas tranter conservativs e liberals mintgatant putschs, assassinats ed anarchia, e strusch pli amiaivels in cun l’auter eran ils burgais ed ils sanesters fin la Segunda Guerra mundiala. I dat differents motivs, pertge ch’il pajais è tuttina restà ensemen. Jau vi numnar tschintg:

1. Las lingias da conflict descrittas n’èn betg congruentas. Durant la Guerra dal Sonderbund manava in general refurmà las truppas ch’eran uschiglio exclusivamain catolicas; da lur vart cumbattevan chantuns catolics sco il Soloturn ed il Tessin ensemen cun ils liberals. Er il conflict dal Giura menziunà conferma questa regla: ils chantuns n’èn betg vegnids separads per lung dal cunfin linguistic, mabain là nua che las experientschas minoritaras da francofons e catolics èn vegnidas ensemen. Perquai crai jau er che Georg Kreis (Schweiz im 2. WK, 176) n’haja betg raschun, sch’el di dal preschent: «En questa chaussa [allusiun a la Segunda Guerra mundiala] sco er en autras chaussas era (e resta) la Svizra dividida profundamain da lingias da conflict che sa cruschan e che sa consolideschan vicendaivlamain: d’ina vart ils tradiziunalists reacziunars, ils naziunalists egocentrics, ils adversaris da l’UE ed ils aderents d’ina sminuziun dal stadi; da l’autra vart ils refurmaturs prospectivs, ils cosmopolits patriotics, ils aderents da l’UE ed ils defensurs da las funcziuns socialas dal stadi.» Questa retorica negligescha gist il fatg che las lingias da conflict n’èn betg congruentas.

2. Il princip territorial protegia unitads pitschnas e stgaffescha schizunt talas per schliar conflicts minoritars: quai n’han betg vesì mo ils Giurassians, mabain er ils liberals dal chantun Basilea-Champagna ed ils catolics da l’Appenzell Dadens ch’èn vegnids protegids en in agen mez chantun. Er sin plaun communal – e quai ha per gronda part neutralisà la dumonda linguistica per Grischuns, Vallesans, Bernais e Friburgais – na decida betg la chapitala, mabain la vischnanca davart la lingua da scola. La prontadad da perfin finanziar regiuns linguisticas da nischa sa basa sin il consens svizzer che questa diversitad n’è betg mo degna da vegnir protegida, mabain che la summa da quests pitschens cas spezials distingua l’entira Svizra da l’exteriur faschond dad ella in cas spezial.

3. Proceduras politicas d’intermediaziun da conflicts van enavos al temp da las dretgiras da cumpromiss ch’eran prevesidas en las lias medievalas. Che questas proceduras èn politicas è tipic ed impurtant; jau punctuesch pia la differenza en cumparegliaziun cun l’intermediaziun e la soluziun da conflicts sin via giudiziala. Omaduas vias han avantatgs e dischavantatgs. La via giudiziala è pli previsibla, er areguard la durada. Ella procura uschia per segirezza giuridica e respecta dretgs fundamentals ed il dretg internaziunal che pon star a disposiziun tar soluziuns politicas. Process politics pon durar ditg, betg reussir u finir indecisamain; ma grazia a negoziaziuns stgaffeschan els en il cas ideal accordanza, identitad ed in’auta acceptanza. Quai è la finala er la basa da la pasch sociala e da la concordanza cun la quala nus essan disads.

4. La fidanza en proceduras politicas è ina premissa impurtanta: il victorisà sto avair la tschertezza ch’el vegnia schanegià. Ils exempels istorics che jau hai cità mussan cun tge odi ch’ils Svizzers han cumbattì in l’auter en il decurs da l’istorgia. Ma a la fin ha il victur adina schanegià il victorisà. Formulà a moda in pau pli istorica: en guerras civilas svizras n’hai praticamain dà naginas dretgiras penalas e quai ch’è anc bler pli impurtant: i n’ha dà naginas midadas territorialas. Uschia èn er restads garantids ils territoris da las minoritads. Perquai vesa ora la charta cun ils 13 chantuns da la Veglia Confederaziun prest tuttina sco en il 16avel tschientaner tempriv. En Svizra pon ins perder senza stuair temair per l’existenza. L’exempel da l’Alsazia vischina basta per mussar che quai è tut auter che evident.

5. Questas experientschas da la cuntinuitad e da la segirezza istorica èn francadas fermamain e vegnan transmessas – bain a moda selectiva, ma cun success – en il maletg popular da l’istorgia. Pensai als maletgs da la solidaritad durant temps da crisa: frà Clau, la schuppa da latg da Kappel, general Guisan e.u.v., ma natiralmain er a noziuns sco federalissem e neutralitad. Tals maletgs da l’istorgia èn cumpatibels – e quai è interessant – cun enconuschientschas da l’istorgia svizra per gronda part nauschas, ma els èn tuttina impurtants per in pievel ch’ha pauc cuminaivel cun excepziun da si’istorgia. Els èn tant pli impurtants, perquai ch’els raquintan in’istorgia da success, nua ch’ils conflicts interns skizzads vegnan tendenzialmain laschads davent e nua ch’ils conflicts cun l’exteriur vegnan stilisads sco provas superadas cun bravura: dals Habsburgais sur las truppas da la Revoluziun franzosa fin a Hitler, Stalin e l’UE. Ina charta dal 16avel tschientaner tempriv sumeglia fitg l’actuala er areguard ils cunfins exteriurs. Quai vegn percepì sco atgna prestaziun resp. sco prestaziun dals antenats ed il success – er economic – dal passà è ina basa impurtanta per concepir er l’avegnir cuminaivlamain.

Insaquantas da las explicaziuns menziunadas èn tenor mai daventadas problematicas ils ultims onns. Quai vi jau mussar cun trais exempels:

1. Il princip territorial giustifitgà istoricamain na resguarda betg ils novs immigrants: bler pli paucs abitants da la Svizra discurran rumantsch che serbocroat, albanais, portugais, spagnol, englais u tirc. Ma las minoritads linguisticas appartegnan mo a la publicitad, sch’ellas vegnan consideradas sco ‹naziunalas›. Tge relaziun da dretgs da las minoritads e d’obligaziuns da burgais e d’abitants resultan da questas circumstanzas? E tar quella dumonda tutga er quella davart la preschientscha en las medias.

2. Tge consequenza ha l’unda da fusiuns da vischnancas che suondan la raziunalitad d’unitads d’administraziun – furman questas vischnancas vinavant la basa dal princip territorial e d’ina identitad svizra francada localmain?

3. Tge porta il maletg da l’istorgia che vesa tut quai che vegn da l’ester sco smanatscha e che snega l’impurtanza da las prestaziuns da l’exteriur per l’existenza ed il svilup da la Svizra – per exempel Napoleun sco fundatur dals chantuns ubain ils Alliads inclus l’Uniun Sovietica ch’han victorisà Hitler ubain l’UE ch’ha mitigià il collaps dal bloc da l’ost? Jau ma dumond, sche nus na ristgain betg da star dapersai sin plaun internaziunal cun noss focus sin proceduras da decisiun politicas en num d’in absolutissem directdemocratic – betg mo pervi da la confruntaziun cun normas dal dretg internaziunal, mabain er pervi dal fatg che nus surprendain la finala tuttina las prescripziuns, sco en connex cun las reglamentaziuns dal martgà da finanzas, er sche nus refusain quellas a l’intern sco dictat ester. Na fissi betg meglier da far in’atgna contribuziun, suenter avair giuditgà correctamain las pussaivladads dal stadi naziunal?

Il problem dal maletg da l’istorgia ma maina al titel da quest referat ch’era dà e che jau n’hai – jau stoss conceder – betg chapì immediat. Pon ils conflicts interns da la Svizra che jau hai skizzà vegnir declerads, sa basond sin Nietzsche, sco la repetiziun eterna dals medems musters? Quai vala senza dubi en il senn plitost trivial sco p.ex. ch’ils chantuns-citad ed ils chantuns rurals èn adina puspè vegnids in a l’auter en ils chavels; en il cas normal vivan els però detg pulit ensemen. Jau hai er retegnientschas da postular ina cuntradicziun tranter autoreferenza e spiert cosmopolitic, en mintga cas betg ina pli gronda ch’insanua auter: ils pastiziers grischuns, ils ‹frars nairs› tessinais ed il hotelier vallesan César Ritz èn mo trais exempels per l’emigraziun da vals muntagnardas perifericas. In tratg fundamental è percunter preschent gia en il caracter da las emprimas lias. Ellas furmavan in’allianza defensiva da vischnancas ruralas ch’èn sa fatgas valair durant tschientaners cunter prinzis, ma er cunter citads: istoricamain n’è l’adversari da Sviz betg stà l’Austria, mabain Turitg. Igl è decisiv ch’ils da Sviz n’han betg gì la medema sort sco ils da Hasliberg ch’eran oriundamain er libers ed èn lura vegnids suttamess a Berna; ed anc bler main la sort d’ina val muntagnarda sco la Maurienne che vegniva l’emprim regida da Turin anora sco part da la Savoia e dapi 150 onns dal Paris lontan. La capacitad da sa far valair da quests stadis alpins pitschens ha marcà fitg ferm il caracter defensiv da la Svizra. Els han fatg frunt a la refurmaziun da Turitg, han refusà en il 18avel tschientaner l’idea da la suveranitad ed il dretg statal ch’els vesevan sco arma dals gronds chantuns refurmads ed han lura, cura ch’els han scuvert en il 19avel tschientaner la suveranitad chantunala sco protecziun, cumbattì la Confederaziun en la Guerra dal Sonderbund. E cura che la PCD n’è betg pli sa mussada sco conservativa e federalistica, mabain sco sociala e liberala, èn questas gruppas electoralas sa drizzadas a la PPS per salvar la Confederaziun svizra da l’Europa.

En quel reguard na datti dapi circa il 18avel tschientaner betg ina confruntaziun fundamentala, ma in champ da tensiuns tranter dus pols che jau designass cun las noziuns scientificas republicanissem e liberalissem. Ils republicans partan da la famiglia sco unitad da basa cun l’um sco nutrider e protectur a la testa, en il cas ideal il pur che porta armas. La cuminanza politica sa basa sin obligaziuns repartidas e sin valurs unifurmas e liantas, betg il davos sin la religiun, e s’exprima cun ina participaziun activa al domini, quai che signifitga er che auters èn exclus da quest domini: subdits, dunnas, ozendi ils esters. Ils liberals percunter partan da l’individi sco purtader da dretgs ch’el ha en ina societad da persunas egualas, che cumpiglia era dunnas, e ch’al permettan da s’engaschar economicamain e socialmain tenor si’opiniun; la politica deleghescha el a parlaments cun persunas dal fatg. Questa cumparaziun schematica n’è betg specificamain svizra, ma qua ha l’element republican cleramain dapli pais ch’insanua auter. Igl è impurtant ch’i na sa tracta betg d’ina cuntradicziun che po vegnir reducida sin las partidas d’ozendi. Sche Vus considerais ils elements numnadas, regordan els a represchentants da partidas fitg differentas.

Tals musters che surpassan las partidas èn forsa er in motiv per la stabilitad da nossa concordanza. Franc datti mintgatant dispitas, quai che tutga tar la politica, e franc ma grittent jau sco burgais dal stil nausch, da demagogia e discriminaziun en il mintgadi politic. Perquai sper jau er ch’ils emetturs publics da la SSR na suondian betg quels che fan la pli gronda canera e che chatschan perquai ad aut las quotas. Sco istoricher na crai jau però tuttina betg che la concordanza, malgrà la polemica electorala, saja periclitada, sco quai che n’è er betg periclità ses fundament instituziunal: l’autonomia communala ed il federalissem.

Prof. dr. Thomas Maissen ha studegià a Basilea e Roma avant che lavurar per la NZZ. Dapi il semester d’enviern 2004/05 è el professer ordinari per istorgia moderna a l’Universitad da Heidelberg. Il 2009 è Maissen stà professer ospitant a l’Ecole des Hautes Etudes a Paris ed il 2010 a l’Institute for Advanced Studies a Princeton. Ses accents da perscrutaziun cumpiglian l’istorgia dal pensar politic, l’istorgia culturala e l’istorgia da la Svizra. Tge tegna ensemen quest pajais? Nua existan conflicts da basa ch’han lur origin en l’istorgia? Han quels creà in’atgna cultura politica da la Svizra? Las respostas sviluppa Maissen a basa da si’ovra ‹Geschichte der Schweiz› (www.hierundjetzt.ch) dal 2010 che porscha ina survista captivanta davart las ragischs istoricas, las difficultads e las schanzas da l’urden politic odiern da la Svizra.

Jean-François Roth

La SSR, in’actura u unfrenda da la politica?

Introducziun

Il tema che nus tractain oz cumpiglia aspects ordvart cumplexs e po vegnir considerà a moda fitg differenta, tut tenor il punct da vista.

En mia contribuziun na discur jau betg dal punct da vista d’in scienzià u d’in schurnalist. Mia vista è quella d’in praticher da la politica, bain betg pli sez activ sin tribuna, ma in observader attentiv da la vita publica.

Tar questa experientscha vegn anc tiers la vista d’in commember dal cussegl d’administraziun d’ina grond’interpresa da service public, la SSR, e plinavant anc quella d’in president regiunal.

Ils organisaturs han dà a quest punct da vista ina tscherta impurtanza e perquai furma el ina part dals referats dad oz.

Mia carriera politica e mia relaziun cun las medias

Per cumenzar vuless jau dir intgins pleds davart mia persuna. Jau sun Giurassian. Jau aveva 22 onns, cura ch’ha gì lieu la votaziun dal pievel davart la creaziun dal nov chantun Giura.

Jau era da quel temp fitg conscient ch’il temp da las discussiuns animadas giaja prest a fin. Per agiuntar in chantun dal tuttafatg nov a la Confederaziun svizra dovri acziuns concretas, ina ‹elita politica› intellectualmain bain furmada e preparada per dar dumogn a las sfidas vegnintas. Jau hai damai studegià l’emprim istorgia ed alura dretg. Cun quest stadi da furmaziun intellectuala hai jau cumenzà, a medem temp sco la creaziun dal nov chantun, mia carriera politica. Quella ha durà 30 onns, ha cumpiglià 9 votaziuns dal pievel e sa cumpona grosso modo da trais parts: l’activitad en il Cussegl grond chantunal, en il Cussegl dals chantuns ed en la regenza dal chantun Giura.

Quai èn ils fatgs curtamain resumads. Jau aveva damai elegì mes studi cun la finamira da daventar ina sort da homo politicus.Da quel temp eran ins da l’avis ch’in studi da dretg, istorgia u scienzas politicas saja la premissa ideala per s’engaschar en la politica. Jau accentuesch quest aspect, pertge che l’avischinaziun dad oz è sa midada fitg, sco quai che nus vegnin a vesair pli tard.

Ina tala carriera n’è betg pussaivla senza attenziun mediala. Ed jau hai survegnì blera attenziun, e quai a moda fitg positiva. Per il solit han las medias gea lur bucs emissaris e lur chaus preferids. Jau hai gì la fortuna d’appartegnair a la segunda categoria.

Il contact cun ils schurnalists era per mai paun da mintgadi. Jau vegniva confruntà di per di cun dumondas dals meds stampads ed electronics ed uschia hai jau emprendì d’enconuscher la lavur cun las medias sco ina part da mia professiun. Per in politicher èsi impurtant da savair co che questas relaziuns funcziunan. Pertge che senza las medias na datti nagina existenza politica – ma er las medias dovran lur politichers per emplenir lur colonnas. Mintga partida gioga pia sia rolla, mintgina en si’atgna categoria. Questas rollas na sa laschan betg cumparegliar – e tuttavia betg barattar. Sch’ins ha chapì bain quai, èn ins gia avanzà in bun toc.

Igl è interessant da constatar che la relaziun tranter las medias e la politica è sa midada cleramain ils ultims trenta onns. La midada è succedida plaun a plaun, ma dat en egl: pli baud vegnivan furmads politichers cun corp ed olma – las ‹bestias politicas›. Alura è suandada ils onns novanta ina generaziun da politichers da la communicaziun – las ‹bestias medialas›. I na tanscheva betg pli d’avair studegià scienzas politicas, istorgia u dretg – quests studis eran schizunt danvanz. Pli impurtant era in bun dun per la communicaziun u ina scolaziun en questa domena.

Il 1999 hai jau candidà per il Cussegl federal. Durant ils dus mais precedents è mintga candidat suttamess constantamain ad in enorm squitsch da las medias. Da quel temp èn sa sviluppadas midadas che jau hai pertschavì mo a mesas ed hai tuttina gidà a furmar: las medias han midà mes image da la ‹bestia politica› a quel d’in politicher ‹dal pievel›, cun auters pleds d’in politicher dal pievel cun ina ferma preschientscha en las medias. Quest image m’è restà.

Quai signifitga ch’ins vegn interrogà gist uschè savens davart la confitura preferida sco davart las consequenzas da la segunda crisa da l’ieli per l’economia publica. Betg mo ch’ins tschenta ad ins questas dumondas – ins daventa LA persuna cumpetenta per talas e tut las autras dumondas. Ins cumenza a sa mover en sferas che rendan diffus ils cunfins tranter public e privat.

Tge vul quai dir?

Co è questa midada d’interpretar?

E tge consequenzas ha quai per ils emetturs dal service public?

La relaziun tranter la politica, il legislatur e las medias

Sch’ins ha ina giada acceptà questa rolla d’ina persuna publica, ston ins sez metter ils cunfins e definir tge che duai restar privat. Questa preschientscha mediala ston ins però acceptar ed esser pront da dar pled e fatg en ils pli differents secturs. Ins sto adina conservar l’atgna libertad da refusar in’intervista, sch’ins ha buns arguments persuenter. Ins sto però surtut evitar la nunsinceradad: han ins acceptà u favurisà questa mediatisaziun, na pon ins suenter betg sa lamentar da quella. Uschia sa lamentan tscherts politichers che sa mettan gugent en scena cun istorgias da famiglia davart la boulevardisaziun da lur persuna ed emblidan tgunsch ch’els participeschan gugent per lur agen profit cura che quai als cunvegna! Talas situaziuns capitan savens e leventan in lev surrir (bainvulent), sch’ins stat sco jau uss da l’autra vart da la barriera.

Da l’autra vart da la barriera stattan dal rest er quellas medias che tschertgan da giugar ina rolla politica e d’influenzar il decurs da las chaussas. Questas medias han la tendenza da crear atgnas ‹bestias medialas›, politichers da lur possa, e d’als manipular uschia ch’els servan il meglier a lur interess commerzials. Las sfidas èn enormas!

Il sectur audiovisual privat en Frantscha ed en il spazi anglosaxon – a la Murdoch – illustreschan fitg bain questas tendenzas. Però in service public che enchamina questa via suttascriva si’atgna sentenzia da mort.

En Svizra è la relaziun tranter la SSR e la politica cumplitgada. Ils ultims onns è ella sa sfradada surtut envers l’ala dretga dal Parlament, e quai per trais motivs principals:

- il svilup general dal pensar politic svizzer influenzà da las ideas da la PPS per damain service public e dapli concurrenza privata;

- il svilup da la cultura politica che sa valitar fitg bain la muntada da las medias e nizzegia quellas per sias atgnas intenziuns;

- il svilup da la lingua al radio e surtut en la televisiun che sa concentrescha sin las dumondas las pli brisantas ed oppona ils arguments in a l’auter en in tempo crudaivel che na prenda nagin resguard sin politichers main disads da sa preschentar en las medias. Ma gist pervi da quest tempo e questa tensiun cuntanscha la debatta politica in vast public – il public giavischà precisamain da quels politichers che crititgeschan quest svilup! Paradoxamain attiran las emissiuns che sa splegan en in ritmus main spectacular damain public e perquai er strusch l’attenziun da la politica.

Lain examinar curtamain la debatta politica in pau pli da strusch. I vala la paina!

Jau hai tschernì persuenter quatter exempels da la Televisiun da la Svizra romanda TSR, contribuziuns emessas a partir dals onns sessanta.

Cun questa occasiun engraziel jau per las stentas che la squadra da RTS fa per tgirar e mantegnair l’archiv audiovisual. Ina da las incumbensas dal service public è numnadamain er da mantegnair l’ierta audiovisuala. In pajais che desista da far quai avess en curt in problem serius d’identitad! Ma guardai ina giada quests exempels, els èn tipics per il svilup menziunà.

[I vegnan mussads ils 4 videos].

Returnain als exempels pratics. En quai che pertutga lur relaziun cun las medias sa laschan ils politichers divider en pliras categorias – classificaziuns generaliseschan in pau, ma ellas promovan la chapientscha:

Ils ‹istoriografs›, la garda veglia da la politica, che utiliseschan ils chanals usitads e s’arranschan cun il service public ch’els considereschan sco necessari per noss pajais. Els èn savens in sustegn per la SSR, ma pli e pli rars.

La gruppa maioritara furman ils politichers responsabels actuals, er els da la garda veglia, che na nizzegian betg sezs las medias, per mancanza da temp e perquai ch’els n’èn betg disads d’integrar temas medials en lur agenda. Els laschan intermediar lur image e las infurmaziuns necessarias da quell’armada da cussegliaders ch’ins numna spin doctors, e sa drizzan er a quels, cura ch’i sa tracta da martgadar cundiziuns adina pli pretensiusas per la represchentaziun dal ‹schef› a la televisiun – per exempel la glisch, la posiziun da la sutga, il retagl dal maletg, temas precedents etc. Detagls iperprofessiunals che strapatschan magari ils responsabels dal program. Questa gruppa maioritara è la pli stentusa per il service public, perquai ch’ella vul vegnir servida.

Ultra da quai vegn questa generaziun da politichers da la scola veglia strusch a fin cun il mund online extremamain deregulà en cumparegliaziun cun il mund audiovisual dal service public. Ella nizzegia strusch u insumma betg las pussaivladads da l’internet ed ha perquai pauca chapientscha per tut quai ch’ha da far cun questa moda d’utilisaziun.

Quai creescha in champ da tensiun che fa pli e pli pressiun sin il service public, e quai gist pervi da sia posiziun.

La revoluziun mediala e tecnologica è sin il precint da producir ina nova generaziun da politichers che furman la terza gruppa: ils ‹politichers 2.0›. (Il web 2.0 è in svilup ulteriur da l’internet cun dapli elements interactivs pli simpels e favuraivels per ils utilisaders.) Els èn abels da far diever dals novs instruments e disponan d’in agen blog, nua ch’els fan palais lur ideas, visiuns ed opiniuns davart temas actuals. Els converseschan via Facebook intensivamain cun lur aderents, disponan d’in account cun tut las fotos da lur carriera politica, publitgeschan sin YouTube lur videos e barattan ideas sin Twitter davart artitgels ed eveniments. Ed els possedan sa chapescha in iPhone u in Blackberry (da la davosa generaziun!) ch’als accumpogna dapertut, perfin sut la duscha!

Nus avain qua il profil da Barack Obama che dumogna perfetgamain quests novs instruments e che dispona d’in agen public – ses supporters, aderents e fans che fan dad el sez in ‹programmader da medias›. El è sortì da la rolla da l’utilisader da las medias en il senn classic.

Questa generaziun, per entant anc minoritara, vegn pli e pli ferma e cumenza a sa liberar da sia dependenza dals meds da massa classics. Ella sa distanziescha da quels, perquai ch’ella n’als dovra betg pli. Ella è da l’avis che la SSR disponia da memia blers meds. Ella vegn strusch a s’engaschar per mantegnair il service public. Er quai creescha squitsch.

La situaziun è sa midada vesaivlamain ils davos diesch onns. Ils politichers han perquai fadia da differenziar tranter lur incumbensa sco instanza legislativa e lur basegn d’utilisar ils emetturs da radio e da televisiun per derasar lur messadis. En il meglier (u il mender) cas sa cumportan els a moda neutrala.

En vista a quest svilup vegni ad esser difficil da meglierar il clima tranter la SSR e la politica. Il squitsch politic sin las medias vegn a s’augmentar betg mo en Svizra, mabain en l’entira Europa.

La dumonda da l’independenza vegn a daventar centrala – per ils emetturs privats en relaziun cun ils incumbensaders da reclama e per las medias dal service public en relaziun cun ils legislaturs politics.

Perquai emprova tscherta glieud da spustar la cumpetenza da fixar las taxas dal Cussegl federal sin il Parlament. Ils motivs èn evidents.

Las discussiuns concernent l’autezza da las taxas da recepziun (las ‹tariffas orrentas›!) èn dal reminent aua sin ils mulins da tut quels che vulan ‹metter a pantun› la SSR.

Co resister a las attatgas sin l’independenza da las medias audiovisualas publicas?

Tge pudain nus far en vista a las circumstanzas skizzadas per proteger la SSR da las attatgas da la politica da sutminar sia independenza?

Jau ves quatter pussaivladads:

1. La constituziun, la lescha e las normas

Henri Dominique Lacordaire, in famus preditgant dal 19avel tschientaner, ha exprimì la suandanta frasa profetica e memorabla: «Tranter il ferm ed il flaivel (…) èsi la libertad che supprima e la lescha che liberescha!»

Perquai è ina buna legislaziun d’impurtanza eminenta per il service public.

Nossa libertad e nossa independenza èn francadas en la Constituziun federala: «L’independenza da radio e televisiun e l’autonomia en la concepziun dals programs èn garantidas» (art. 93, al. 3); medemamain en la Lescha federala (LRTV, art. 6):

«1. Ils emetturs n’èn suttamess a naginas directivas federalas, chantunalas u communalas, sch’il dretg federal na dispona betg autramain.

2. Els èn libers da concepir lur programs e surtut d’eleger ils temas, ils cuntegns e la preschentaziun ed els èn responsabels per quels.

3. Nagin na po pretender dals emetturs la diffusiun da producziuns u d’infurmaziuns determinadas.»

Il maletg directiv da la SSR reflectescha la concessiun, declera e cumplettescha sias disposiziuns.

Ella las cumplettescha en quel senn che las consequenzas da l’independenza aspirada èn er in’obligaziun, l’obligaziun a la diversitad d’opiniuns ed ad autas cumpetenzas professiunalas per garantir la credibladad da noss products ed il contact permanent cun il public.

Ins po damai constatar che la qualitad da noss products/nossas emissiuns sa basa sin in’auta cumpetenza da nossas collavuraturas e noss collavuraturs e che questa qualitad sto vegnir evaluada e verifitgada permanentamain.

2. Tgirar il dialog cun la politica

Ina segunda avischinaziun per mantegnair nossa autonomia consista evidentamain en tgirar il dialog cun il legislatur. Quai è l’incumbensa dal Cussegl d’administraziun da la SSR, oravant tut da ses president, e principalmain l’incumbensa dal directur general.

Ins na dastga numnadamain betg emblidar che l’independenza da la SSR è baingea francada, ma che questas disposiziuns pon vegnir modifitgadas da tut temp: dal pievel e dals chantuns sur la Constituziun e dal Parlament sur la lescha. E nus stuain esser conscients che las attatgas sin nossa independenza succedan savens sur vias lateralas: ellas prendan en mira surtut la dimensiun da las prestaziuns dal service public. Tge dastga in emettur da dretg public porscher sin il martgà?

Jau n’entrel betg sin quest tema, Vus al enconuschais tuts fitg bain. Ma lantschar ina revisiun parziala da la LRTV è adina er collià cun ristgas.

Jau consideresch sco in’incumbensa centrala dal Cussegl d’administraziun da la SSR e surtut dal directur general da restar en contact permanent cun la politica e da lantschar, sche necessari, ina debatta davart quai ch’il pajais spetga da ses service public, d’explitgar ils motivs per la dimensiun da las prestaziuns actualas che sa drizzan a l’entir public e la moda e l’autezza da sia finanziaziun.

3. Trair a niz la funcziun da mediatura da l’uniun purtadra

En talas debattas ha l’uniun purtadra ina funcziun impurtanta da mediatura. Sco represchentanta dal public s’engascha ella ensemen cun ses gremis versads (il Cussegl regiunal, il Comité regiunal ed il Cussegl dal public) permanentamain per la qualitad dals programs e che quels correspundian a las spetgas dal public. Ella stat en stretg contact cun il public regiunal – ina buna situaziun da partenza per entrar en in contact fritgaivel cun ils responsabels politics ed ils opinion leaders.

Per che sia vusch vegnia udida èsi necessari da rinforzar sia rolla, da suttastritgar si’utilitad e da far enconuschent ses engaschi a favur d’ina auta qualitad dal service public. Ella represchenta ina gronda part da la populaziun ed è damai legitimada da s’engaschar per meglierar la qualitad dal service public.

Il sistem d’organisaziun da l’uniun purtadra è in model unic e fitg cumplitgà. El garantescha però nossa independenza – gist perquai ch’el è fundà sin il public. Quai è in sistem relativamain solid, suttamess a diversas controllas e perquai preservà da l’influenza d’acturs dominants: il president da la SSR vegn elegì da 41 delegads; l’elecziun n’è damai nagin act arbitrar. (En Frantscha elegia il president da la Republica il president da France Télévisions!)

Las taxas da recepziun, nossa funtauna d’entradas principala, n’èn betg in simpel post dal preventiv, davart il qual il Parlament u auters organs pon decider tenor agen plaschair.

L’uniun purtadra è en mintga cas bain connectada cun la politica, sco quai che mussa ina tabella creada dal secretari central Willi Burkhalter. Questa tabella m’ha dà in’excellenta survista da la cumposiziun da las quatter societads regiunalas.

L’uniun purtadra sa cumpona per part da represchentantas e represchentants da las partidas politicas.

Il service public na tolerescha però nagina parzialitad. L’uniun purtadra sto damai mantegnair ina distanza critica e sa mussar averta envers autras opiniuns. Quai èn medemamain autas pretensiuns ch’ins na dastga betg sutvalitar. En emprima lingia ha l’uniun purtadra però l’incumbensa d’encleger e d’intermediar las valurs culturalas, l’identitad e las sensibladads socialas da las regiuns. Er quai permetta alura a l’interpresa da mantegnair questa approximitad a ses public che legitimescha ses mandat. Entras ses engaschament efficazi per in’auta qualitad dals programs (ultra da la refurma da las structuras ina da sias incumbensas principalas) contribuescha l’uniun purtadra medemamain a legitimar il service public.

4. Accentuar la buna reputaziun da las purschidas da program dal service public svizzer

Il public è en general cuntent cun las purschidas da program dal service public svizzer. Oravant tut grazia a la dimensiun generalistica dals programs (films, sport, magazins, infos etc.) e grazia a la diversitad da sia purschida (musica, programs per giuvenils, programs culturals etc.). Pli criticas èn – ultra dals politichers – las ‹elitas›. Tranter la percepziun dal public e quella da las ‹elitas› datti ina gronda discrepanza.

Las ‹elitas economicas› crititgeschan la frequenza memia bassa da temas economics, quai ch’è chapibel en vista a la vasta derasaziun dals meds dal service public.

Las ‹elitas culturalas› na fan strusch diever dals programs generals. Ellas èn da l’avis che surtut la televisiun porschia memia pauc cultura, emblidan però quanta lavur culturala che nossas medias prestan en furma da coproducziuns, films documentars, promoziun da la musica svizra, d’orchesters, da festivals, da registraziuns da concerts, da tocs da teater etc.

Quai che quinta la finala è la relaziun attaschada da la populaziun cun sias medias dal service public. A la basa da questa attaschadadad stat la contribuziun da nossas medias a la creaziun d’identitad che procura per ina ferma solidaritad sociala.

Jau vuless renviar qua ad in punct che merita tenor mai l’attenziun: la SSR vegn savens crititgada perquai ch’ella saja memia imposanta, omnipreschenta ed ‹insaziabla› en la cuntrada da las medias.

As regurdais Vus dal barometer da quitads da la Crédit Suisse da l’onn 2009? Tenor quel giaudan la televisiun ed il radio la pli gronda confidenza en cumparegliaziun cun auters acturs da la vita publica.

Radio e televisiun stattan a la testa da questa glista, avant il Tribunal federal e lunsch avant il Parlament, il Cussegl federal, l’administraziun publica e las partidas politicas.

Jau sun perquai da l’avis che la debatta publica duess s’occupar bler dapli cun la qualitad da nossa televisiun e da noss radio che fan ora la popularitad da la televisiun e dal radio svizzer – e betg la SSR sco tala!

Igl èn dal reminent quels programs che creeschan il spiert da cuminanza e l’attaschadadad dal public cun la SSR. Senza public nagin service public!

Ed els decidan medemamain davart nossa reputaziun e nossa legitimaziun sco emetturs.

Conclusiun

Las expectoraziuns fatgas ma lubeschan da respunder qua a la dumonda dal titel: ‹La SSR, in’actura u unfrenda da la politica?›

In’unfrenda? Na.

Nus n’essan mai protegids d’attatgas – er betg d’attatgas violentas che sa repetan surtut da vart da las medias stampadas. Quellas èn confruntadas cun grondas difficultads sin il martgà ed accuseschan l’insaziabladad da la SSR cun la finamira d’indeblir la SSR per rinforzar lur atgna posiziun. Nus n’essan er mai segirs da retards e da stgisas resp. da la nunchapientscha dals organs legislativs en vista a las midadas rasantas dal mund e da las tecnologias medialas. Nus essan damai ‹l’unfrenda› da l’idea magari derasada ch’il service public n’haja nagut da far en il sectur multimedial – malgrà che nossas medias vegnan ‹consumadas› pli e pli da tut ils purtaders.

È la SSR in’actura?

En mintga cas betg en il senn d’ina incumbensa politica u d’in emprova da vulair cundecider il decurs da las chaussas. Percunter èn la SSR e sias unitads d’interpresa acturas cun grond’influenza, cura ch’i sa tracta da promover la chapientscha per las realitads politicas, economicas e culturalas dal pajais e da sias regiuns, da rinforzar la vita sociala en Svizra e da promover la chapientscha per quai che succeda enturn nus ed en il mund.

Ils programs da la SSR creeschan in ferm liom social cun la populaziun.

Numnai a mai in pajais da la grondezza da la Svizra ch’incumbensescha ses service public da porscher en quatter linguas ed en tut las quatter regiuns dal pajais programs variads, e quai er entadim la Val Maggia u en il Vallais Sura?

Cura che noss pajais – populaziun e chantuns – ha acceptà il mandat constituziunal, ha el vulì gist quai per contribuir al svilup ed a l’identitad culturala, a l’infurmaziun ed a la furmaziun, a la coesiun ed a l’integraziun en ina Svizra quadrilingua e multiculturala.

Il ‹miracul svizzer›, sch’in tal exista, è medemamain per gronda part in’invenziun da la SSR! En quel senn è la SSR er in’actura politica – e tuttavia betg la mendra!

Jean-François Roth, cusseglier administrativ da la SSR e president regiunal da RTSR ha studegià istorgia e dretg ed è advocat. El è stà cusseglier dals chantuns dal 1987 fin il 1994 e cusseglier guvernativ dal chantun Giura dal 1994 fin il 2006. Oz presidiescha el tranter auter Svizra Turissem. En ses referat tematisescha el las relaziuns tranter ils politichers e las medias or da l’optica dal president regiunal e cusseglier administrativ da la SSR. Co influenzescha il svilup dal mund medial ils politichers? Tge pretensiuns dumondan els dal medium dal service public che fa in tal svilup? Co tractan els lur rolla dubla sco legislaturs en il sectur da las medias e sco commembers da la gruppa ch’ha il dretg da far pretensiuns (stakeholder)? Per finir mussa el co che las societads regiunalas ed il Cussegl administrativ interpreteschan lur rolla envers la politica.

Roger de Weck

La politica: la sfida publicistica dal service public

L’occurrenza dad oz è ordvart remartgabla. Enconuschais Vus in’autra interpresa en Svizra che sa fatschenta a moda talmain conscienziusa cun la dumonda davart sia missiun e co ch’ella po realisar quella en l’avegnir? Quai demussa ina qualitad che nus considerain sco evidenta, ma ch’ins fa bain da reponderar da temp en temp.

Oliver Marchart ha ditg che la Svizra na saja betg in pajais identic cun sasez. Perquai èsi legitim da sa dumandar tge ch'unescha la Confederaziun e tgenins ch’èn ils elements che tegnan ensemen las Svizras ed ils Svizzers.

Èn quai forsa las Alps? L’istoricher Jean-François Bergier ha suttastritgà da ses temp dus aspects en quel connex: pervi dals pass che collian il nord cun il sid èn las Alps d’ina vart in simbol d’avertura. Ellas èn però er lieus da refugi e protecziun dals conflicts e da las influenzas da l’Europa: il ‹réduit›. Duas tenutas che marcan pli che mai noss pajais. Entant associain nus las Alps però er cun lungas colonnas d’autos, cun las abitaziuns secundaras nunabitadas e cun las dumondas dal clima. Las Alps fan part da noss’identitad, perquai n’èn ellas però betg nunproblematicas.

Èn quai alura ils mitus che collian la Svizra? Thomas Maissen ha regurdà al fatg che nossa istorgia è ina sequenza d’episodas sanguinusas: guerras civilas, assassinats, mazzacras e demagogia sfranada. Bels maletgs vegls magari idealisads – maletgs statics – n’èn betg adattads per servir sco liom unifitgant d’in pajais che sa sviluppescha cun ina sveltezza impressiunanta.

U ans unescha la furmla da Rimbaud, «Jau è in auter»? Marchart e Maissen fan allusiun a quest aspect. L’emprim ha illustrà che gist la democrazia saja in simbol da nossa eterogenitad, il segund ha explitgà che ni la societad helvetica ni las gruppas linguisticas sa cumponian da blocs cumpacts. I basta sch’ins pensa a la contribuziun decisiva dals immigrants e fugitivs al success da noss pajais; els èn stads ils precursurs da la democrazia directa, ils pioniers da l’industria ed ils fundaturs da nossas universitads.

Sch’i n’è nagin da quests facturs, tge èsi alura? Il ‹Sonderfall›, la neutralitad che Maissen ha menziunà? Ma envers tgi e tge essan nus oz neutrals? En relaziun cun tge vegnin nus a restar in cas spezial, sch’ins è integrà sco nus en la normalitad e las normaziuns da l’Europa? Dapli reglas che nus surpiglian da l’Uniun europeica, pli numerus che daventan ils puncts communabels e pli ferm che nus accentuain las differenzas che ans separan.

Nus avain passentà in mez tschientaner istorgia svizra, segnà durant la Segunda Guerra mundiala e durant la Guerra fraida da pressiun da l’exteriur, per fortuna equilibrada d’ina coesiun interna solida. Tschertins preferissan che questa pressiun restass per adina. Sco sche la Svizra duvrass inimis per segirar sia coerenza, fabritgeschan els in nov inimi en furma da l’Uniun europeica che vegn definida da singuls schizunt sco ‹Quart Reich›. Il drama da la Svizra odierna è forsa ch’ella n’è daditg betg pli circumdada d’inimis, mabain da partenaris.

Ultra da quai pudain nus esser loschs da noss success economic, pertge ch’era quel contribuescha ad ans unir ed a mitigiar cumbats da distribuziun. La Svizra, ina giada povra, è daventada in pajais bainstant. Questa bainstanza è però fragila e pudess tuttenina svanir. I na stat scrit ni en la Constituziun ni è stgalprà en il grip che la Svizra vegnia a giudair er en l’avegnir il success economic dals davos decennis. In success ch’ella ha d’engraziar tranter auter ad interpresas activas sin plaun internaziunal sco la Nestlé – per numnar ina da las pli brigliantas e mes model d’inspiraziun. Ma igl ha era dà la Swissair ch’è oz svanida ed i dat l’UBS che na giauda betg pli il bun num d’ina giada; omaduas perditgas da l’instabilitad dal success economic.

L’element il pli ferm ch’ans unescha è tenor mai noss’idea da la burgaisa, dal burgais, dals citoyens, numnads en lur totalitad il ‹suveran›. La democrazia ans unescha, quai è vair, ma tscha e là erodescha ella. Las pli impurtantas decisiuns na succedan betg pli sin nivel naziunal. Era decisiuns d’impurtanza eminenta, sco la garanzia da milliardas per salvar l’UBS, èn vegnidas prendidas senza consultar ni il Parlament ni il pievel. Adina dapli dumondas che pertutgan noss futur vegnan liquidadas a moda nundemocratica. La burgaisa ed il burgais stattan vinavant en il center dal sistem politic, ma han tendenzialmain adina pli pauc da dir. A medem mument è disturbà l’equiliber tranter il stadi e l’economia e l’efficacitad da l’agir dal stadi vegn messa en dumonda a priori.

Ina cumponenta civica da noss urden social ch’ha surmuntà tut las contestaziuns è il sistem da milissa che Vus, las commembras ed ils commembers da las uniuns purtadras da la SSR, represchentais cun As engaschar, investir temp e defender las valurs da l’interpresa. Per quest engaschament meritais Vus la cumplaina renconuschientscha da l’interpresa.

Ed alura datti anc in auter element ch’è gia vegnì menziunà e ch’è impurtant per la coesiun da quest pajais multifar: las instituziuns.

En franzos exista in’expressiun che n’ha nagina equivalenza en tudestg: la défense des institutions (‹la defensiun da las instituziuns› na correspunda betg precis al senn franzos). Percunter datti en tudestg ina noziun senza analogia en franzos, ‹Staatspolitik›. Quella pudess ins numnar en rumantsch politica da las instituziuns. La debatta davart il service public è ina debatta da caracter instituziunal, nua ch’i na va betg mo per la voluntad suverana da construir in sistem politic e social, mabain era per la ‹defensiun da las instituziuns›.

Nus observain co che las instituziuns vegnan disfamadas sistematicamain. Qua ils exempels:

- il Cussegl federal vegn definì sco ‹ils set nanins d’iert›;

- il Cussegl dals chantuns – ina chombra dal Parlament, da la quala nus pudain esser loschs entaifer l’Europa e da la quala noss cusseglier d’administraziun Jean-Francois Roth ha fatg part blers onns – è tuttenina ina ‹chombra obscura›;

- il Tribunal federal vegn attatgà sco anc mai en si’istorgia;

- ils criticasters na schanegian er betg la quarta gronda instituziun che represchenta l’avegnir da noss pajais: las universitads. I dettia memia blers professers esters, vul dir da la Germania. Ins emblida da menziunar ch’els contribueschan a rinforzar la plazza scientifica svizra, sco quai che professer Thomas Maissen ed auters Svizzers èn da lur vart activs a l’exteriur;

- er duas instituziuns pli pitschnas, duas interpresas cun ina gronda autonomia, stattan en il focus da la critica: la Banca naziunala svizra e la SSR.

Las instituziuns solidas che van cun il temp èn il liom il pli efficazi en in pajais structurà en pitschnas parts. Ellas sulettas èn bunas da garantir l’equiliber tranter ils pli differents interess. Tgi che donnegescha questas instituziuns fa donn al pajais eterogen che dependa pli fitg che auters da talas fermas instituziuns. Crititgar la lavur da las instituziuns, far attent a las fermezzas e deblezzas da lur prestaziuns è in’obligaziun civica ed il duair da mintga schurnalista e schurnalist. Ma las attatgar, las metter da princip en dumonda e las discreditar constantamain senza offrir alternativas – quai fa donn. Tgi che disfamescha las instituziuns metta savens er en dumonda la raschun d’esser dal service public che sa pusa sin las instituziuns e sin la voluntad da cuntanscher in equiliber tranter interess divergents.

En ses referat regorda Thomas Maissen ch’i deva en la Veglia Confederaziun mintga tschientaner cun precisiun metronomica ina guerra civila, però betg pli durant ils davos 170 onns, e quai n’è nagina casualitad. Tge han ils liberals fatg suenter lur victoria en la davosa guerra civila, la Guerra dal Sonderbund dal 1847?

- Els han entretschà sapientivamain ils interess dals chantuns da la giuvna Confederaziun, uschia che nagin na pudeva pli far guerra in cunter l’auter.

- Els han mess ad ir ina maschina dal cumpromiss imposanta e plauna, ma incrediblamain efficazia, numnada Berna federala.

Cun circa in tschientaner retard, suenter la Segunda Guerra mundiala, ha er l’Europa imità il model helvetic.

- Ella ha entretschà ils interess dals inimis d’antruras cun stgaffir al cumenzament la Communitad europeica per charvun ed atschal: ella ha collectivisà quai ch’i dovra per far guerra – l’energia e l’atschal – per che la Germania e la Frantscha na possian mai pli far guerra ina cunter l’autra.

- Ella ha creà a Bruxelles in’instituziun da cumpromiss, sumegliantamain plauna, ma efficazia sco la nossa.

Tgi che metta en dumonda l’equiliber dals interess è pront da sacrifitgar il service public a favur da l’ideologia, sco quai che Jean-François Roth ha menziunà, u alura a favur dal commerzi. Ils purschiders privats vulan in service public reducì che na fiss betg pli bun da cuntanscher il grond public. La responsabladad per questa situaziun è d’attribuir per part al service public sez, perquai ch’el n’ha betg adina definì cler avunda tge ch’è si’incumbensa ed è savens guntgì a las dumondas davart sia rolla. Dumondas, a las qualas nus essan oz però gugent pronts da respunder, e quai cun buns arguments.

Sco quai che Jean-François Roth ha gia suttastritgà, s’oppona la SSR a la politica autoritara da quels che vulan surpigliar la controlla da las instituziuns independentas. Sias respostas van en la dretga direcziun.

Tge signifitga quai per il schurnalissem da la SSR?

En emprima lingia vai per defender l’independenza, il tema ch’ha furmà il fil cotschen dal referat da Jean-François Roth.

Il schurnalissem sto sa drizzar a las burgaisas ed als burgais, betg a consumentas e consuments da politica: la politica n’è betg ina martganzia, l’essenza da la politica è pli impurtanta ch’il marketing politic e tut quai che vegn inscenà enturn quel. Las virtids burgaisas sa differenzieschan in pau da quellas da consumentas e consuments.

Ils citoyens èn er consuments, ma la dimensiun da citoyen prevala. Il public sa cumpona d’individis. Als respectar ed als intermediar a moda interessanta la cumplexitad dal mund signifitga respectar il pievel. Quai includa en noss pajais, il pajais il pli globalisà dal mund, d’avair l’avertadad necessaria per chapir ils contexts internaziunals e ses mecanissems.

En segunda lingia hai num realisar l’integraziun. In tema ch’ha caracterisà ils referats dad omadus professers.

Ina da las prestaziuns istoricas da la Svizra è ch’ella ha integrà successivamain ils differents currents politics en il guvern dal pajais. A l’entschatta eran sulettamain ils liberals represchentads en la Regenza. Alura èn vegnids recepids il 1891 ils conservativs catolics. Grazia a l’introducziun dal sistem da proporz per il Cussegl naziunal èn alura arrivads il 1919 ils socialdemocrats. Il punct culminant da quest svilup è stada il 1959 la furmla magica per l’elecziun dal Cussegl federal.

La sfida che spetga uss las forzas las pli impurtantas represchentadas en la Regenza – er ils Verds vegnan baud u tard a far part da quella – è l’integraziun dals esters. In’incumbensa confidada er a la SSR en la concessiun: integrar las differentas regiuns da la Svizra e quels ch’èn vegnids da nov en noss pajais. En il film documentar ‹Vol Spécial› ha la RTS er dà il pled ad arrestads da repatriament: in exempel da vair schurnalissem per l’entira SSR.

Plinavant, sco quai ch’han accentuà ils dus referents, èsi necessari d’inditgar alternativas en in mund ch’è mo apparentamain senza alternativas.

Nus na stain betg a la fin da l’istorgia, mabain a l’entschatta d’in nov cumenzament e l’unic schurnalissem critic è quel ch’è abel da mussar alternativas. Pli critic ch’è quest schurnalissem, pli fitg ch’el sto vegnir pratitgà cun professiunalitad per sa defender cunter attatgas externas. La rolla dal schurnalissem è da princip pauc cumadaivla, ma il schurnalissem po daventar anc pli malcumadaivel, sch’el sa sprova da far uschè paucs sbagls sco pussaivel!

Da las analisas dals scienziads è la finala sortì anc in ulteriur aspect, numnadamain quel da considerar la Svizra vinavant sco ina spezia da project. Ella n’è betg in pajais cun ina data da naschientscha precisa, saja quai il 1291 u il 1848, mabain ina naziun en svilup constant. Da quest project è la SSR ina pitschna part. Sch’ella vul ademplir endretg ses mandat, sto ella restar fidaivla al pensar illuministic ch’ha producì ils meds da massa, la democrazia ed il stadi federal. Senza l’illuminissem na dessi betg ils meds da massa, ed ils meds da massa che s’allontaneschan da quel tradeschan sasezs. Las tentaziuns èn grondas. Tgenins èn ils instruments dal populissem che sa drizza main a las burgaisas ed als burgais, mabain plitost a las consumentas ed als consuments da politica?

- la persunalisaziun permanenta, er sch’i va il pli savens per structuras e mecanissems;

- l’accentuaziun dal conflict, malgrà che nus savain che cumpromiss èn savens la meglra soluziun;

- l’extrema simplificaziun, malgrà ch’il mund daventa adina pli cumplex;

- la cultivaziun da temas ed emoziuns, malgrà ch’ina avischinaziun raziunala pretenda d’objectivar quellas;

- la separaziun da ‹Nus ed ils auters› cun l’intent da divider, er sche l’integraziun signifitga in’incumbensa elementara en il senn illuministic.

Ils instruments da la pressa da sensaziun e dal populissem èn ils medems; igl è in tschert tip da pressa ed in tschert tip da politica che s’allieschan – er sch’els fan finta da crititgar in l’auter. La SSR na dastga betg suandar lur exempel.

In professer da dretg penal ha ditg dacurt: pli baud vegniva la glieud sentenziada ed alura messa al pal da la vargugna, oz però vegn l’emprim inculpà e pir suenter forsa condemnà – u declerà per nunculpant. La defensiun da las instituziuns e dal service public signifitga la defensiun dal stadi da dretg.

Era las uniuns purtadras cun lur ferma veglia da garantir la qualitad, sco quai ch’ins ha vis oz, vulan contribuir lur part communitgond a la SSR tge ch’interessa la publicitad ed a la publicitad quai che stat a cor a la SSR. Questa rolla che Vus, stimadas dunnas e preziads signurs, surpigliais cun passiun e motivaziun survegn adina dapli impurtanza. Ma permettai damai da resumar il referat da Jean-François Roth cun ina frasa simpla, ma clera e precisa: «Mo vulair insatge bun na tanscha betg, ins sto far». Nus As engraziain per quai che Vus faschais!

Roger de Weck è directur general da la SRG SSR. Sco publicist ha el analisà la politica e sco directur general da la SRG SSR è el uss exponent e persuna da contact da la politica. Co vesa el las spetgas da la politica e forsa la pressiun politica sin la SSR? Co po la SSR mantegnair si’independenza publicistica envers las pretensiuns dals politichers? Co vesa ora l’ulteriur svilup dal service public audiovisual en ina Svizra cun midadas tecnologicas, socialas e mentalas? E tge spetga el dals purtaders quai che reguarda lur rolla en la societad civila e lur moda da s’occupar dal politic, da la politica e da l’interpresa? Talas ed autras dumondas tracta de Weck en ses referat.

Indicaziuns bibliograficas

Radiotelevisiun publica: forum, actura u aspectatura da la politica? Referats tegnids en rom da la dieta dals gremis da la SRG SSR, ils 30 da settember 2011 a Berna. Funtauna: www.srg-ssr.ch. Maletg da cuverta: PD via Pixabay. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chatta.ch (2014).