Bainprest è Pasca. Il temp da colurar ovs, da zambregiar e da far gnieus da Pasca. Dentant danunder vegn la lieur da Pasca? E tge han la lieur ed ils ovs da far cun Pasca? Qua intginas respostas. E forsa dovras era anc in pitschen regal per Pasca? Sin Simsalabim chattas ti ideas.

PASCA E SIA MUNTADA

Tge han la lieur ed ils ovs da far cun Pasca? Dapi cura vegnan insumma zuppads ovs da Pasca? E nua sa chatta atgnamain l’Insla da Pasca? Il Simsalabim è ì sin la tschertga e tranter auter avain nus chattà or per vus danunder ch’il pled Pasca deriva u tge che l’Ollandais Jakob Roggevee ha da far cun l’Insla da Pasca.

Danunder vegn la lieur da Pasca?

La lieur da Pasca è pir daventada en il 17avel tschientaner in usit da Pasca. Tgi ch’ha inventà la lieur da Pasca n’è betg cler. L’emprima giada è quai usit vegnì menziunà l’onn 1678. Dapi lura zuppa la lieur ils ovs colurads en chasas ed ierts. La colliaziun tranter Pasca e lieur pon ins declerar uschia: la data da Pasca sa drizza suenter la glina da primavaira e la lieur è in animal da la glina.

Tge han la lieur ed ils ovs da far cun Pasca?

La lieur e l’ov valan dapi ditg sco simbols per fritgaivladad ed il cumenzament da vita nova. La lieur sco purtadra da la primavaira pudess perfin esser stada l’animal sontg da la dieua germana Eostrae. En il temp medieval era curt avant Pasca di da pajament per tut quels ch’avevan da pajar daivets. Ils daivets vegnivan savens pajads cun lieurs u ovs.

L’usit da zuppar ovs da Pasca è pir 300 onns vegl. En ina scrittira da l’onn 1682 vegn per l’emprima giada menziunà in usit alsazian da zuppar ovs da Pasca.

Pertge festivain nus Pasca?

Pasca è sper Tschuncaisma la pli veglia e la pli impurtanta festa da la cristianadad. Il pled Pasca deriva dal cotschen da la damaun.

Gievgia sontga, venderdi sontg, Pasca e glindesdi da Pasca vegnan festivads or da differents motivs. Gievgia sontga è per exempel il di nua che Jesus e ses apostels han celebrà la davosa Sontga Tschaina avant che Jesus è mort per la carstgaunadad vi da la crusch. Gievgia sontga ed il venderdi sontg vegnan festivads en bleras vischnancas cun la via da la crusch, uraziuns e pregias. Dumengia da Pasca vegn festivà la levada da Jesus ch’ha ses punct culminant glindesdi da Pasca. Quai vegn festivà cun bleras processiuns. Ils zains da baselgia sin tut il mund resunan.

En auters pajais vegn Pasca numnà...

ollandais: pasen

franzos: Pâques

portugais: Pascoa

spagnol: Pascua

esperanto: pasko

talian: Pasqua

grec: Pas’cha

russ: paskha

svedais: påskdagen

islandais: páskar

Cura è insumma Pasca?

Il temp da Pasca cumenza cun la damaun da Pasca e finescha 50 dis pli tard cun Tschuncaisma. L’emprim concil da Nicäa ha fixà che la dumengia da Pasca vegn festivada l’emprima dumengia suenter l’emprima glina plaina da primavaira. Quai munta che Pasca vegn festivà il pli baud ils 22 da mars ed il pli tard ils 25 d’avrigl.

Pasca vegn festivà en regurdientscha da la mort da Jesus Cristus. Ils cristians festiveschan da Pasca la levada da Jesus Cristus. Ins festivescha dentant era la fin da l’enviern. Ins sa legra che la natira sa dasda. La primavaira ed il temp da Pasca muntan era la naschientscha da nova vita.

Nua sa chatta l’Insla da Pasca?

I dat in’insla ch’ha da far insatge cun Pasca, l’Insla da Pasca. Ella sa chatta en l’Ocean Pacific tranter l’America dal Sid e l’Australia, pli exact var 3600 km davent dal Chile. L’Insla da Pasca (Paasch-Eyland) ha obtegnì ses num da Jakob Roggevee, in Ollandais ch’è sbartgà sin l’insla l’onn 1722 ina dumengia da Pasca.

ZAMBREGIAR PER PASCA

Dovras anc ina pitschna surpraisa per mamma, bab, tatta u tat? Forsa vuls era zambregiar insatge per tia sora, tes frar u per tes ami u tia amia? Qua chattas in pèr ideas simplas co che ti pos zambregiar per far in plaschair ad insatgi.

Colurar ovs da Pasca

Ti dovras: padella, aua, ovs alvs e differents satgets da té.

Tge té dat tge colur:

- té nair: oransch/brin

- té da chaminella: mellen

- té da fritgs: grisch fin lila

- té da menta: verd cler

- té d’urticla: verd/mellen

- té d’izuns: blau/violet

Metter quatter satgets da té ed in tschadun grond aschieu en ina cuppa. Derscher surengiu aua chauda e laschar trair 10 minutas. Lura metter per 15 fin 20 minutas in u plirs ovs cotgs en l’aua. Sientar ils ovs. Lura pos ti decorar ils ovs tut tenor tes gust. E gia has ti bels ovs da Pasca!

Chanaster da Pasca

Ti dovras: palpiri alv u palpiri en colur, forsch e colla.

Ti pos prender in palpiri da colur u in palpiri alv e colurar el tenor tes gust. Ins sto dentant colurar il palpiri avant che faudar il chanaster.

Lieurs da crap

Ti dovras:

- penna da tatgar

- zanga

- fildarom da flurs

- craps da vaider u natirals

- cucuns

- corda da zambregiar

- forsch

- egls che balluccan

- cola chauda

- las ureglias èn da corda da zambregiar

Or dal fildarom da flurs vegni fatg duas ureglias. Lura vegni rullà si in toc corda da zambregiar e culà enturn las ureglias. Las ureglias vegnan culadas davos il crap.

Mintga lieur sa cumpona da 6 craps, quatter per las chommas, in per il corp ed in crap per il chau. Ils craps vegnan mess sin maisa e culads ensemen cun cola chauda.

Alura vegni furmà d’in toc corda da zambregiar ina pitschna ballina ed or dal fildarom vegni taglià trais tocs per il barbis. Metter si cola sin il chau e cular si il barbis. Sin il barbis vegni culà la ballina da palpiri. Suenter suondan ils egls. Davos vegni anc culà si ina cua.

Giaglina sco decoraziun da Pasca

Ti dovras:

- pitschen u grond taglier da chartun

- palpiri da zambregiar cotschen

- palpiri da zambregiar rosa

- plimas

- colur da zambregiar

- fieuters

- forsch

- cola

Colurescha il taglier da chartun cun las colurs giavischadas. Dissegna sin il palpiri da zambregiar rosa in rudè e taglia ora quel (pli pitschen ch’il rudè intern dal taglier da chartun). Colla il rudè rosa sin la part dadens dal taglier da chartun. Fauda il taglier da chartun. Taglia pitschnas sdrimas or dal palpiri da zambregiar u prenda plimas coluradas e tatga quellas en il taglier faudà. Taglia il pichel, las alas e la cresta or dal palpiri da zambregiar cotschen.

Ov cun power

Crosas d’ovs èn uschè fermas ch’ellas pon far concurrenza ad in um musculus.

Ti dovras: 2-3 ovs cotgs, bindel da colla, forsch, cuntè da paun, ina presa sal, tschaduns dad ovs, cudeschs sco pais.

Cola ina strivla bindel da colla enturn l’ov cotg. Quella evitescha che la crosa smieula cun tagliar tras. Taglia permez precautamain l’ov cun il cuntè da paun. Ti pos mangiar las parts tagliadas da l’ov cun in tschadun. Lura pos empruvar tge che las crosas pon star ora. Metta las mesadads en in quadrangul sin maisa e metta adina si dapli pais fin ch’i sfratga insacura. Ti vegns a far egls quant fermas che las crosas èn!

L’ov sidretg

Co pon ins striunar ch’in ov stat sidretg? Quai na va betg? Bain!

Ti dovras: in ov, in pau sal.

Dumonda in da tes aspectaturs da metter sidretg in ov. Natiralmain na vegn quai betg a gartegiar. Prenda exact sut la marella l’ov.

Fa bletsch dascus la fin radunda da l’ov cun tia lieunga. Uss sas dir si en tutta ruassaivladad ina furmla magica e smatgar dascus la fin radunda da l’ov en ina purziun sal che ti has gia l’entir temp zuppà en tes maun sanester.

Metta precautamain l’ov cun la fin da sal sin maisa e tge miracla, l’ov stat sidretg!

Porta-ovs

Ti dovras: chartun mellen, chartun verd, fieuter cotschen, colla, forsch.

L’emprim prender il rispli e dissegnar sin il chartun verd il pastget e tagliar or quel. Meglier èsi sche ti prendas in ov e mesiras sia grossezza. Lura prendas il chartun mellen e dissegnas pulschain, cot e giaglina e taglias er or quels. Uss stos be anc malegiar cun il fieuter cotschen pichel, egls, cresta e pes. Il porta-ovs è quasi a fin. Colla ensemen il pastget uschia che l’ov ha plazza endadens. Tatgar pulschain, cot e giaglina suren sin il pastget.

Qua las schablonas per far il porta-ovs ‹giaglina›:

U forsa ta plascha ina lieur meglier?

CUSCHINAR

Vuls ti far ina surpraisa a mamma e bab? Vuls preparar ina spaisa u insatge dultsch? Nus avain rimnà insaquantas ideas tge che ti pudessas cuschinar da Pasca per tia famiglia. Forsa po il frar u la sora gidar – en cumpagnia fa cuschinar dapli plaschair.

Ovs en paintg

Ti dovras per la pasta da levon:

- 250 ml latg

- 80 gr paintg

- 1 citrona

- 1 quadrel levon

- 70 gr zutger

- 500 gr farina

- 1 presa sal

- 1 ov

Emplenida:

- 1 stgatla mesadads d’apricosas (475 gr pais sguttà)

- 2 ovs

- 350 gr quagliada (20 gr grass)

- 40 gr paintg lom

- 120 gr zutger

- 20 gr farina d’amet

- 50 confitura d’apricosas (ev.)

Preparaziun

Per la pasta da levon:

Stgaudar il latg temprà, laschar luar il paintg. Lavar la citrona cun aua chauda, sientar ella e sgrattar fin la paletscha. Agiuntar levon smulà, 1 tschadun pitschen zutger, 1 tschadun grond farina ed il latg. Cuvrir e laschar star questa pasta durant 10 minutas. Dar la farina en ina cuppa, agiuntar la pasta, il paintg, il zutger restant, la paletscha da citrona, sal e l’ov. Truschar tut ad ina pasta guliva.

Cuvrir e laschar star la pasta 30 minutas en in lieu chaud. Parter la pasta en 15 purziuns e furmar mintga purziun en furma d’in ov en paintg. Metter tut ils ovs en paintg cun gronda distanza in tranter l’auter sin l’asta cuvrida cun palpiri da pergiamina e furar en pliras giadas cun ina furtgetta. Anc ina giada laschar star 15 minutas. Prestgaudar il furnel sin 180° C.

Per l’emplenida:

Laschar sguttar las apricosas en in cul. Separar ils ovs. Truschar la quagliada, il paintg lom, la mesadad dal zutger, il mellen d’ov e la farina d’amet ad ina massa guliva. Sbatter l’alv d’ov cun il zutger restant. Agiuntar l’alv d’ov sbattì a la massa da quagliada. Reparter la massa sin ils ovs da pasta e metter si mintgamai ina mesadad d’apricosa sco mellen d’ov. Laschar coier ils ovs en paintg circa 25 minutas. Sche la pasta vegn memia brina, eventualmain cuvrir cun palpiri da pergiamina.

Tgi che vul, po anc stritgar sin ils ovs en paintg temprads confitura d’apricosa ch’els traglischian bel.

Far ina petta en in ov

Far ina petta en in ov. Emplenir pasta da petta en ils ovs e laschar coier.

Ti dovras:

- 100 gr groma ascha

- 1 scadiola farina

- 1 mesa scadiola zutger

- 2 tschaduns pitschens pulvra da levon

- tenor gust vaniglia u cacau

Preparaziun

Metter tut las ingredienzas en ina cuppa. Truschar la pasta cun ina scuetta. Metter ovs en palpiri da pergiamina smuglià ed emplenir a mesas cun pasta.

Prestgaudar il furnel sin 180° C. Il temp da coier munta ca. 15 fin 18 minutas.

Laschar sfradentar e lura far giu la paletscha e mangiar.

Muffins da Pasca

Ti dovras per 12 muffins:

- 125 gr paintg

- 300 gr farina

- 175 gr zutger

- 2 tschaduns pitschens pulvra da levon

- 2 ovs

- ina presa sal

- 200 ml latg

- 24 pitschens ovs da Pasca da tschigulatta

- pitschnas furmas da pastizaria da palpiri

Per la glasura:

- zutger en pulvra

- colur alimentara verda

- pitschens ovs da Pasca

Recept

Truschar a stgima il paintg lom cun il zutger ed il sal. Agiuntar ils ovs. Crivlar la farina e maschadar cun la pulvra da levon. Plaun a plaun agiuntar alternant in pau farina ed in pau latg fin che tut è duvrà. Parter la pasta sin circa 12 furmas da pastizaria. Dar en mintga furma mintgamai dus ovs da tschigulatta, smatgar en la pasta. Laschar coier ils muffins circa 20-25 minutas tar 200° C (furnel prestgaudà).

Maschadar il zutger en pulvra cun in pau aua e la colur alimentara verda. Glasar ils muffins cun questa glasura e metter en la glasura anc bletscha intgins ovs da zutger. Eventualmain decorar cun glasura da zutger u zutger en pulvra. Vesa er ora bain cun carottas da marzipan.

Tschut da Pasca

Ti dovras per 8 tocs:

- 500 gr farina

- 42 gr levon

- 80 gr zutger

- 180 ml latg tievi

- 100 gr paintg

- 3 mellens d’ov

- 1 presa safran

- sal

Per la cuvrida:

- 1 stgatla apricosas

- 150 gr paintg

- 150 gr crema da cocos dira

- 300 gr farina

- 150 gr zutger

- 1 mellen d’ov

- 2 tschaduns gronds latg

- 1 tschadun grond zutger en pulvra

Preparaziun

1. Dar la farina en ina cuppa. Schliar il levon ed il zutger en il latg, agiuntar a la farina e laschar star per 15 minutas.

2. Agiuntar paintg luà, mellen d’ov, safran ed ina presa sal e truschar ad ina pasta. Cuvrir e laschar star 30 minutas en in lieu chaud.

3. Empastar e laschar star cuvert anc ina giada 40 minutas.

4. Empastar, tagliar en 8 tocs e rullar quels 5 cm gross. Furar or tschuts u lieurs. Furmar las ureglias e la cua e metter sin ina lastra. Laschar sguttar las apricosas, tagliar en talgias, reparter sin ils tschuts. Laschar liber il chau e las chommas.

5. Maschadar paintg, cocos, farina e zutger tar flocs, reparter sin las apricosas. Metter si flocs sco egls. Sbatter mellen d’ov cun latg, dar si cun quai il chau e las chommas.

6. Metter sin la crenna pli bassa en il furnel prestgaudà sin 180° C, laschar coier 12-15 minutas.

7. Laschar sfradentar e springir cun zutger en pulvra.

Schablona dal tschut:

Lieurs da Pasca da caramel

Ti dovras per 8 lieurs:

- 125 gr zutger

- 125 ml groma

- 30 gr paintg

- 1 pachet zutger da vaniglia

- in pau mel d’avieuls

Preparaziun

Stgaudar 125 gr zutger, 125 ml groma, 30 gr paintg, in pachet zutger da vaniglia sco er in pau mel d’avieuls e coier 20 minutas cun truschar. Dasperas unscher las furmas da biscuits cun paintg e metter sin in’astra unschida. Uss derscher en la massa da caramel, laschar sfradentar e suenter allontanar las furmas.

Ovs da puding

In tric dad ovs – betg be per Pasca. Fora en 5 ovs sura e sut ina rusna e sufla ora els. Lava or els cun quità. Cola giu tar mintga ov ina rusna (la pitschna) cun bindel da colla. Prepara il puding. Co ch’i vegn fatg vesas sin il pachetadi.

Zambregia in dratguir cun in palpiri (guarda maletg). Emplenescha il puding liquid cun agid dal dratguir en ils ovs. Suenter mettas ils ovs magics per intginas uras en frestgera. Cura ch’il puding è ferm, pos mangiar ils ovs magics da puding sco in ov da trais minutas.

Schuppa da carottas cun latg da cocos

Ti dovras:

- 1200 gr carottas

- 300 ml latg da cocos

- 1000 ml broda da legums

- 4 tschagulas mesaunas

- sal

- paiver

Preparaziun

Mundar las tschagulas e las carottas, manizzar e glasar en in pau ieli. Agiuntar la broda da legums e laschar coier circa 20 minutas fin che las carottas èn lomas. Far buglia ed agiuntar il latg da cocos. Anc ina giada laschar buglir. Cundir cun sal e paiver. Latiers gusta in baguette bain.

Indicaziuns bibliograficas

Pasca cun il Simsalabim. 2010. Funtauna: www.simsalabim.rtr.ch/Pasca.2376.0.html. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2014).