Fadrina Hofmann

Il nagin

Il local è fullanà cun glieud giuvna che baiva, balla e discurra. L’aria è stitga, la glisch è debla ed il fim furma ina tschajerina. Ina giuvna givla cura ch’in tip l’auza en l’aria. El la bitta sur sia spatla e cloma dad aut: «Tgi vul in satg tartuffels? Mo dus francs il kilo!» La rassa curta da la giuvna glischna ensi e mussa las tgiluttas radundas ed in tochet dal tanga nair. «Jau la prendess immediat», pensa Leo e baiva in sitg da ses coctail. Atgnamain n’ha el gnanc gugent questa triacca verda, ma d’empustar in té da menta fiss memia penibel. «Ice mint» tuna almain in pau cool. «Sco sch’insatgi remartgass tge che jau baiv...», di Leo plain spretsch mo per sasez. El sesa sulet en in chantun da la bar. Davent da qua ha el ina buna vista. Il palc da ballar è entamez il local. Là ballan bleras giuvnas mez nivas, duas sa bitschan, guardan lura vers ina gruppa da giuvens e rin. Leo na po betg smetter da guardar sin quellas duas. I plascha ad el, sche dunnas provocheschan cun sa charsinar e bitschar. Quellas duas èn bainduras qua, lur bitschar è in tric. Per il solit sortan ellas dal local cun in da quels tips che Leo na po betg star ora. Quai èn ils tips gronds e sportivs cun schel en ils chavels, t-shirts stretgs e jeans da marca.

Insatgi dat in stumpel a Leo senza sa perstgisar. La persuna svanescha en direcziun da las tualettas ch’èn davosvart. Mintgatant ha Leo cletg e la persuna che stumpla el è ina da las bellas giuvnas – darar ch’ellas fan stim dad el, ma almain po el savurar in mument lur parfum u ch’el senta schizunt per in batterdegl lur corp. Gea, la plazza en il chantun è il meglier lieu per passentar ina sonda saira. Leo guarda adina dad esser in dals emprims cura ch’il local avra, per che nagin na prendia davent ad el ses post. «Hei, ti! Vuls anc insatge?», dumonda l’um da la bar. Leo squassa il chau e stumpla d’ina vart ses magiel. Il barman al prenda davent e s’occupa lura d’in auter giast. Leo vegn gia dapi onns en quest local, sesa adina sin la medema sutga ed adina è il medem um a la bar, e tuttina na sa quel anc betg ses num. Leo na dat betg en egl, el è qua senza ch’insatgi percorschia.

«Has vis», di David cura ch’el turna da la tualetta, «tes pover schani è puspè qua.» Lena s’enricla ch’ella ha menziunà la davosa giada il giuven che sesa adina en il chantun. David aveva mo ris da sia cumpassiun ed aveva manegià: «Losers datti dapertut.» Avant pudeva ella almain dar in’egliada a la zuppada, ussa sto ella adina avair tema che David tiria ina faussa conclusiun. Lena ha ina deblezza per persunas ‹curiusas› – betg ch’ella s’inamurass en tals tips, ma els la paran interessants.

Quel dal chantun – uschia al ha ella numnà – quel l’è dà en egl pir dacurt. El sesa adina sin la medema sutga e contempla la glieud. Surtut las bellas giuvnas interessan el, quellas cun ils stilettos e las rassas curtas, quellas che n’al guardassan gnanc or da cumpassiun. Quel dal chantun n’è betg trid, ma era betg bel. El è... «Gea, tge è el atgnamain?», sa dumonda Lena cumplettamain profundada en ses patratgs. Ella volva il chau en direcziun dal chantun. David raquinta gist in’anecdota ch’ella enconuscha gia ed el è detg occupà cun sia dramaturgia. Tut la gruppa è plain tensiun. Quel dal chantun guarda gist sin las duas tippas che sa bitschan adina. «Show», pensa Lena surriend. Ella è datiers avunda per vesair l’egliada engurda dal giuven curius. El sesa là sin la sutga e sias chommas na vegnan gnanc enfin giun plaun. Ses mauns giogan gnervusamain cun ina bavrola rutta. El è sblatg, ha chavels stgirs curts ed ina fatscha ch’ins na vegn betg da tegnair endament. «Enconuschess jau el sin via, davent da sia sutga en il chantun?», sa dumonda Lena. Ella dubita. El è vestgì sco milli auters; jeans, pullover, chalzers da gimnastica. «E lura ha ditg Lena...», aha, David arriva plaunsieu a la pointa. Lena sa volva puspè vers sia gruppa e ri ensemen cun ils auters, cura che David ha finì ses raquint.

Leo na va mai sin tualetta. Tualettas publicas al paran stgiffusas. Umens davant urinals al disgustan. E lura na lavan els mai ils mauns... Ma esser datiers da las tualettas ha in grond avantatg. Las giuvnas vegnan per il solit ora ensemen, discurrind. Lura auda el mintgatant tge che occupa ellas, tgi che las plascha, tge ch’ellas vegnan anc a far pli tard. Infurmaziuns impurtantas per Leo. Cun quellas emplenescha el las uras suenter la lavur, fin ch’el vegn da sa durmentar. El ha ina buna fantasia e s’imaginescha istorgias entiras a basa da quai ch’el ha udì. Bleras giuvnas, surtut las bellas, han gia survegnì in num dad el. In pèr han era gia gì l’onur d’esser las protagonistas en ses siemis intims. Leo n’ha betg ina preferida. Cumbain che las duas che sa bitschan, quellas al plaschan propi ordvart bain. La brina cun ils ritschs lungs prest anc in pau meglier che la blonda cun ils chavels curts. Leo guarda sin l’ura: las duas ed in quart. Plaunsieu vegn il local a sa svidar. Il davos restan adina mo ils medems sturns e dus, trais pèrins che sa charsinan en las pultrunas – e Leo.

Ina gruppa da giuvens stat si e tira en las giaccas. In um cun chau ritschà cloma la camariera e paja per tuts. «Probablamain students», pensa Leo. Ina da las giuvnas emblida ses schal sin la sutga. Leo spera ch’ella giaja senza percorscher – lura pudess el al prender zuppadamain cun el. Dunnas savuran uschè terriblamain bain... Leo fixescha il schal. L’um cun ils ritschs tegna avert la porta e tut la gruppa sorta discurrind e riend. Era la giuvna dal schal – senza schal. Quel è anc adina sin la pultruna. Leo spetga anc fin che la camariera ha purtà davent ils magiels. Lura va el, cun ils mauns en giaglioffa, be plaun vers la pultruna cun il schal.

L’aria frestga fa bain. Lena respira profundamain. Il fim la fa adina fadia – ils egls cumenzan ad arder, ella survegn mal il chau e sto tusser. David ha tschiffà ella enturn la vita e ses ritschs fan sguzias cura ch’el la dat in bitsch. Lena ri. Ella serra il zip da sia giacca. Il culiez para uschè niv. «David, mes schal...» David dat in clom ch’il rest da la gruppa duaja spetgar. Entant curra Lena enavos en il local. Ella entra en la fimera. Sur la pultruna nua ch’ella seseva sa sgoba insatgi e prenda en maun ses schal cotschen. El al prenda en domadus mauns e sfundra viaden cun ses nas. Cura ch’el sa volva, guarda Lena precis en ils egls da Leo. Lez para sco petrifitgà. Lena surri. Leo sa volva immediat e turna en ses chantun. Il schal ha el ferm enta maun. Lena sa volva e sorta dal local. Sia gruppa ha entant cumenzà a chantar. A la dumonda da David tge ch’i saja cun il schal, respunda Lena auzond las spatlas: «Insatgi vegn ad avair prendì el...»

Sonda saira. Lena s’entaupa cun sia gruppa. Cura che David ed ella arrivan en il local èsi gia plain e lur amis èn gist vi d’ina runda Tequila. Lena sa perstgisa per ir en tualetta. Cura ch’ella passa la bar, sesa in um da var quarant’onns en il chantun, davant el stat ina biera e la cigaretta fima en il tschendrer.

Anja Caminada

Prender cumià

Chombra 115. Ella giascha sin il letg. Si’egliada fixescha in tac nair sin il palantschieu sura. In’aria stitga smatga sin il corp ed engrevgescha il fladar. Il ventilatur en tschel chantun da la stanza schuschura levet. El ha daditg pers il cumbat cunter la chalira. Ad ella èsi tuttina.

L’isch che maina ora sin il balcun è avert. Ina brisa chauda sauta viaden en stanza cun il sumbrival alv che sa mova en piruettas. Il palantschieu alv traglischa en ils radis dal sulegl.

Ella serra ils egls. Atgnamain n’avess ella betg dad esser qua.

La chalira sa rasa sco ina cuvria sur ses corp, stanclenta. Igl è empernaivel, pensa ella. Pertge bler n’ha ella betg durmì las davosas emnas, ils davos mais.

Ordadora aud’ins il tschivlar dals utschels. Quest chantinim è in segn da vita. Sco l’avrigl cura che la natira sa resveglia ed ils utschels beneventan la primavaira. Ella ha gugent quai. Igl è insatge che regorda ella a si’uffanza. Visitas tar tat e tatta. Far termagls ora en la natira. Far da sa zuppar cun auters uffants. Guardar l’iert cun tut las flurs. L’era da lavandra, ses lieu preferì da matta. Ella pudeva passentar uras cun far matgs flurs per sia mamma. Ina mamma ch’ella ha pers memia baud... Quant lunsch enavos che tut questas regurdientschas van. Ellas paran da vegnir d’ina autra vita.

Il sbratg d’in animatur stira ella or dals patratgs. I fiss temp per l’aquagim. Ella n’ha nagin gust. Tge vul dir nagin gust, ella sa ch’ella n’ha pers nagut giu en quest pool. Atgnamain n’avess ella betg dad esser qua.

Il tac nair sin il palantschieu sura è anc adina vesaivel. Uschiglio è tut fitg schuber e bel. La stanza derasa in’atmosfera mediterrana. Las mobiglias èn tschernidas cun gust, d’in lain cler, ma unschì. Il letg sin il qual ella giascha, è cuvert cun lenziels alvs. El va a prà cun il palantschieu da plattas.

L’aria stitga fa said. Ella palpa cun il maun dretg il magiel aua che stat sin la maisetta da notg. L’aua è tievia e na frestgenta betg. Ella stuess baiver dapli, ella sa. Ma pertge? Ella ha puspè cumenzà a fimar ed ha prendì giu set kilos il davos temp, schegea ch’ella era adina gia plitost ina fina. Per sia figura n’ha ella mai stuì far bler, sin il pli spassegiadas en la natira.

Oz èsi memia chaud per ir a spass. Ma ella na giess era betg sche las temperaturas fissan pli agreablas. Ella ha fatg lungas spassegiadas las davosas emnas, ha ponderà ditg e lung. In di ha ella decidì da turnar.

Uss è ella qua. Qua nua che tut ha cumenzà. Tut quai che avess gì dad esser sia vita, ses futur. Tant era planisà. Els eran vegnids qua per passentar ensemen il temp. Tut era perfetg. Forsa memia perfetg.

Ella na pudess betg dir che quests patratgs fetschian mal. Mal è il fallà pled. Ella ha patì. Ella ha sentì la dolur en tut sia fermezza. Igl ha tschiffà... surprendì ella... e stenschentà sia vita. Restà n’è nagut. I na fa betg mal. Ella è marva.

Igl è curius da na sentir nagut. Ella sto rir. In rir dolurus. In rir che na schlucca betg las chadainas ch’han prendì possess dad ella e la tegnan ferm. Ella tira flad, plaunsieu e profundamain. In fin vel da ruassaivladad sa derasa en ella e fa plazza per patratgs, per regurdientschas, dapli che regurdientschas. Plazza per ella... per sia vita... per quai ch’era ina giada sia vita.

Ella sa volva sin la vart sanestra. La vista sanestra tutga ils lenziels. Els savuran da pulvra da lavar e da lavandra. Ella ha adina gì gugent lavandra.

Tut è sco lura... Ella senta co che ses bratsch sa serra enturn ella, senta il chaud da ses corp sin las spatlas, dal dies giu, enfin a las coissas. Ella sa senta bain. Fitg bain. Da chasa. Ses dets palpan sur ses corp, tutgan il venter, ses sain, il culiez, las vistas, ses lefs. Ella è cuntenta, pli che cuntenta. Ella è unida cun sasezza... cun el... cun il mund.

Sia vita aveva cumenzà. Lur vita aveva cumenzà. Els eran sa decidids in per l’auter. Els avevan regalà in a l’auter il pli prezius ch’ins po regalar. Amur. Fidanza. Temp. Tut lur temp ch’els possedevan, lur vita.

Co dueva ella savair ch’i vegnia mesirà cun differentas mesiras tar la repartida dal temp? Co dueva ella savair ch’els n’avevan betg a disposiziun tuttina bler temp? Tgi po decider quai? I n’è betg gist.

E tuttina, ella na po midar nagut. Na po betg far ir enavos la manvella dal temp.

Enavos avant quest accident.

Avant ch’ella ha pers tut. El. Sia vita. Questa pitschna vita en ella.

El era mort immediat. Ella è morta plaunsieu. In pau a la giada. In onn po esser lung.

Ella sa ch’igl è ussa temp. Temp per prender cumià. Tut è bain semtgà.

Ella s’auza mo plaun e sa mova encunter la fanestra. La vista sin la mar è surprendenta. Ella ha adina gì gugent la mar. Ella tira flad plaunsieu e profundamain. In fin vel da ruassaivladad sa derasa. Ils utschels chantinan.

Suenter in mument va ella enavos al letg, fa urden cun ils plimatschs e lenziels. La valisch è pachetada. Ina davosa egliada sin la mar. Lura sa metta ella sin il letg e giascha per lung.

Fixond il tac nair prenda ella la nizza tievia da la maisetta da notg e maina ella levet sur la vart sut dal bratsch sanester.

Ella senta co che l’aua da mar cula sur ses bratsch. Ils sals piztgan sin la chanvella. In sentiment chaud ed empernaivel sa derasa. Ella sa noda. I savura da lavandra.

L’aua da mar sa derasa laschond enavos ina mar cotschna sin ils lenziels alvs.

Il tac nair sin il palantschieu sura è anc adina.

Ils utschels chantinan. Igl è il chant da la vita.

Chatrina Josty

Quatter giadas Budapest

L’emprima

Qua ha tut puspè cumenzà, i n’avess betg stuì esser sia chadafieu e betg Budapest.

Il Danubi maina bler’aura, jau realisesch quai pir cur che jau stun cun mia valisch davant sia chasa. El avra la porta, ma dat ina branclada. Chau, co vai? Ed ina curt’egliada, in batterdegl d’egls blaus blaus tanscha.

Jau stoss ir a lavurar, di el e ma bitta or da sia chadafieu. Jau prend la metro e vom pir ora a la staziun finala, jau cumprel in glatsch e fatsch ina spassegiada per emprender d’enconuscher Budapest.

La saira essan nus ensemen en gir. Qua en in restaurant, qua en ina bar, en la Simpla, noss pled ed era in’amur sin l’emprima egliada. In’amur che jau vuless vesair puspè. Jau vuless turnar a Budapest.

La segunda

Enavos a Budapest. Sco sch’i na fiss passà gnanc in di, avain nus ballà, sco sch’i na dess nagina damaun, avain nus tegnì in l’auter, cur ch’el ha empruvà da penetrar cun violenza, il sulegl, tras las sfessas da las storas.

Budapest è la notg. E nus il saut. Budapest è la culissa per noss film.

La terza

ONE da Johnny Cash vegn en il radio ed jau sun puspè a Budapest. Jau sent sia fatscha sin mia pel, la lunga charsinada, e would you lay with me in a field of stones e mes cor schloppa, vuless ch’il mument durass in’eternitad u murir sin il lieu.

Sin via a Budapest. I plova, ti parcas l’auto sin il trottuar, l’auto cotschen cun il B grond. L’auto che jau ves adina era cur che jau na sun betg a Budapest, che jau speresch da vesair era qua. Baterlain da quai stanchel cun prender mias chaussas or da ti’abitaziun, nua che nus passain tras tia chadafieu, nua che nus avain discurrì e ris, e nua che stat tes letg, en il qual nus avain giaschì e durmì.

Il chaun, en il restaurant, davant tia chasa, ves jau gia cun entrar, ma cun vegnir ora stgarpitsch jau bunamain sur el, jau stoss charsinar el, ti vas ordavant, guardas enavos, surris. Jau al vuless prender cun mai e partir cun l’auto tras Budapest, en la plievgia.

La quarta

Pli gugent anc durmir in pau. Suenter ina tschaina nocturna, en ina chadafieu a Budapest, en la chalur da la stad budapestica. Mangiar a mesanotg è ideal era sch’ins sto esser quiet, pervia dals vischins. E lura ir viadora per far ina spassegiada sin il chastè, in panorama che pudess esser romantic. Chaminar a chasa, a chasa tar el, la bloccada sa schlia plaun a plaun, anc baterlar in pau a chasa, en chadafieu.

Il turtular stupid da las columbas sin tes balcun ans sveglia bler memia baud. Ti stas si, «columbas da merda» e las fas fugir cun strair duas giadas resolutamain, zac, zac vi dal guaffen da las storas. Jau sun la columba en tes letg.

Ed uss odiesch jau Johnny Cash.

Budapest glindesdi en damaun. Gea, lura chau e sta bain. Gea, sta bain, er ti. Jau bandun sia stanza, sia chadafieu, il bus spetga gia davant sia chasa. Jau vom en il bus cun mia valisch, senza cor.

Jau bandun gugent Budapest. I love you Budapest fan ils t-shirts beffas a l’eroport. Na, jau betg. Jau t’odiesch, pens jau e l’aviun ma porta davent entant che jau bragel en mes jus da tomatas.

Tinetta Rauch

La degradaziun

Igl è stgir!... Grev da dir, sch’igl è di u notg. Fanestras na datti naginas. Be ina glischina flaivla splendura sur la maisa. Els èn en tschintg..., cifra privlusa! Dus umens, duas dunnas, ed il 5avel..., grev da dir..., oriundamain in um!

Il pli grond è sesì giu sisum la maisa. Grev da dir quant grond ch’el è propi... Enturn 2.43 m! El ha la dubla purziun ormons da crescher... – er ils mes. El è magher setg. Na vegn betg suenter a ses ormons cun mangiar, schebain che quella dasper el al pavla trasora. E quai cun quatter mauns... – dus eran ina giada ils mes! Ella è dentant stancla e dus mauns mettan giu il tschadun per far ina pausina. Ma quel visavi ella storscha immediat enturn ed enturn ses egliuns che crodan prest or da la fatscha. El avra be in zichelin la bucca e dat in tschivelin curt e sul tras la fora da sias palas sura. Atgnamain aveva el pers tut ses dents... – ma uss ha el ils mes! Quella cun ils quatter mauns sa metta immediat puspè vi da la lavur. Tut che sa ch’i n’è betg da far spass en talas situaziuns. Il grond crescha adina vinavant..., grev da dir quant grond ch’el è entant... – Enturn 2.63 m!

I vegn puspè quiet. – Pausa

Quel che sesa a dretga da quella cun quatter mauns stat si. Quai irritescha tschels. Ils egls da quel cun mes dents sa storschan danovamain enturn ed enturn..., tut ch’ha tema dal tschivel.

«Tualetta!», di el svelt, quel ch’è stà si. Sto esser ch’el n’ha puspè betg sut controlla ses problem sexual. El ha numnadamain tranter las chommas tuttas duas variantas... – ina era mia! Quella giada tar la partiziun aveva el gì enormamain prescha da sa procurar quest toc. En sia confusiun al aveva el lura tatgà si memia datiers da ses toc sexual... ed uss ha el la merda! Els seccan in l’auter..., ma els na vegnan betg da sa cuntentar sulets, perquai sto el adina puspè gidar suenter cun ils mauns. Uschia manca el savens durant radunanzas impurtantas sco uss!

La grossuna è anc adina giu dasper l’isch. Ella è glischnada ora cun vegnir en e na vegn betg pli da star si. Sezza la culpa. Ella era stada fitg engurda tar la partiziun. Uss ha ella dus begls, quatter gnirunchels, dus gniroms e dus stumis. Quai paisa bler!

A mai han els laschà ils egls, il cor ed ina cuverta! Il rest che nagin na vuleva, sco per exempel ils pes – quels avevan numnadamain bulieus tranter la detta –, quai han els mess en la schelentera!

Cura che tuts èn puspè a maisa, sa rodlan ils egliuns danovamain enturn, questa giada perfin duas giadas. Il tschivelin sul che vegn questa giada tranter las palas sut ora, fa paralisar in mument tut ils preschents... – danor mai!

«Votaziun!», cloma el suenter in mument. Tut ils mauns s’auzan.

«12 : 0 – resultat unanim!» – Pausa

«Argumentaziun: in volumen cun egls e cor sut ina cuverta n’accumplescha betg las premissas per sa numnar UMAN!»

Uschè ina lunga frasa n’ha el anc mai rabitschà ora. Tuts dattan dal chau..., grev da dir tge ch’els pensan propi!

Alura èsi puspè quiet. Il chau dal grond è entant arrivà in plaun plinensi. – Ed or da la schelentera vegn ina savur da bulieus...

Igl è damai capità... La degradaziun da l’anteriura identificaziun! Suenter Pluto hai damai tutgà mai. Attenziun..., grev da dir tgi che vegn vidlonder sco proxim!

Rico Valär

Giselle

Ina tenda cotschna.

Plain tensiun essan nus.

Ti d’ina vart, da l’autra jau.

La taila ta zuppenta, betg pli ditg.

Jau respir profundamain, giaud l’atmosfera.

Ti es franc agitada. Ma igl è ina dultsch’excitaziun.

Tes senns èn alerts. Essan tuts dus in pau inquiets.

Sco sch’i fiss l’emprima giada...

Jau aud musica, betg anc armonica, ma bainbaud...

La tensiun crescha, en paucs muments... I daventa adina pli stgir.

Ti ta sfundras en tatezza, per suenter mo pli dar. Jau spetg mo sin tai.

La musica daventa pli ferma, emplenescha ils senns.

Entra en tes sang, en tes musculs, en ti’olma.

Ti respiras, expiras, respiras, profundamain...

Ed il vel s’avra, mo plaunin, in smuschignim fin. La glisch tschorventa.

Sco in’undada enzuglia la musica. Jau ves tai, mo tai, bella, agila.

Ti ma tschorventas. Esser d’in auter mund, graziusa – intgant, fervur.

Ti ta movas, siglias, sgolas. La musica ta porta. Jau t’adur.

Per mai es ti Giselle. Dastgar sentir tai è divin. Sentir ti’extasa, tes suaditsch.

Ti intutgabla. Jau giaud l’expressiun da dolur en tia fatscha, m’imaginesch ch’i saja il cuntrari.

En quest batterdegl viv jau mo per tai, ti empleneschas mai.

Ti sentas mai cun milli auters.

Mi’aduraziun è tia energia, mi’illusiun tia vita.

Mi’egliada è la mira da tias fadias e renunzias.

Ti giaudas mai. Miracul, uniun magica, in cosmos apart.

La musica ma mova, bricla tes corp palpitond, cascadas d’arpeggios, la musica culminescha...

Ina pitschna mort. Mo lomin sa serra il vali.

Ti sfinida e fortunada. Jau felix e frisch.

L’applaus è frenetic.

Tge primaballarina!

L’incarnaziun da Giselle.

E co ch’ella è morta.

Tge talent, tge tecnica perfecziunada.

Jau ma remet mo plaunsieu.

Tragut temp per turnar.

Na vi betg stuair turnar.

Jau sort or sin via.

Tar tai èn mes patratgs.

X-ina giuvna passa sper mai vi.

Na, jau na t’enconuschess betg.

Nus essan dus anonims.

Giselle è restada davos ina tenda cotschna.

Flurina Badel

Il champ

–

na

na

jau na vi betg

ir ora

jau rest

qua

stun en letg e spetg

jau ves il dadora tras la fanestra

sco in maletg vi da la paraid

il maletg sa mova en il maletg

trembla

la feglia dorada da la planta

in radi da sulegl l’enlatscha

bitta sia sumbriva sin

mia cuverta da letg

jau sun sgiagliada sco ina giazla

jau na vegn betg

il dadora vegn en tar mai

il gizzar la fautsch

l’odur ascha dad

erva tagliada

sa maschaida cun quella dal lenziel

e cun la mia

da l’ultima notg

jau rest qua

jau sai bain co ch’i ves’ora là ora

jau sun gia stada là

enturn il champ vast stattan schuschurond

dascus badugns

sco nivels sco plimatschs

stattan ils badugns là

jau enconusch il champ vast

da quest temp è el segà

puschels d’erva verda malmadira creschan suenter

na dattan betg anc luc

il champ è bletsch da l’ultima plievgia

cun mintga pass sfundrass jau lom

rodas da tractor han laschà enavos lur fastizs

il fund chavà stgarpà

rut si

naira terra torturada

rutta ora

marscha stancla

là nua ch’ils fastizs èn il pli profunds

èn sa furmads puzs

aua tievia

il tschiel sa reflecta en els

dus badugns

la feglia dals badugns

trembla

cur ch’in filien sfurmicla

sur l’aua

jau guardass ensi

drizzass mes egls dals badugns spievlads

sin ils badugns che stattan là

ed jau vesess

là è mo in unic in badugn sulet

ch’è sa spievlà en l’aua è sa

sfess

smesà

m’ha fatg crair ch’el na saja betg sulet

in champ sco tut ils champs

per terra

feglia verdmellenoranschcotschenbrina

bittada

da ligerezza negligenta

na jau na vi betg ir ora jau na vegn betg

jau enconusch las plajas

mo

las nattas n’enconusch jau betg

–

Arno Camenisch

La tschaina

– vin?

– cotschen.

– spagnol?

– talian.

– vesas ora bain.

– engraziel per las flurs.

– pos metter en ina vasa, uschiglio datti flucs.

– ina vasa, natiralmain.

– viva.

– sin tai.

– sin nus.

– sin nus.

i baivan.

– has fom?

– gea.

– i va anc in mument.

– anc murir da la fom, ussa che jau sun ina giada qua.

– ussa che ti es ina giada qua, na moras schont betg da la fom.

– na lain betg sperar. fiss ina nauscha fin.

– ina simpla.

– ina simpla.

– quant ditg vai enavos?

– ti sas schont anc.

– jau sai anc.

– ditg.

– memia ditg.

– ti vesas anc adina ora bain.

– quai has schont ditg.

– hai jau schont ditg quai?

– tuttina.

– cura es turnà?

– ier.

– pertge?

– igl era uras.

– suenter dus onns.

– ditg avunda.

– i na va betg pli ditg. anc duas minutas.

– has fieu?

– sin canapé.

– tge datti?

– nagut cun bulieus.

– dieus paja.

– avess gea pudì far insatge cun bulieus.

– en cas fissas.

– senza dubi. merità avessas.

– senza dubi.

– nua es stà?

– in pau dapertut. e nagliur.

– na vuls betg dir?

– na.

– jau avess duì far insatge cun bulieus.

– en cas fissas.

– tge levas?

– raps.

– è quai tut.

– gea.

– es vegnì pervi da quai?

– gea.

– ti es sincer.

– perquai hai jau gea purtà flurs.

– e suenter svaneschas puspè per dus onns?

– tut tenor quant che ti das a mai.

– il tschendrer è là sin maisa.

ella envida era ina cigaretta. va tranteren or en cuschina. truscha.

– igl è bun.

– mangia e tascha.

– e ti, anc adina qua.

– anc adina.

– anc adina cun el?

– anc adina.

– anc adina sventiraivla?

– anc adina.

– ha el in’autra?

– jau na sai betg. po esser, sto esser.

– èsi tuttina a tai?

– ti dumondas memia bler.

– pia betg tuttina. na levas betg abitar ensemen?

– bain. lura na leva el betg pli. suenter bain. lura jau betg pli.

– pertge betg?

– perquai ch’el aveva in’autra.

– buna tschaina. cuschinas anc adina grondius.

i baivan. ella derscha suenter.

– el ha in’autra, e ti?

– ti dumondas da memia.

– pia bain.

– e lura?

– nagut.

el derscha suenter.

– in derschader?

– in da quels.

– viva, sin la rutina.

– sin ils naufragis.

i baivan. ella svida il magiel en in sitg. el era. la buttiglia è vida. ella va per in’autra. avra ella. derscha suenter.

– viva, sin il mintgadi.

– sin il mintgadi.

– pertge dovras daners?

– naginas reservas pli.

– e co fissi cun lavurar.

– travailler, c’est trop dur.

– n’hani betg pajà avunda en las bars là vi?

– là pajani miserabel.

– e qua en las bars?

– qua na sai jau betg. jau pudess lavurar qua en ina bar.

– pudessas.

– turnas pervi dad ella?

– ella ha bittà mai or da chasa.

– aveva ella in auter?

– jau na sai betg. po esser, sto esser.

– èsi tuttina a tai?

– ti dumondas da memia.

i baivan. el derscha suenter.

– sin las catastrofas.

– sin l’amur.

– has gì avunda.

– detg avunda.

– has fieu?

– sin canapé.

– damaun has natalizi.

– jau sai.

– trenta.

– trentin.

– datti petta?

– sco pli baud.

i baivan. vid. ella derscha suenter.

– dessert na datti betg. jau n’hai betg.

– e la petta en frestgera?

– lezza è per damaun.

el va or en cuschina, avra la frestgera, prenda ora la petta e tschenta ella sin maisa. va per in cuntè.

– uschia?

– pli grond.

– ti es ina da quaidas. moras anc in di giudlonder.

– petta è bun per l’olma. petta e vin.

– sin la petta, viva.

– sin la petta.

– quant dovras?

– quindeschmilli.

– ti dumondas da memia.

– dudesch.

– tschintg.

– diesch.

– tschintg.

– otg.

– levas era anc petta?

– anc in toc. pli grond.

– otg è in brav sfratg.

– otg na tanschan betg en perpeten.

– sas gea puspè vegnir en schanuglias e cun flurs.

– jau vegn in di anc en praschun per las flurs che jau engol per tai.

– da smirvegliar che ti n’es anc betg stà en praschun.

– nagin n’ha ditg che jau na saja betg stà.

– pia tuttina. lura è quai cun ella mo stà ina tschagula.

– en il fund betg.

– ed es vegnì da scappar.

– in pitschen delict.

– tge has fatg?

– nagut nausch.

– engulà?

– engulà.

– e laschà traplar.

– sco pli baud en scola cura ch’igl era da scriver giu.

– cun franchezza stilistica.

ella derscha suenter.

– viva, sin la libertad.

– sin la libertad.

– e quant ditg levas anc far quai cun el?

– jau vuleva gia daditg chalar.

– natiralmain. ha el daners sco merda?

– hai jau mezza.

– natiralmain. tut emblidà ch’il stadi paja bain.

– il chantun.

– in detagl.

– jau vuleva schont daditg chalar.

– chalar, chalar. in happy end.

– da chalar ussa è gist mo a mesas.

– has tutta raschun. Tutta raschun.

– ussa ch’el ha examens e fuiras.

– baiva ora.

el derscha suenter.

– sin quai ch’è gist, viva.

– sin la giustia.

i baivan.

– i fiss da chalar. ussa na poss jau betg chalar.

– fiss ina nauscha fin.

– ina simpla.

– ina simpla.

Indicaziuns bibliograficas

Giuventetgna Rumantscha e Quarta Lingua. Il Quadern. Set texts rumantsch grischun - tudestgs da la Rumantschia giuvna. Cuira 2008. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2011).