1

Gion Battista (Mt 3, 1–12; Lc 3, 1–20; Jo 1, 19–28)

1 Uschia ha cumenzà la buna nova da Jesus Cristus. 2 Uschia statti scrit tar il profet Jesaja: «Guarda, jau tramet mes mess ordavant a tai, di Dieu, per ch’el ta preparia la via. 3 En il desert cloma insatgi: Preparai la via per il Segner. Preparai bunas vias!»

4 Uschia è Gion vegnì en il desert a battegiar ed annunziar il battaisem da la penetienza per il perdun dals putgads. Quai è capità cur che Gion è vegnì en il desert. El ha ditg a la glieud: «As laschai battegiar e cumenzai ina nova vita! Lura vegn Dieu a perdunar voss putgads!» 5 E tut la glieud da la cuntrada da Judea e tut ils abitants da Gerusalem èn vegnids or tar el per confessar lur putgads e per sa laschar battegiar dad el.

6 Gion era vestgì cun in mantè da pail da chamel e cun ina tschinta da tgirom. El sa nutriva da salips e da mel selvadi. 7 Ed el pregiava e scheva: «Suenter mai vegn in ch’è bler pli pussant che jau. Jau na sun betg degn da far ora las curegias da ses chalzers. 8 Jau as hai battegià cun aua. Ma quel as vegn a battegiar cul il Sontg Spiert.»

Jesus vegn battegià (Mt 3, 13–17; Lc 3, 21–22; Jo 1, 32–34)

9 Da quel temp è Jesus vegnì da Nazaret en Galilea ed è sa laschà battegiar da Gion en il Jordan. 10 Cur ch’el è vegnì or da l’aua, ha el vis a s’avrir il tschiel ed a vegnir giu sin el il spiert da Dieu sco ina columba. 11 Il medem mument ha el udì ina vusch giu da tschiel: «Ti es mes figl. Tai hai jau gugent. Tai hai jau elegì.»

Jesus vegn mess a l’emprova (Mt 4, 1–11; Lc 4, 1–13)

12 Gist suenter ha il spiert da Dieu fatg ir Jesus en il desert. 13 Là è el restà quaranta dis ed il satan al ha mess a l’emprova. El viveva ensemen cun ils animals, ed ils anghels al purtavan il nutriment.

Jesus cumenza si’activitad en Galilea (Mt 4, 12–17; Lc 4, 14–15)

14 Suenter che Gion era stà mess en praschun, è Jesus ì en Galilea ed ha pregià en num da Dieu: 15 «Igl è usche lunsch: ussa vul Dieu metter ad ir ses reginam e realisar si’ovra. Midai vossa vita e crajai questa buna nova!»

Jesus numna quatter pestgaders sco giuvnals (Mt 4, 18–22; Lc 5, 1–11; Jo 1, 35–52)

16 Passond speravi il Lai da Galilea ha Jesus vis ils dus pestgaders Simon e ses frar Andrea. Quels eran londervi da bittar or la rait. 17 Jesus als ha ditg: «Vegnì cun mai! Jau vi far or da vus pestgaders d’umans.» 18 Immediatamain han els laschà enavos lur raits ed èn ids cun el.

19 Pauc davent da là ha Jesus vis dus auters frars, Jacobus e Gion, figls da Zebedeus. Quels eran gist en lur bartgetta vi dal cumadar las raits. 20 Jesus als ha supplitgà da vegnir cun el; ed els han laschà enavos lur bab Zebedeus e lur gidanters en la bartgetta ed èn ids cun el.

Jesus mussa sia pussanza (Lc 4, 31–37)

21 Els èn arrivads a Capernaum. Gia il proxim sabat è Jesus ì en la sinagoga ed ha discurrì cun ils radunads. 22 Ses pleds als han fatg grond’impressiun; pertge ch’el discurriva sco in ch’ha il plainpudair da Dieu – tut auter ch’ils magisters da la lescha.

23 En la sinagoga era gist in um cun in malspiert. Quel sbragiva: 24 «Tge vuls ti far cun nus, Jesus da Nazaret? Vuls ti far ir en malura nus? Jau sai tgi che ti es. Ti es quel che Dieu ha tramess.» 25 Jesus ha cumandà al malspiert: «Tascha e banduna l’um!» 26 Il malspiert ha stratg vi e nà l’um per al bandunar cun in terribel sbratg.

27 La glieud ha tschiffà tema ed è sa dumandada: «Tge signifitga quai? El ha ina tut nova maniera d’instruir – sco in ch’ha il plainpudair da Dieu! El cumonda perfin als malspierts. E quels al fan per cumond.» 28 Sco il vent è sa derasada la nova da Jesus en ils conturns da la Galilea.

Jesus guarescha blers umans (Mt 8, 14–17; Lc 4, 38–41)

29 Suenter han els bandunà la sinagoga ed èn ids ensemen cun Jacobus e Gion en la chasa da Simon ed Andrea. 30 Là è Jesus vegnì a savair che la sira da Simon saja cun fevra en letg. 31 El è ì tar ella, l’ha prendì per il maun e l’ha fatg star si. Ella n’aveva betg pli fevra ed ha preparà da mangiar per tuts.

32 La saira tard, cur ch’il sulegl era ì da rendì, è la glieud vegnida cun tut ils malsauns e malspiertads tar Jesus. 33 Tut la citad era sa radunada davant la porta. 34 Jesus ha guarì blers umans che pativan dals pli differents mals ed ha stgatschà blers malspierts. El n’ha betg laschà vegnir a pled ils malspierts; perquai che quels savevan, tgi ch’el saja.

Jesus va tras la Galilea (Lc 4, 42–44)

35 La proxima damaun, ditg avant ch’il sulegl leva, ha Jesus bandunà la citad per ir en in lieu bain giud via. Là ha el urà. 36 Simon ed ils auters giuvnals èn ids suenter ad el 37 ed al han chattà. «Tut la glieud ta vul vesair», han els ditg. 38 Jesus ha dà per resposta: «Nus stuain ir en las vischnancas dals conturns, per che jau possia er pregiar là la buna nova. Pertge perquai sun jau vegnì.» 39 Uschia è Jesus ì tras tut la Galilea. El discurriva en las sinagogas e stgatschava ils malspierts.

Jesus guarescha in leprus (Mt 8, 1–4; Lc 5, 12–16)

40 Ina giada è vegnì in leprus tar Jesus. Quel è ì en schanuglias davant el ed al ha supplitgà da gidar. «Sche ti vuls», ha el ditg, «lura sas ti guarir mai!» 41 Jesus ha gì cumpassiun cun el. El ha stendì or il bratsch ed al ha tutgà. «Jau vi», ha el ditg, «sajas puspè saun!» 42 En quel mument è l’um stà guarì da la lepra. 43 Immediatamain al ha Jesus tramess davent. El al ha cumandà rigurusamain: 44 «Na di a nagin gnanca in pled, ma va tar il sacerdot e ta lascha visitar da quel. Lura unfrescha per tia guariziun sco che Moses ha cumandà. Quai duai esser ina cumprova che jau prend serius la lescha.»

45 Ma l’um ha, malgrà il scumond, cumenzà a raquintar dapertut da sia guariziun. Bainbaud na saveva Jesus betg pli ir en ina vischnanca senza esser enconuschì. Perquai è el restà dadora en lieus solitaris. La glieud vegniva tuttina da tuttas varts natiers tar el.

2

Jesus guarescha in schirà (Mt 9, 1–8; Lc 5, 17–26)

1 In pèr dis pli tard è el turnà a Capernaum e bainbaud han tuts savì ch’el saja a chasa. 2 Talmain blera glieud è sa radunada ch’ì n’eran là pli naginas plazzas libras, gnanca dador la porta. Jesus als ha annunzià la nova da Dieu.

3 Lura han quatter umens purtà natiers in schirà, 4 ma pervi da la gronda fulla n’èn els betg arrivads vi tar Jesus. Perquai èn els ids sin il tetg plat ed han stgavà si il plafond d’arschiglia, precis sur il lieu, nua che Jesus era. Lura han els laschà giu tras la fora il schirà sin sia purtantina. 5 Cur che Jesus ha vis quanta fidanza ch’els avevan en el, ha el ditg al schirà: «Tia culpa t’è perdunada!»

6 Quai han udì in pèr magisters da la lescha ch’eran er là, e quels han pensà: 7 «Co dastga quel discurrer uschia? Quai è ina blasfemia! Nagin auter che Dieu dastga perdunar nossa culpa.» 8 Jesus ha dalunga savì, tge ch’els pensavan ed als ha dumandà: «Tge patratgs faschais vus? 9 Tge è pli lev – da dir a quest schirà: ‹Tia culpa t’è perdunada› u: ‹Sta si, prenda tia cuverta e va›? 10 Ma vus duais savair ch’il Figl da Dieu ha survegnì il plainpudair da Dieu da perdunar la culpa qua sin terra.» Ed el ha ditg al schirà: 11 «Jau ta cumond: Sta si, prenda tia cuverta e va a chasa!» 12 L’um è stà si, ha piglià sia cuverta ed è ì. Tut quels ch’han vis quai eran fitg surprais, han ludà Dieu ed han ditg: «Insatge uschia n’avain nus anc mai vis!»

Jesus cloma il dazier Levi (Mt 9, 9–13; Lc 5, 27–32)

13 Lura è Jesus puspè ì or tar il lai. Tut la glieud è vegnida tar el; ed el ha discurrì cun quella. 14 Cur ch’el ha cuntinuà ses viadi, ha el vis in dazier sin ses post da dazi. Quai era Levi, il figl dad Alfeus. Jesus al ha ditg: «Ve cun mai!» E Levi è stà si ed è ì cun el.

15 Suenter è Jesus stà envidà da Levi a mangiar. Blers daziers ed auters ch’avevan er in nausch num han piglià part al past ensemen cun Jesus e ses giuvnals. Tut quels eran suandads Jesus. 16 In pèr magisters da la lescha da la partida dals farisers han vis che Jesus era a maisa cun quella glieud. Els han dumandà ses giuvnals: «Co èsi pussaivel ch’el stat a maisa cun daziers e sumeglianta canaglia?» 17 Jesus ha udì quai ed als ha dà per resposta: «Ils sauns n’han betg da basegn dal medi, mabain ils malsauns. Jau na sun betg vegnì per envidar quels ch’èn en urden, mabain ils sbittads.»

La festa da nozzas ha cumenzà (Mt 9, 14–17; Lc 5, 33–39)

18 Ina giada ch’ils giuvnals da Gion ed ils farisers giginavan, èn vegnids in pèr persunas tar Jesus ed al han dumandà: «Pertge giginan regularmain ils giuvnals da Gion e dals farisers, entant che tes giuvnals na fan betg quai?» 19 Jesus ha dà per resposta: «Igl è bain impussibel che giasts envidads a nozzas giginan – en mintga cas betg entant ch’il spus è tranter els. 20 I na va betg ditg ch’il spus vegn prendì davent dad els. Lura vegnan els a giginar, e quai adina quel di.

21 Nagin na pezza in vestgì vegl cun in toc taila nova; uschiglio rumpa il toc taila nova puspè or e fa la fora anc pli gronda. 22 Er n’ans metta nagin vin nov en uders vegls; uschiglio schluppenta il vin ils uders e vin ed uders van en malura. Vin nov tutga en uders novs.»

Davart il sabat (Mt 12, 1–18; Lc 6, 1–5)

23 In di da sabat è Jesus ì or tras ils ers. Faschond viadi han ils giuvnals stratg giu spias ed han mangià ils graunins. 24 Ils farisers han vis quai ed han ditg a Jesus: «Guarda be, tge ch’els fan! Tenor la lescha èsi scumandà da far quai il sabat.» 25 Jesus als ha dà per resposta: «N’avais vus anc mai legì quai che David ha fatg, cur ch’el e ses umens avevan fom e ch’els duvravan insatge da mangiar? 26 Quel era ì en la chasa da Dieu ed aveva mangià dals pauns benedids. Quai era dal temp che Abjatar era primsacerdot. Tenor la lescha dastgan dentant be ils sacerdots mangiar da quest paun – e tuttina ha David mangià da quel e dà da quel er a ses cumpogns.»

27 Jesus ha lura anc ditg: «Il sabat è fatg per ils umans e betg ils umans per il sabat. 28 Uschia ha il Figl da Dieu er il dretg da decider, tge che dastga capitar il di dal Segner.»

3

Jesus guarescha il sabat in um cun in maun schirà (Mt 12, 9–14; Lc 6, 6–11)

1 Puspè è Jesus ì ina giada en ina sinagoga. Là era er in um cun in maun schirà. 2 Insaquants dals preschents avessan gugent atgisà Jesus. Perquai han els fatg bain attenziun, sch’el ristgia da guarir durant il sabat. 3 Jesus al ha ditg: «Sta si e ve nà!» 4 Lura ha el dumandà ils auters: «Tge dastg’ins far il sabat tenor la lescha? Dal bain u dal mal? Dastg’ins salvar la vita d’in uman u ston ins laschar pirir quel?» El n’ha survegnì nagina resposta. 5 Tut grittentà ha el contemplà in suenter l’auter. Il medem mument era el trist, perquai che quels eran uschè bornads e dirs da cor. Lura ha el ditg a l’um: «Stenda or tes maun!» El ha stendì or quel; e quel è puspè vegnì saun.

6 Dalunga han ils farisers bandunà la sinagoga. Els èn sa cussegliads cun umens da la partida da Herodes. Els èn vegnids perina che Jesus stoppia murir.

Jesus guarescha malsauns sper il Lai da Genezaret (Mt 4, 23–25; 12, 15–21; Lc 6, 17–19)

7 Jesus è sa retratg cun ses giuvnals giu tar il Lai da Genezaret. Blera glieud da la Galilea è ida suenter ad el. Er blers da la Judea 8 e da Jerusalem, da la cuntrada d’Idumea, da l’autra vart dal Jordan e da la cuntrada da las citads da Tirus e Sidon èn vegnids tar Jesus. Els avevan udì da sias ovras ed al vulevan vesair. 9 Jesus ha ditg als giuvnals da far pront ina bartga, pertge ch’igl aveva uschè blera glieud ch’el vegniva adina dapli chatschà a chantun. 10 Perquai ch’el aveva gia guarì uschè blers, èn sa fultschads natiers tut ils malsauns per al tutgar. 11 Sche umans malspiertads al vesevan, sa bittavan quels per terra davant el e clamavan: «Ti es il Figl da Dieu!» 12 Ma Jesus als admoniva adina puspè da betg far enconuschent quai.

Jesus tscherna dudesch giuvnals (Mt 10, 1–4; Lc 6, 12–16)

13 Lura è Jesus ì sin ina muntogna ed ha clamà tar el tut quels ch’el vuleva avair là. E quels èn vegnids nà tar el. 14 Uschia ha el clamà ina gruppa da dudesch che duevan esser adina tar el. Pli tard vuleva el als trametter or per annunziar la buna nova. 15 Els duevan er survegnir il plainpudair da stgatschar malspierts.

16 Ils dudesch tschernids da Jesus eran: 17 Jacobus e Gion, ils figls da Zebedeus, numnads dad el figls dal tun; 18 latiers Andreas, Filippus, Bartolomeus, Matteus, Tomas, Jacobus, il figl d’Alfeus, Tadeus, Simon da la partida dals Zelots 19 e Judas Ischariot ch’ha tradì pli tard Jesus.

Calumnias (Mt 12, 22–32; Lc 11, 14–23)

20 Lura è Jesus ì a chasa. Puspè è vegnida ensemen ina gronda fulla, uschia ch’el e ses giuvnals n’èn betg vegnids tiers da mangiar. 21 Cur che sia famiglia ha udì quai, è ella vegnida per al prender cun forza, pertge ch’ella ha pensà: «El è or da senn.»

22 In pèr magisters da la lescha ch’eran vegnids da Jerusalem han ditg: «El è s’unì cun il diavel! Il pli aut dals malspierts al dat la pussanza da stgatschar ils malspierts.»

23 Perquai ha Jesus clamà natiers ils magisters da la lescha ed als ha declerà cun agid da maletgs: «Co po il satan stgatschar sasez? 24 In stadi sto bain ir en malura, sche ses regents han guerra in cun l’auter. 25 E sch’ils commembers d’ina famiglia sa dispitan, lura vegn la famiglia ad ir en malura. 26 Sch’il satan vegn malperina cun sasez e sa drizza cunter sasez, sto el ir en malura. E sia pussanza va a fin. 27 Tgi che vul rumper en en la chasa d’in um ferm per engular insatge, quel sto bain l’emprim liar l’um ferm. Pir suenter po el sblundregiar la chasa.

28 Jau as di: Mintga putgà po vegnir perdunà als umans, ed er mintga blasfemia. 29 Ma per quel che permalescha il Sontg Spiert na datti nagin perdun, perquai ch’el porta per adina culpa sin sai.» 30 Quai ha Jesus ditg, perquai ch’els avevan pretais: «El è s’unì cun il diavel.»

La famiglia da Jesus (Mt 12, 46–50; Lc 8, 19–21)

31 Dentant eran vegnids sia mamma e ses frars fin davant chasa. Lura han els tramess en insatgi per far vegnir or Jesus. 32 Enturn Jesus eran blers umans tschentads in cunter l’auter. Igl è vegnì fatg a savair: «Tia mamma, tes frars e tias soras èn dador e vulan insatge da tai.» 33 Jesus ha dà per resposta: «Tgi è mia mamma e tgi èn mes frars?» 34 El ha guardà sin quels enturn el ed ha ditg: «Qua è mia mamma ed èn mes frars! 35 Quel che fa quai che Dieu vul, quel è mes frar, mia sora e mia mamma!»

4

Jesus discurra cun il pievel en sumeglias (Mt 13, 1–3; Lc 8, 4)

1 Puspè ina giada era Jesus tar il lai per discurrer cun la glieud. Ma igl aveva uschè blera glieud ch’el ha stuì ir en ina bartga in toc davent da la riva. La glieud è restada a la riva; 2 ed el als ha declerà bler da sia nova cun agid da sumeglias.

Il semnader plain fidanza (Mt 13, 3–9; Lc 8, 5–8)

Tranter auter ha el ditg: 3 «Tadlai! In pur è ì tar in er per semnar. 4 Cun semnar è ina part dal sem crudada sin la via. Ils utschels èn vegnids ed han piclà si quels. Auters èn crudads sin terren crappus cun pauc terratsch. Quels han chatschà spert. 6 Ma cur ch’il sulegl glischava pli ferm, èn las plantas giuvnas setgadas vi, perquai che quellas n’avevan betg avunda terratsch. 7 Auters sems èn crudads en la spinatscha, e quella è creschida pli spert ed ha stenschentà las plantas, uschia che quellas n’han purtà nagin fritg. 8 Ma la blera part dals sems è crudada sin bun terratsch; quels han chatschà, èn creschids ed han purtà fritg. Tschertas spias han purtà trenta grauns, autras sessanta ed autras perfin tschient grauns.» E Jesus ha ditg: «Tgi ch’ha ureglias per udir, quel taidlia bain!»

Pertge che Jesus fa diever da sumeglias (Mt 13, 10–17; Lc 8, 9–10)

10 Cur che Jesus è puspè stà sulet cun ils dudesch giuvnals e cun ils auters cumpogns, han quels vulì savair pertge ch’el dovria sumeglias. 11 Jesus ha ditg: «A vus fa Dieu a savair, co ch’el vul realisar ses reginam, ma tschella glieud vegn a savair quai be en sumeglias. 12 Igl è sco ch’i vegn ditg: ‹Els pon guardar tant sco ch’i vulan e tadlar tant sco ch’i vulan, els na chapeschan tuttina betg; quai per ch’els na turnian betg tar Dieu e per che Dieu n’als perdunia betg lur culpa.›»

Jesus declera la sumeglia dal semnader (Mt 13, 18–23; Lc 8, 11–15)

13 Jesus als ha dumandà: «Na chapis vus betg questa sumeglia? Co vulais vus chapir tut tschellas sumeglias? 14 Il semnader semna la nova da Dieu. 15 Mintgatant crodan ils pleds sin la via. Uschia è quai tar ils umans ch’audan magari la nova, ma lura vegn dalunga il satan e stira ora tut quai ch’è vegnì semnà en els. 16 Tar auters èsi sco tar quel sem che croda sin terren crappus. Els audan la buna nova e l’acceptan dalunga cun plaschair. 17 Ma quella na po betg far ragischs en els, perquai che questa glieud n’è betg ferm’avunda da caracter. Sch’ella vegn en difficultads u sch’ella vegn persequitada, lura vegn ella dalunga malsegira. 18 Tar auters èsi sco tar quel sem che croda en la spinatscha. Er quels audan la buna nova, 19 ma els n’arrivan betg or dals quitads dal mintgadi, sa laschan surmanar da la ritgezza e vivan be per lur giavischs. Uschia vegn la nova stenschentada e resta senz’effect. 20 Tar auters a la fin finala èsi sco tar quel sem che croda sin bun terratsch. Els audan la nova da Dieu, acceptan quella e portan fritg, divers trenta giadas il sem, auters sessanta giadas ed auters perfin tschient giadas il sem.»

Areguard il chapir la buna nova (Lc 8, 16–18)

21 Jesus ha cuntinuà: «Prend’ins forsa ina lampa per la metter sut ina cuppa u sut il letg? Na, ins la metta en in lieu in pau pli aut! 22 Uschia duai er vegnir a la glisch tut quai ch’è ussa anc zuppà; e quai ch’è ussa anc nunchapibel, duai vegnir chapì. 23 Tgi ch’è bun da tadlar, quel taidlia bain!»

24 Lura ha el agiunt: «Dai bada a quai che jau di a vus! Pli che vus tadlais e dapli chapientscha che Dieu as vegn a dar, e perfin dapli. 25 Pertge a quel ch’ha bler, vegn a vegnir dà anc dapli; ma da quel ch’ha pauc, vegn a vegnir prendì davent er quai ch’el ha anc.»

La semenza chatscha da sai or

26 Lura ha Jesus ditg: «Cun il nov mund da Dieu èsi sco cun il sem ed il pur: Cur ch’il pur ha semnà, 27 va el a chasa, va la notg a durmir, stat puspè si la damaun – uschia di per di. En il fratemp chatscha la semenza e crescha; co, quai na sa gnanc il pur betg. 28 Tut da sasez lascha la terra crescher las plantas e purtar fritg. L’emprim creschan ils fustis, lura sa furman las spias ed a la fin creschan en quellas ils grauns. 29 Cur ch’il graun è madir, cumenza il pur a segar; quai è il temp da la racolta.»

Il graun da senav: Il cumenzament decisiv è fatg (Mt 13, 31–32.34–35; Lc 13, 18–19)

30 «Tge succeda, cur che Dieu realisescha ses reginam?», ha Jesus dumandà. Cun tge po quel vegnir cumpareglià? 31 Igl è sco tar in graun da senav. I na dat betg in sem pli pitschen. 32 Ma cur ch’el è semnà en la terra, lura chatscha quel e vegn pli grond che tut tschellas plantas dad iert; el survegn romins, uschia ch’ils utschels pon far gnieu en lur sumbriva.»

33 Jesus ha raquintà anc bleras sumeglias sumegliantas a la glieud, per che quella al chapeschia meglier. Uschia ha el annunzià la buna nova da Dieu. 34 Mai n’ha el discurrì cun els senza far diever da sumeglias. Ma cur ch’el era sulet cun ses giuvnals, lura declerava el tut.

Ils giuvnals en in orcan (Mt 8, 18.23–27; Lc 8, 22–25)

35 La saira ha Jesus ditg a ses giuvnals: «Vegni, nus giain vi a la riva da l’autra vart!» 36 Ils giuvnals han tramess davent la glieud. Lura èn els ids en la bartga nua che Jesus era gia sa tschentà ed èn partids. Er autras bartgas als han accumpagnà. 37 Tuttenina hai dà in grond orcan, uschia ch’i bittava las undas si en la bartga. En la bartga era adina dapli aua. 38 Ma Jesus, quel durmiva sin in plimatsch en la part davos da la bartga. Ils giuvnals al han dasdà e clamà: «Na fas ti betg quitads che nus giain sut?» Lura è Jesus stà si, ha smanatschà il vent ed ha cumandà al lai furius: «Sajas quiet!» Il vent è tschessà, ed igl è vegnì fitg quiet. 40 «Pertge avais vus ina tala tema?», ha Jesus dumandà. «N’avais anc adina nagina confidenza?» Qua han els tschiffà gronda tema ed èn sa dumandads: «Tge uman è quai che perfin il vent e las undas al fan per cumond!»

5

Il malspiertà da Gerasa (Mt 8, 28–34; Lc 8, 26–39)

1 Da l’autra vart dal lai èni arrivads en la cuntrada da Gerasa. 2 Cur che Jesus è vegnì or da la bartga, è currì or dals cuvels da fossas in um malspiertà vers el. 3 Quel abitava là. Nagin n’era bun d’al tegnair en frain, gnanca cun chadainas. 4 Adina puspè al avev’ins lià ils mauns ed ils pes, ma el aveva mintga giada sfratgà las chadainas. Nagin na vegniva d’al dumagnar. 5 El era di e notg en ils cuvels da fossas u sin las muntognas e sbragiva e deva fridas cun crappa sin sasez.

6 Gia in toc davent aveva el vesì Jesus ed è ussa currì vi tar el. El è sa bittà per terra davant el 7 ed ha sbragì a tut pudair: «Jesus, ti figl dal pli grond Dieu, tge vuls ti da mai? Per l’amur da Dieu, na ma turmenta betg!» 8 Pertge che Jesus aveva cumandà al malspiert da bandunar l’um. 9 Ussa al ha Jesus dumandà: «Co has ti num?» Quel ha dà per resposta: «Legiun. Nus essan numnadamain blers!» 10 Ed el ha rugà Jesus: «N’ans stgatscha betg da questa cuntrada!»

11 Pauc toc davent pasculava in triep da portgs si per la spunda. 12 Ils malspierts han rugà: «Ans lascha ir en quels portgs!» 13 Jesus ha consentì quai. En quest mument han quels bandunà l’um, èn ids en ils portgs e tut il triep è crudà giu per la spunda e najà en il lai. Igl eran circa duamilli portgs.

14 Ils pasturs èn currids davent ed han raquintà en la citad ed en las vischnancas quai ch’era capità. La glieud ha vulì guardar quai cun agens egls. 15 Els èn vegnids tar Jesus ed han vis l’um ch’era stà malspiertà: quel era là tschentà bain vestgì e da spiert tut normal. Qua han els tschiffà gronda tema. 16 Las perditgas han raquintà detagliadamain a quels, co che la guariziun era capitada. Els han er raquintà dal cas singular cun ils portgs. 17 Sinaquai han els intimà Jesus da bandunar lur cuntrada.

18 Cur che Jesus è ì en la bartga, al ha il guarì rugà: «Am permetta da vegnir cun tai!» 19 Ma Jesus n’al ha betg permess quai, mabain ha ditg: «Turna tar tia famiglia e raquinta a quella, tge ch’il Segner ha fatg per tai e quanta cumpassiun ch’el ha gì cun tai.» 20 L’um ha fatg per cumond ed è ì. El è viagià tras la cuntrada da las Diesch Citads ed ha fatg a savair dapertut, tge che Jesus aveva fatg per el. E tut la glieud era stutta e surstada.

La figlia da Jaïrus (Mt 9, 18–26; Lc 8, 40–56)

21 Jesus è puspè ì vi da l’autra vart dal lai. Bainbaud era radunada ina massa glieud enturn el. Entant ch’el era anc a la riva dal lai, 22 è vegnì tar el Jaïrus, il parsura da la sinagoga. Quel è crudà en schanuglias davant Jesus 23 ed al ha rugà instantamain: «Mia figlietta è per murir; ve per plaschair e metta sin ella tes mauns, per ch’ella vegnia spendrada e restia en vita!»

24 Jesus è ì cun el, e blers auters als èn seguids. E tut sa stumplava enavant. 25 Tranter tut la fulla era er ina dunna che perdeva dapi dudesch onns adina puspè bler sang. 26 Blers medis avevan empruvà da la guarir. Ella aveva sbursà in’entira facultad, ma i n’aveva gidà nagut; il cuntrari, ses mal creschiva ad in crescher. 27 La dunna aveva udì da Jesus; ed ella è sa stumplada tras la fulla ed al ha tutgà ses vestgì. 28 Ella ha ditg a sasezza: «Sche jau tutg ses vestgì, lura vegn jau sauna.» 29 En quest mument n’ha ella betg pli pers sang ed ella ha sentì ch’ella n’aveva betg pli mal. 30 Jesus ha dalunga badà ch’insatgi aveva fatg diever da sia forza curativa. El è sa vieut ed ha dumandà: «Tgi ha tutgà mes vestgì?»

31 «Ti vesas bain, co che la fulla sa stumpla vers tai», han ditg ils giuvnals, «e ti dumondas anc, tgi che t’haja tutgà?» 32 Ma Jesus ha guardà enturn per dar egl a la persuna ch’aveva fatg quai. 33 La dunna tremblava da la tema. Ella saveva bain avunda, tge ch’era capità cun ella. Perquai è ella ida en schanuglias davant Jesus per al raquintar tut. 34 «Tia fidanza t’ha gidà», l’ha Jesus ditg. «Va en pasch! Ti es liberada da tes mal.»

35 Entant che Jesus discurriva anc, èn vegnids mess or da la chasa dal parsura da la sinagoga ed han ditg a Jaïrus: «Tia figlia è morta. Ti na stos betg pli far vegnir quest magister.» 36 Jesus ha udì quai ed ha ditg a Jaïrus: «N’hajas betg tema, hajas be fidanza!» 37 Lura è el ì enavant; be Petrus, Jacobus e ses frar Gion han dastgà ir cun el. 38 Cur ch’els èn arrivads tar la chasa dal parsura da la sinagoga, ha Jesus dalunga vis la fulla tut agitada ed ha udì lur lamentaschuns. 39 El è ì en chasa ed ha ditg: «Pertge faschais vus tanta canera? Pertge cridais vus? L’uffant n’è betg mort – el dorma be.» 40 Quels al han ris ora. Ma el als ha tramess tuts or da chasa cun excepziun dals geniturs e dals trais giuvnals. Lura è el ì en la stanza da l’uffant. 41 El ha prendì il maun da quel ed ha ditg: «Talita cum!» Quai vul dir: «Sta si, mattetta!» 42 La mattetta è stada si ed ha cumenzà a chaminar. Quella aveva dudesch onns. Tuts eran stuts e surprais. 43 Ma Jesus als ha scumandà energicamain da raquintar quai ad auters. Lura ha el ditg: «Dai insatge da mangiar a l’uffant!»

6

Jesus a Nazaret (Mt 13, 53–58; Lc 4, 16–30)

1 Da là davent è Jesus ì en sia citad, nua ch’el era creschì si. Ses giuvnals al han accumpagnà. 2 Il sabat ha el discurrì en la sinagoga, e tut quels ch’al udivan eran surprais. «Danunder ha el quai?», èn quels sa dumandads. «Da tgi ha el questa gronda sabientscha? Co è el bun da far tals miraculs? 3 El è bain il lainari, il figl da Maria ed il frar da Jacobus, Josef, Judas e Simon. E na vivan betg sias soras qua tranter nus?» 4 Ma Jesus als ha ditg: «In profet vegn respectà dapertut, danor en sia patria, tar ses parents e tar sia famiglia.» 5 Perquai n’ha el era betg pudì far là miraculs. Be sin in pèr malsauns ha el mess ils mauns ed als ha guarì. 6 El era surprais che la glieud da Nazaret n’aveva betg fidanza en el. El è lura ì en las vischnancas dals conturns ed ha discurrì cun la glieud.

Jesus trametta or ils dudesch giuvnals (Mt 10, 1–15; Lc 9, 1–6)

7 Jesus ha clamà nà tar sai ils dudesch giuvnals ed als ha dà la pussanza da stgatschar malspierts; lura als ha el tramess or dus a dus. 8 El als ha cumandà: «Na prendai nagut cun vus en viadi che be in bastun; nagin paun, nagina tastga ed er nagins daners. 9 Tirai en sandalas, ma na prendai betg cun vus ina segunda chamischa!» 10 Ultra da quai ha el ditg: «Sch’insatgi retschaiva vus, lura restai en sia chasa, fin che vus giais vinavant. 11 Sche vus vegnis en in lieu, nua che la glieud n’as vul betg retschaiver, lura giai vinavant e squassai giu la pulvra da voss pes, per ch’els sajan admonids.»

12 Ils giuvnals èn sa mess en viadi ed han admonì ils umans da midar lur vita. 13 Els han stgatschà blers malspierts ed han unschì cun ieli blers malsauns ed als han guarì.

Gion Battista vegn executà (Mt 14, 1–12; Lc 9, 7–9)

14 Entant aveva er il retg Herodes udì da Jesus, perquai ch’ins discurriva dapertut dad el. Ils ins schevan: «Gion Battista è levà da mort en vita; perquai è el bun da far talas ovras.» 15 Auters crajevan ch’el saja Elia ed auters ch’el saja in profet sco ils profets da pli baud. 16 Ma Herodes era persvas ch’el saja Gion Battista. «Igl è quel, al qual jau hai laschà tagliar giu il chau.»

17 Herodes aveva numnadamain fatg prender en fermanza e fatg metter en praschun Gion Battista. E quai era stà il motiv: Herodes aveva prendì davent la dunna da ses frar Filippus, la Herodias, e l’aveva maridà. 18 Sinaquai aveva Gion al rinfatschà: «Ti n’avevas nagin dretg da maridar la dunna da tes frar.» 19 Herodias era gritta si per Gion ed al vuleva far murir, ma ella n’era betg buna da far ir tras ses chau. 20 Pertge Herodes saveva che Gion era in um pietus e sontg; el na ristgava perquai betg d’al violar. El al ha bain tegnì en arrest, ma al laschava gugent vegnir a pled, er sch’el vegniva lura magari en embarass cun tadlar.

21 Ma lura è vegnida per Herodias in’occasiun favuraivla. Herodes aveva anniversari ed aveva organisà ina festa per tut ils funcziunaris da la regenza, per ils uffiziers e per ils vischins ils pli renumnads da la Galilea. 22 Tar quest’occasiun ha la figlia da Herodias fatg in saut sco ballerina. Quel ha plaschì uschè bain a tuts ch’il retg ha ditg a la matta: «Jau ta dun tut quai che ti giavischas, er sche quai fiss la mesadad da mes reginam!»

24 E la matta è ida or tar sia mamma e l’ha dumandà, tge ch’ella duai giavischar. La mamma ha ditg: «Il chau da Gion Battista.» 25 Svelt è la matta turnada tar Herodes ed ha ditg: «Jau vi che ti ma surdettias immediatamain il chau da Gion Battista sin in plat!» 26 Il retg è vegnì fitg trist, ma perquai ch’el aveva fatg in engirament davant tut ils giasts, na pudeva el betg refusar il giavisch. 27 El ha tramess il boier cun il cumond da purtar il chau da Gion. Il boier è ì en la praschun ed ha decapità Gion. 28 Lura ha el purtà en sala il chau da Gion sin in plat ed al ha surdà a la matta; quella al ha surdà a sia mamma.

29 Cur ch’ils giuvnals da Gion han udì tge ch’era capità, èn els ids per il mort ed al han sepulì.

Jesus dat da mangiar a tschintgmilli persunas (Mt 14, 13–21; Lc 9, 10–17; Jo 6, 1–13)

30 Ils giuvnals èn turnads tar Jesus ed al han raquintà, tge ch’els avevan ditg e fatg en ses num. 31 «Vegni, nus tschertgain in lieu quiet», ha Jesus ditg, «nua che vus pudais esser sulets e pussar in pau.» Pertge che blera glieud vegniva e gieva, uschia ch’i n’avevan gnanc temp da mangiar. 32 Els han prendì ina bartga ed èn ids en in lieu solitari. 33 Ma la glieud ha vis a partir els, e blers auters han er udì quai. Uschia èsi capità che glieud da tut ils lieus è ida oravant ed ha spetgà a la riva sin Jesus e ses giuvnals.

34 Cur che Jesus è sortì da la bartga, ha el vis la blera glieud. Ed el ha gì cumpassiun cun quella, pertge ch’els eran sco nursas che n’han nagin pastur. Perquai ha el discurrì ditg cun quella. 35 Cur ch’igl ha fatg saira, èn ils giuvnals vegnids tar Jesus ed han ditg: «Igl è gia tard, e la cuntrada qua è deserta. 36 Perquai trametta la glieud en las vischnancas ed en ils bains dals conturns, per ch’ella possia cumprar insatge da mangiar.» 37 «Pertge?», ha Jesus ditg. «Dai tuttina vus da mangiar a quella glieud!» Ma els han ditg: «Lura stuessan nus cumprar paun per duatschient munaidas d’argient!» 38 Ma Jesus als ha cumandà: «Giai a guardar, quants pauns ch’èn anc avant maun!» Els han fatg quai ed han lura ditg: «Nus avain tschintg pauns e dus peschs.»

39 Jesus ha ditg als giuvnals ch’els duain supplitgar la glieud da sa tschentar en gruppas sin il pastg. 40 Uschia era la glieud tschentada en gruppas da mintga giada tschient u tschuncanta. 41 Lura ha Jesus prendì ils tschintg pauns ed ils dus peschs, ha guardà si vers il tschiel ed ha engrazià a Dieu. El ha rut en tocs ils pauns ed als ha dà als giuvnals per distribuir quels a la glieud. Lura ha el distribuì er ils peschs. 42 Tut la glieud ha survegnì avunda da mangiar. 43 Ils giuvnals han lura anc pudì emplenir dudesch chanasters cun paun e peschs vanzads. 44 Circa tschintgmilli umens eran stads al past.

Jesus chamina sin il lai (Mt 14, 22–33; Jo 6, 16–21)

45 Gist suenter ha Jesus tramess ses giuvnals cun ina bartga a Betsaida vi da l’autra vart da la riva. La glieud ha el laschà ir a chasa 46 ed è lura ì sin ina muntogna per urar. 47 Cura ch’igl ha fatg notg era Jesus sulet sin la terra e la bartga era ora amez il lai. 48 El ha vis ch’ils giuvnals avevan fadia d’arrivar enavant, perquai ch’els stuevan remblar cunter il vent. Vers la damaun è Jesus chaminà sin l’aua vers els, ma vuleva passar speravia. 49 Cur ch’ils giuvnals al han vis a chaminar sin l’aua, han els manegià ch’i saja in spiert ed han dà sbratgs. 50 Pertge ch’els tuts al vesevan e tremblavan da la tema. Dalunga ha el clamà ad els: «N’as spaventai betg! Jau sun! N’hajas betg tema!» 51 Lura è el ì en la bartga tar els, ed il vent è sa calmà. Els èn stads fitg surstads e surprais. 52 Pertge er suenter il miracul cun ils pauns n’eran els anc adina betg buns da chapir quai ch’era capità.

Jesus guarescha malsauns a Genezaret (Mt 14, 34–36)

53 Els han traversà il lai ed èn arrivads a Genezaret. 54 La glieud da questa cuntrada ha dalunga enconuschì Jesus cur ch’el è sortì da la bartga. 55 Ed ella è ida per tut la cuntrada ed ha purtà natiers ils malsauns sin purtantinas, adina là nua ch’ella udiva che Jesus saja. 56 Dapertut nua ch’el vegniva, en citads, vischnancas e bains, purtava la glieud ils malsauns ed als metteva sin las plazzas dal lieu. Quels al dumandavan d’almain pudair tutgar l’ur da ses vestgì. E tut quels che faschevan quai, vegnivan puspè sauns.

7

Davart il net ed il malnet (Mt 15, 1–9)

1 In di èn vegnids da Jerusalem in pèr magisters da la lescha ed ensemen cun ils farisers èn els sa scuntrads cun Jesus. 2. Els han vis ch’in pèr da ses giuvnals mangiavan cun mauns malnets, quai vul dir che quels n’avevan betg lavà ils mauns tenor las prescripziuns religiusas. 3 Ils farisers ed er ils auters gidieus vivevan tenor las prescripziuns dals perdavants e mangiavan be suenter ch’els avevan lavà ils mauns sco prescrit. Er cur ch’els turnavan dal martgà, mangiavan els pir suenter avair fatg in bogn. Uschia observavan els anc bleras autras prescripziuns areguard il nettegiar bitgers, crias, vaschella d’arom e plimatschs da seser. 5 Perquai han ils farisers ed ils magisters da la lescha dumandà Jesus: «Pertge n’observan tes giuvnals betg las prescripziuns dals perdavants e mangian cun mauns malnets?»

6 Jesus als ha respundì: «Cun raschun ha Jesaja ditg che vus sajas ipocrits! En ses cudesch statti scrit: ‹Quest pievel m’onurescha be cun pleds, di Dieu, ma lur cor è lunsch davent da mai. 7 Tut lur cult divin è senza senn, perquai ch’els mussan be cumandaments inventads d’umans. 8 Ils cumandaments da Dieu avais vus bandunà per as tegnair vi da prescripziuns dad umans.›»

9 E lura ha Jesus er ditg: «Cun da tuttas sorts trics guntgis vus ils cumandaments da Dieu per pudair mantegnair vossas prescripziuns! 10 Sco ch’ins sa ha Moses ditg: ‹Onurescha bab e mamma!› e: ‹Tgi che di a ses bab u a sia mamma insatge vargugnus, quel vegn chastià cun la mort.› 11 Ma vus pretendais: Sch’insatgi di a ses bab u a sia mamma: ‹corban› – quai che vul dir: quai che jau stuess en sasez dar a vus, è destinà per Dieu –, 12 lura n’ha el betg pli da gidar a ses geniturs. Uschia na laschais vus insumma far nagut per quels. 13 Cun vossas atgnas prescripziuns annullais vus ils cumandaments da Dieu. Da quellas chaussas faschais vus anc bleras.»

Tge fa vegnir malnet? (Mt 15, 10–20)

14 Lura ha Jesus puspè clamà natiers la glieud ed ha ditg: «Tadlai ed as dai fadia da chapir! 15 Nagut da quai che l’uman prenda en da l’exteriur al po far vegnir malnet; be quai che vegn or dad el al fa vegnir malnet. 16 Tgi ch’ha ureglias, quel taidlia bain!»

17 Suenter che Jesus era sa retratg da la glieud ed era ì en ina chasa, al han ses giuvnals dumandà co che ses pleds sajan da chapir. 18 El ha respundì: «Essas er vus dirs sco la crappa? Na chapis vus betg? Quai che l’uman prenda da dador, quai n’al po betg far vegnir malnet, 19 perquai che quai n’arriva betg en ses cor, mabain be en ses stumi per lura sortir da quel sco passacorp.» En tala maniera ha Jesus explitgà che per Dieu tut las spaisas sajan nettas.

20 Ed el ha agiunt: «Ma quai che vegn per propi or da l’uman, quai al fa vegnir malnet. 21 Pertge or dad el sez, or da ses cor, vegnan ils nauschs patratgs e cun quels ils fatgs immorals, ladernitschs, mazzaments, 23 adulteris, engurdientscha ed autras nauschas chaussas sco engion, giavischs charnals, scuidanza, calumnias, arroganza e stupiditad. 23 Tut quai vegn or da l’intern da l’uman ed al fa vegnir malnet.»

La fidanza d’ina dunna betg gidieua (Mt 15, 21–28)

24 Lura è Jesus ì en la cuntrada da Tirus. E perquai ch’el vuleva restar nunenconuschent, è el ì en ina chasa. Ma el era tuttina vegnì vis. 25 Bainbaud è vegnida tar el ina dunna ch’aveva udì dad el; la figlia da quella era malspiertada. 26 La dunna n’era betg gidieua e da chasa en questa cuntrada. Ella è ida en schanuglias davant Jesus ed al ha rugà da stgatschar ils malspierts or da sia figlia. 27 Ma Jesus l’ha ditg: «L’emprim ston ils uffants survegnir avunda da mangiar. I n’è betg dretg da prender davent dad els il paun per dar quel als chauns.» 28 «Ti has raschun», ha ella ditg, «ma ils chauns survegnan almain las mieulas ch’ils uffants laschan crudar sut maisa.» 29 Sinaquai l’ha Jesus ditg: «Quai è raschunaivel. Va a chasa; il malspiert ha bandunà tia figlia.» 30 La dunna è ida a chasa ed ha chattà sia figlia sauna e tschentada sin ses letg. Il malspiert era svanì.

Jesus guarescha in surd-mit (Mt 15, 29–31)

31 Jesus ha lura bandunà la cuntrada da Tirus per la via da Sidon per ir al Lai da Galilea en il territori da las Diesch Citads. 32 Là han ins manà tar el in surd-mit cun il giavisch da metter ses mauns sin quel. 33 Jesus al ha fatg vegnir in pau da la vart ed ha mess sia detta en las ureglias; lura ha el tutgà sia lieunga cun spida. 34 El ha guardà si vers il tschiel, ha dà in suspir ed ha ditg a l’um: «Effata!» Quai vul dir: ‹T’avra!› 35 En quel mument è l’um stà bun d’udir e da discurrer bain ed endretg. 36 Jesus ha admonì ils preschents da na dir a nagin nagut; ma dapli ch’el als scumandava, e dapli che quels gievan e raquintavan da quai ch’era capità. 37 La glieud era or da sasez e scheva: «Tge bunas ovras ch’el fa: el fa ch’ils surds audan e ch’ils mits èn buns da discurrer.»

8

Jesus dat da mangiar a quattermilli umans (Mt 15, 32–39)

1 Puspè in giada era blera glieud enturn Jesus. Cura ch’els han survegnì fom, ha Jesus clamà natiers ses giuvnals ed als ha ditg: 2 «Questa glieud ma fa malavita. Dapi trais dis èni qua tar mai e n’han nagut da mangiar. 3 Jau n’als poss betg trametter a chasa cun fom. I pudessan dar enturn durant il viadi, pertge ch’els èn per part vegnids da dalunsch natiers.» 4 Ses giuvnals al han respundì: «Nua duess ins ir qua en il desert per paun per sadular tanta glieud?» 5 «Quants pauns avais vus anc?», als ha el dumandà. Ed els han ditg: «Set!» 6 Ed el ha appellà al pievel da sa tschentar.

Lura ha el prendì ils set pauns, ha engrazià a Dieu, ha rut quels en tocs ed als ha dà a ses giuvnals. Quels han partì or il paun a la glieud. 7 Els avevan er anc in pèr peschins. Jesus ha benedì quels ed als ha er fatg reparter. 8–9 Tut la glieud, igl eran var quattermilli persunas, ha gì avunda da mangiar. E set chanasters plains èn anc restads. Lura ha Jesus tramess a chasa la glieud 10 ed è ì cun ses giuvnals en ina bartga per arrivar en la cuntrada da Dalmanuta.

Ils farisers vulan cumprovas (Mt 16, 1–4)

11 In pèr farisers èn vegnids or tar Jesus ed han cumenzà a discutar cun el per al metter a la prova. Perquai han els pretendì da Jesus in segn giu da tschiel per cumprovar ch’el saja propi incumbensà da Dieu. 12 Jesus ha suspirà ed ha ditg: «Pertge vul questa glieud ina cumprova? Jau as di: questa generaziun na survegn mai ina cumprova!» 13 Ed el als ha laschà star là ed è puspè ì en la bartga per ir vi a l’autra riva.

Jesus crititgescha ils giuvnals (Mt 16, 5–12)

14 Ils giuvnals avevan emblidà da prender paun. Be in sulet paun avevan els sin la bartga. 15 Jesus als ha admonì: «As pertgirai da la pasta ascha dals farisers e da la pasta ascha da Herodes!» 16 Ils giuvnals han cret che quai saja perquai ch’i n’hajan betg paun. 17 Jesus ha badà quai ed ha ditg: «Pertge faschais vus quitads, perquai che vus n’avais betg paun? Na chapis vus anc adina betg? Èsi uschè grev da chapir? Essas vus uschè testards sco tschels? 18 Vus avais tuttina egls ed ureglias, pertge na vesais ed udis vus betg? N’as regurdais vus betg, 19 co che jau hai partì or ils tschintg pauns a tschintgmilli umans? Quants chanasters cun ils rests avais vus ramassà là?» «Dudesch», han els ditg. 20 «E cur ch’jau hai partì or ils set pauns a quattermilli umans, quants chanasters cun ils rests dal paun avais vus ramassà là?» «Set», han els respundì. 21 Lura ha Jesus ditg: «Na chapis vus anc adina betg?»

Jesus guarescha in tschorv

22 Cur ch’els èn arrivads a Betsaida, han ins manà in tschorv ed ha rugà da tutgar l’um. 23 Jesus ha prendì l’um per il maun ed al ha manà or dador la vischnanca. Là ha el spidà sin ils egls da quel, ha mess sisur ses mauns ed ha dumandà: «Vesas ti insatge?» 24 Il tschorv ha avert ils egls ed ha ditg: «Jau ves umans, ma els ma paran be plantas che chaminan.» 25 Anc ina giada ha Jesus mess ses mauns sin ses egls, ed el ha vis vaira bain. 26 Jesus al ha dà il cumond: «Va dalunga a chasa senza ir per la vischnanca enturn!»

Petrus di, tgi che Jesus saja (Mt 16, 13–20; Lc 9, 18–21)

27 Jesus è lura ì cun ses giuvnals en las vischnancas sper Cesarea Filippi. Durant il viadi als ha el dumandà: «Tgi craja la glieud che jau saja?» 28 Els al han respundì: «Tgi craja che ti sajas Gion Battista, auters crajan che ti sajas Elias ed anc auters crajan che ti sajas in dals profets.» 29 «E vus», ha Jesus vulì savair, «tgi crajais vus che jau saja?» Petrus ha ditg: «Ti es Cristus, il salvader empermess!» 30 Lura als ha el dà il sever cumond da na dir a nagin nagut dad el.

Jesus predi per l’emprima giada sia mort (Mt 16, 21–23; Lc 9, 22)

31 Lura ha Jesus per l’emprima giada ditg als giuvnals tge ch’al spetga: «Il Figl da l’uman vegn a stuair patir bler. Il cussegl dals vegls, ils primsacerdots ed ils magisters da la lescha al vegnan a sentenziar. El vegn a vegnir mazzà, ma suenter trais dis vegn el a levar da la mort en vita.»

32 Tut quai scheva Jesus avertamain. Sin quai al ha Petrus prendì d’ina vart per al far reproschas. 33 Ma Jesus è sa vieut ed ha dà ina reprimanda a Petrus en fatscha a tschels giuvnals. «Va davent da mai, ti satan!», ha el ditg. «Quai che ti vuls n’è betg quai che Dieu vul, ma be quai che l’uman vul.»

Prender sia crusch e seguir Jesus (Mt 16, 24–28; Lc 9, 23–27)

34 Lura ha Jesus clamà natiers tut la glieud ed ha ditg: «Tgi che vul vegnir cun mai, quel sto dar si sasez e ses giavischs. El sto prender sia crusch sin sasez e ma seguir. 35 Pertge quel che vul salvar sia vita, vegn a perder quella. Ma quel ch’è pront da perder sia vita per amur da mai e da la buna nova, quel vegn a salvar sia vita. 36 Tge gida quai ad in uman, sch’el gudogna tut il mund e fa lura donn a si’atgna vita? 37 Cun tge po el lura cumprar enavos quella? 38 Ils umans da questa generaziun culpabla na vulan savair nagut da Dieu. Sch’insatgi n’ha betg il curaschi da dir gea a mai ed a mia nova, lura na vegn er il Figl da l’uman betg ad avair il curaschi da dir gea a quel, cur ch’el arriva en la gloria da ses Bab e dals sontgs anghels.

9

1 Ed el als ha ditg: «En vardad, jau as di: In pèr da vus che stattan qua vegnan anc durant lur vita a vesair co ch’il reginam da Dieu vegn a sa mussar cun tutta pussanza.»

Trais giuvnals vesan la gloria da Jesus (Mt 17, 1–13; Lc 9, 28–36)

2 Sis dis pli tard ha Jesus prendì cun el ils trais giuvnals Petrus, Jacobus e Gion ed è ì sin in’auta collina. Nagin auter n’era là. Davant ils egls dals giuvnals è el sa transfurmà. 3 Ses vestgids èn daventads uschè traglischant alvs sco nagin sin terra n’è bun da far. 4 Tuttenina han els vis Elias e Moses che discurrivan cun Jesus. 5 Sinaquai ha Petrus ditg a Jesus: «Magister, per fortuna essan nus qua! Nus vulain metter si trais tendas, ina per tai, ina per Moses ed ina per Elias.» 6 Ma el n’ha betg savì, tge ch’el dia, pertge ch’el ed ils dus auters eran tut confus e tremblavan da la tema. 7 En quest mument è vegnì in nivel ed ha fatg sumbriva sin els. Or dal nivel ha ditg ina vusch: «Quai è mes figl che jau hai da cor gugent; tadlai quel!» 8 Ma cur ch’els han guardà enturn, n’han els vis nagin auter pli che be Jesus.

9 Cun turnar da la collina als ha Jesus cumandà: «Na raquintai a nagin da quai che vus avais vis, fin ch’il Figl da l’uman n’è betg levà da la mort en vita!» 10 Els han fatg per cumond, ma sa dumandavan tranter els tge che quai veglia dir, levar da la mort en vita.

11 Lura han els dumandà Jesus: «Pertge pretendan ils magisters da la lescha ch’Elias stoppia vegnir avant la fin.» 12 Jesus ha ditg: «Elias vegn bain l’emprim per metter puspè il pievel da Dieu sin buna via. Ma pertge èsi scrit en las sontgas scrittiras ch’il Figl da l’uman haja da patir bler e ch’i vegnia fatg beffas dad el? Jau as di: 13 Elias è gia vegnì, ma els han fatg cun el, tge ch’els han vulì. Uschia statti er scrit dad el.»

Jesus guarescha in uffant (Mt 17, 14–20; Lc 9, 37–43)

14 Cur ch’els èn turnads tar tschels giuvnals, era radunada là fitg blera glieud; entamez eran in pèr magisters da la lescha che faschevan dispita cun ils giuvnals. 15 Cur che la glieud ha vis Jesus, è quella vegnida tut agitada ed è currida vi tar el per al salidar. 16 Jesus ha dumandà ils giuvnals: «Pervi da tge faschais vus dispita cun ils magisters da la lescha?» 17 In um dal pievel al ha ditg: «Jau hai manà tar tai mes figl. El è malspiertà, uschia ch’el na po betg discurrer. 18 Adina cur che quest malspiert al tschiffa, al stira el vi e nà. Sia bucca fa stgima ed el sgriztga ils dents, e tut il corp vegn airi. Jau hai rugà tes giuvnals da stgatschar quest malspiert, ma els n’eran betg buns da far quai.»

19 Lura ha Jesus ditg: «Vus n’avais nagina fidanza en Dieu! Fin cura stoss jau anc star tar vus e cumportar vus? Manai nà tar mai il mat!» 20 Els han manà natiers el. Apaina ch’il malspiert ha vis Jesus, ha el bittà per terra il mat, uschè ch’el sa rudlava e stgimava or da bucca. 21 «Dapi cura ha el quest mal?», ha Jesus dumandà. «Da pitschen ensi», ha ditg il bab. 22 «Differentas giadas avess el baud pers la vita, perquai ch’il malspiert al bittava en il fieu u en l’aua. Hajas cumpassiun cun nus e gida nus, sche ti sas far quai!» 23 «Tge vul quai dir: Sche ti sas far quai?», ha Jesus ditg. «A quel ch’ha fidanza en Dieu è tut pussaivel.» 24 Il bab ha ditg dal funs da ses cor: «Jau ma fid en Dieu, er sche jau hai gronda fadia. Gida per che jau haja fidanza!»

25 Perquai ch’adina dapli glieud vegniva natiers, ha Jesus smanatschà al malspiert ed ha ditg: «Ti spiert mit e surd, jau ta cumond: Banduna quest uffant e na turna mai pli tar el!» Il spiert ha sbragì e squassà vi a nà il mat per lura bandunar quel. Il mat era là per terra sco mort, uschia che la glieud scheva: «El è mort.» 27 Ma Jesus al ha prendì per il maun, al ha gidà a star si, ed il mat è stà si.

28 Pli tard, cur che Jesus era en chasa, al han ses giuvnals dumandà: «Pertge n’essan nus betg stads buns da stgatschar il malspiert?» 29 Jesus als ha ditg: «Be cun urar san ins stgatschar tals spierts.»

Jesus predi per la segunda giada sia mort (Mt 17, 22–23; Lc 9, 43–45)

30 Els èn lura partids da là ed han traversà la Galilea. Ma Jesus na vuleva betg ch’insatgi vegniss a savair quai. 31 Jesus ha explitgà a ses giuvnals tge ch’al spetga: «Il Figl da l’uman vegn a vegnir surdà als umans. Quels al vegnan a mazzar, ma suenter trais dis vegn el a levar da la mort en vita.» 32 Ils giuvnals n’han betg chapì quests pleds. Ma els avevan tema d’al dumandar.

Il pli impurtant giuvnal (Mt 18, 1–5; Lc 9, 46–48)

33 Els èn arrivads a Capernaum. Cur ch’els eran en chasa, ha Jesus dumandà ses giuvnals: «Pervi da tge essas vus as dispitads durant il viadi?» 34 Els han taschì, pertge ch’els eran sa dispitads, tgenin dad els che saja il pli impurtant. 35 Jesus è sa tschentà, ha clamà nà tut ils dudesch ed ha ditg: «Quel che vul esser l’emprim, quel vegn ad esser il pli bass da tuts ed als sto servir.» 36 El ha fatg in segn ad in uffant da vegnir nà, al ha mess entamez, al ha embratschà ed ha ditg: 37 «Tgi che retschaiva in da quests uffants en mes num, quel retschaiva mai. E tgi che retschaiva mai, quel na retschaiva betg be mai, mabain er quel ch’ha tramess mai.»

Tgi che n’è betg cunter nus, quel è per nus (Mt 10, 42; Lc 9, 49–50)

38 Gion ha ditg a Jesus: «Nus avain vis in um ch’ha duvrà tes num per stgatschar malspierts. Nus avain empruvà d’al impedir da far quai, perquai ch’el na tutga betg tar nus.» 39 «Al laschai far», ha Jesus ditg, «pertge quel che dovra mes num per far miraculs, na po betg dir pauc suenter dal mal da mai. 40 Tgi che n’è betg cunter nus, quel è per nus! 41 Jau as di: sch’insatgi dat a vus er be in sierv aua da baiver perquai che vus tutgais tar mai, quel vegn a survegnir sia paja persuenter.»

Cumond da betg surmanar en naginas manieras (Mt 18, 6–9; Lc 7, 1–2)

42 «Tgi che surmaina en ina maniera u l’autra in simpel uman che sa fida da mai, per quel fissi meglier sch’ins mettess ad el ina mola-mulin enturn culiez e ch’el vegniss bittà en la mar. 43, 44 Sche tes maun ta surmaina da far dal mal, lura taglia giu quel. Igl è meglier per tai da viver cun be in maun tar Dieu che d’arrivar cun dus mauns en l’enfiern, en quel fieu che na stizza mai. 45, 46 U sche tes pe ta surmaina da far dal mal, lura taglia giu quel. Igl è meglier per tai da viver en etern cun be in pe che da vegnir bittà cun dus pes en l’enfiern. 47 E sche tes egl ta surmaina, lura al chava or, pertge ch’igl è meglier per tai d’arrivar cun be in egl tar Dieu che d’arrivar cun dus egls en l’enfiern, 48 nua che la paina na smetta mai ed il fieu na stizza mai.»

In pled serius als giuvnals (Mt 5, 13; Lc 14, 34–35)

49 «Tar mintga spaisa tutga er sal, e tar mintgin da vus tutga il fieu dal patir che nettegia e protegia vus.

50 Sal è insatge bun. Ma sche quel perda sia forza, co duai el puspè survegnir quella? Mussai che vus avais la forza dal sal en vus: vivai en pasch in cun l’auter!»

10

En viadi vers Jerusalem (Mt 19, 1–2)

1 Lura è Jesus sa mess en viadi ed è ì en la Judea ed en la cuntrada da l’autra vart dal Jordan. Er là è sa radunada blera glieud, e sco adina ha el discurrì cun els.

Areguard il divorzi (Mt 19, 3–12)

2 Lura èn vegnids in pèr farisers ed han empruvà da tender ina trapla ad el. Els al han dumandà: «Dastga in um spedir sia dunna?» 3 Jesus als ha respundì cun ina cuntradumonda: «Tge lescha ha Moses dà a vus?» 4 Els han respundì: «Tenor la lescha da Moses dastga in um dar a sia dunna ina brev da divorzi e la spedir.» 5 Sin quai ha Jesus ditg: «Moses as ha lubì quai, perquai che vus essas uschè dirs da cor. 6 Ma al cumenzament ha Dieu stgaffì l’uman sco um e sco dunna. 7 Perquai banduna in um ses bab e sia mamma per viver cun sia dunna. 8 Quels dus furman lura in’uniun e quai cun corp ed olma. Els n’èn damai betg pli duas persunas, mabain ina persuna. 9 Quai che Dieu ha mess ensemen, na duai l’uman betg separar.»

10 Turnads a chasa han ils giuvnals vulì savair pli precis areguard questa chaussa. 11 Jesus als ha ditg: «Tgi che sa separa da sia dunna e marida in’autra rumpa la lètg cun si’emprima dunna. 12 Ed er ina dunna che sa separa da ses um e marida in auter, rumpa la lètg.»

Jesus ed ils uffants (Mt 19, 13–15; Lc 18, 15–17)

13 Insaquants èn vegnids cun lur uffants nà tar Jesus per ch’el mettia ses mauns sin quels, ma ils giuvnals als han tramess davent. 14 Cur che Jesus ha vis quai, è el vegnì grit ed ha ditg a ses giuvnals: «Laschai vegnir nà tar mai ils uffants e n’als impedi betg, pertge che gist ad els è avert il nov mund da Dieu. 15 Vus stuais savair: Tgi che n’è betg avert per l’amur da Dieu sco in uffant, na vegn mai a far l’enconuschientscha cun quella.» 16 Lura ha el prendì ils uffants sin bratsch, ha mess ses mauns sin quels ed als ha benedì.

Il privel da la ritgezza (Mt 19, 16–30; Lc 18, 18–30)

17 Cur che Jesus vuleva ir vinavant, è currì in um vers el. Quel è ì en schanuglias ed al ha dumandà: «Bun magister, tge stoss jau far per survegnir la vita eterna?» 18 «Pertge ma numnas ti bun?», ha Jesus respundì, «be in è bun, Dieu! 19 E ses cumandaments enconuschas ti tuttina: Ti na duais betg mazzar, betg rumper ina lètg, betg engular, betg dir manzegnas, betg engianar, ti duais onurar tes bab e tia mamma!» 20 «Tenor tut quests cumandaments hai jau vivì da giuven ensi», ha l’um respundì. 21 Jesus al ha contemplà plain amur ed ha ditg: «Ina chaussa ta manca anc: Venda tut quai che ti has e dà ils raps als povers, lura vegns ti ad avair ina ritgezza per adina tar Dieu. E lura ve cun mai!» 22 Ma l’um è stà dischillus da questa resposta ed è ì tut trist per ses fatg, pertge ch’el era fitg ritg.

23 Jesus ha lura guardà sin mintgin da ses giuvnals ed ha ditg: «Quant grev che quai va a glieud ritga d’arrivar en il nov mund da Dieu!» 24 Ils giuvnals èn stads fitg surprais da quests pleds, ma Jesus ha turnà a dir: «Gea, igl è fitg grev d’arrivar en il nov mund da Dieu! 25 Plitgunsch arriva in chamel tras la fora d’ina guglia ch’in ritg en il nov mund da Dieu.» 26 Sin quai èn ils giuvnals bunamain vegnids or da senn. «Tgi po lura insumma arrivar en il nov mund?», èn els sa dumandads. 27 Jesus ha guardà sin els ed ha ditg: «Per ils umans n’è quai betg pussaivel, ma bain per Dieu. Per Dieu è tut pussaivel.»

28 Lura ha Petrus ditg a Jesus: «Ti sas che nus avain laschà enavos tut ed essan ids cun tai.» 29 Jesus ha respundì: «Jau as garantesch: Mintgin ch’ha bandunà sia chasa, ses fragliuns, ses geniturs u ses possess per amur da mai e da la buna nova, 30 quel vegn a survegnir tschient giadas tant en questa vita: chasas, fragliuns, mammas, uffants e possess, schebain ensemen cun persecuziuns. Ed en il mund che vegn a vegnir vegn quel ad avair la vita eterna. 31 Ma blers ch’èn ussa ils emprims vegnan lura ad esser ils ultims e blers ch’èn ussa ils ultims vegnan a la fin ad esser ils emprims.»

Jesus predi per la terza giada sia mort (Mt 20, 17–19; Lc 18, 31–34)

32 Els eran en viadi vers Jerusalem; Jesus gieva ordavant. Ses cumpogns ed er ils giuvnals avevan tschiffà tema. Puspè ha Jesus fatg vegnir d’ina vart ses giuvnals ed als ha ditg quai che succedia en pauc temp cun el: «Tadlai! Nus giain ussa a Jerusalem. Là vegn il Figl da l’uman a vegnir surdà als primsacerdots ed als magisters da la lescha. Quels al vegnan a condemnar a mort per lura al surdar als esters che n’enconuschan betg Dieu. 34 Quels vegnan a far beffas dad el, a spidar sin el, a giaschlar e far murir el. Ma suenter trais di vegn el a levar da mort en vita.»

Betg cumandar, mabain servir (Mt 20, 20–28; Lc 22, 24–27)

35 Lura èn vegnids Jacobus e Gion, ils figls da Zebedeus, tar Jesus ed al han ditg: «Nus avessan gugent che ti ans accumplissas in giavisch!» 36 Jesus als ha dumandà: «Tge vulais pia da mai?» 37 Els han ditg: «Nus vulessan che ti ans laschassas seser a dretga ed a sanestra da tai, cura che ti has surpiglià la pussanza!» 38 Jesus als ha ditg: «Vus na savais betg, tge che vus dumandais! Essas vus buns da baiver il chalesch dal patir che jau stoss baiver? Essas vus buns da vegnir battegiads cun il battaisem che jau stoss retschaiver?» 39 «Quai essan nus buns!», han els ditg. Jesus als ha ditg: «Vus vegnis propi a baiver il medem chalesch sco jau ed a retschaiver il battaisem che spetga sin mai. 40 Ma jau na poss betg disponer, tgi che vegn a seser a dretga ed a sanestra da mai. Sin quellas plazzas vegnan a seser quels che Dieu ha destinà.»

41 Tschels diesch avevan udì quest discurs ed eran grits si per Jacobus e Gion. 42 Perquai als ha Jesus clamà nà tar el ed ha ditg: «Sco che vus savais, dicteschan ils regents da surengiu a lur pievels, ed ils gronds fan maldiever da lur pussanza. 43 Ma uschia na duai quai betg esser tar vus. Tgi da vus che vul esser insatgi spezial, quel duai servir als auters, 44 e tgi da vus che vul esser l’emprim, quel duai sa suttametter a tuts. 45 Er il Figl da l’uman n’è betg vegnì per sa laschar servir, mabain per servir e per dar sia vita sco pretsch da spendrament per tut ils umans.»

Jesus guarescha in tschorv (Mt 20, 29–34; Lc 18, 35–43)

46 Dentant eran els arrivads a Jerico. Cur che Jesus era puspè per bandunar la citad ensemen cun ses giuvnals e cun blera glieud, era in tschorv tschentà a l’ur da la via che batlegiava. Igl era Bartimeus, il figl da Timeus. 47 Cur ch’el ha udì che Jesus passia speravi, ha el cumenzà a clamar ad auta vusch: «Jesus, figl da David! Hajas cumpassiun cun mai!»

48 La glieud al vuleva far taschair, ma el ha sbragì anc pli dad aut: «Figl da David, hajas cumpassiun cun mai!» 49 E Jesus è sa fermà ed ha ditg: «Fai vegnir nà el!» Els èn ids vi tar el ed al han ditg: «T’allegra, Jesus ta cloma; sta si!» 50 Il tschorv è dalunga siglì en pes, ha bittà davent ses mantè ed è ì vi tar Jesus.

51 «Tge vuls ti che jau fetschia per tai?», ha Jesus dumandà. Ed il tschorv al ha ditg: «Magister, jau vuless puspè esser bun da vesair!» 52 Jesus ha respundì: «Va en pasch, tia fidanza t’ha salvà.» En quest mument ha el puspè vis ed è ì cun Jesus.

11

Jesus arriva a Jerusalem (Mt 21, 1–11; Lc 19, 28–40; Jo 12, 12–19)

1 Curt avant Jerusalem èn els vegnids a Betfage e Betania sper il Munt dals Ulivers. Jesus ha tramess ordavant dus da ses giuvnals ed als ha ditg: 2 «Giai en il vitg davant vus! A l’entrada dal vitg vegnis vus a chattar in pulieder rentà. Sin quel n’è anc nagin stà tschentà. Al schliai e vegnì cun el. 3 E sch’insatgi as dumonda: ‹Tge faschais vus qua?› lura respundai: ‹Il Segner al dovra, ma el vegn bainbaud enavos cun el.›»

4 Els èn ids ed han propi chattà il pulieder or sin via rentà sper ina porta. Cur ch’els al han schlià, 5 han in pèr ch’eran là als dumandà: «Pertge as lubis vus da schliar quest pulieder?» 6 Els als han ditg quai che Jesus aveva cumandà; ed els han pudì ir cun il pulieder senza vegnir impedids.

7 Els han manà il pulieder tar Jesus, han mess lur vestgadira sin quel, e Jesus è sa tschentà sisura. 8 Blera glieud ha rasà ora lur vestgadira sin via. Auters han rut giu romina da las chaglias dals conturns ed han mess quella sin via. 9 La glieud che gieva oravant a Jesus e quella ch’al vegniva suenter ha cumenzà a clamar ad auta vusch: «Ludà saja il Segner! Benedì saja quel che vegn en ses num! 10 Benedida la pussanza che stat davant porta, la pussanza da noss bab David! Ludà saja Dieu en las autezzas!»

11 Uschia è Jesus arrivà a Jerusalem. El è ì en il tempel ed ha contemplà là tut. Cur ch’igl ha fatg saira, è el turnà cun ses giuvnals a Betania.

Jesus ed il figher (Mt 21, 18–19)

12 L’autra damaun, partind da Betania, ha Jesus survegnì fom. 13 El ha vis in toc davent in figher ch’aveva feglia. Ed el è ì vi per guardar sch’i sajan fritgs londervi. Ma el n’ha chattà nagut auter che feglia, perquai ch’i n’era betg la stagiun per figs. 14 E Jesus ha ditg al figher: «Nagin na vegn pli a mangiar da tes fritgs!» Ses giuvnals han udì quai.

Jesus en il tempel (Mt 21, 12–17; Lc 19, 45–48; Jo 2, 13–17)

15 A Jerusalem è Jesus puspè ì en il tempel ed ha dalunga cumenzà a chatschar davent ils martgadants ed ils cumpraders ch’eran là. El ha bittà enturn las maisas dals stgamiaders da daners ed ils stans da quels che vendevan columbas. 16 El n’ha era betg lubì da purtar rauba tras il tempel. 17 E Jesus als ha ditg: «N’èn betg scrits en las sontgas scrittiras ils pleds da Dieu: ‹Mes tempel duai esser in lieu d’uraziun per tut ils pievels›? – ma vus avais fatg londerora ina spelunca da laders.»

18 Cur ch’ils primsacerdots e magisters da la lescha han udì quai, han els tschertgà ina pussaivladad d’al far murir. Els avevan tema da si’influenza, perquai che tut la glieud era intgantada da ses pleds. 19 La saira han Jesus e ses giuvnals puspè bandunà la citad.

Areguard la fidanza (Mt 21, 20–22; 6, 14)

20 L’autra damaun a bun’ura èn els puspè passads speravi il figher. Quel era setg fin giu tar la ragisch. 21 Ed a Petrus è vegnì endament quai ch’era capità il di avant, ed el ha ditg a Jesus: «Guarda, il figher che ti has smaladì è setgà!» 22 Jesus al ha respundì: «Vus stuais be avair fidanza en Dieu. 23 Vus pudais ma crair: Sche vus schais a questa muntogna: ‹Si! Ta bitta en la mar!›, e sche vus senza dubitar crajais propi che quai daventia, lura daventi er. 24 Perquai as di jau: Sche vus rugais Dieu per insatge e crajais che voss giavisch vegnia accumplì, lura vegn quel er accumplì. 25, 26 Ma sche vus urais, lura duais vus perdunar a voss conumans, per che voss bab en tschiel perdunia er a vus voss sbagls.»

La dumonda da la cumpetenza (Mt 21, 23–27; Lc 20, 1–8)

27 Puspè a Jerusalem, è Jesus ì enturn per il tempel. Ed ils primsacerdots, ils magisters da la lescha ed ils vegls dal cussegl èn vegnids tar el 28 ed al han dumandà: «Danunder piglias ti il dretg da ta depurtar qua uschia? Tgi t’ha dà la cumpetenza da far quai?»

29 «Er jau as vi far ina dumonda», ha Jesus dà per resposta. «Sche vus essas buns da dar ina resposta a quella, lura vi er jau dir, cun tge dretg che jau fatsch uschia. 30 Ma schai: Danunder aveva Gion Battista la cumpetenza da battegiar? Da Dieu u dals umans?» 31 Els han discutà tranter els: «Sche nus schain ‹da Dieu›, lura vegn el a dumandar: Pertge n’avais vus betg cret a Gion? 32 Ma sche nus schain ‹dals umans›, lura è tut la glieud cunter nus, perquai che tut è persvadì che Gion saja stà in profet.» 33 Perquai han els ditg a Jesus: «Nus na savain betg.» «En quest cas», ha Jesus respundì, «na di er jau betg, tgi ch’ha dà a mai la cumpetenza da far quai.»

12

La sumeglia dals nauschs viticulturs (Mt 21, 33–46; Lc 20, 9–19)

1 Jesus als ha raquintà ina sumeglia: «In um ha plantà ina vigna ed ha fatg ina saiv enturn ed enturn, ha construì lien in torchel da vin ed ina tur da guardia. Lura ha el dà a fit la vigna ed è partì ord pajais. 2 Il temp da la racolta ha el tramess in mess tar ils fittadins per prender en consegna sia part da la racolta da la vigna. 3 Ma ils fittadins han bastunà il mess ed al han spedì cun ils mauns vids per ses fatg. 4 L’um ha tramess in segund mess, ma a quel han els dà giu per il chau ch’i curriva il sang ed han fatg beffas dad el. 5 Ina terza giada ha el tramess in mess. Quel han els perfin assassinà; ed uschia han els fatg anc cun blers auters. Mintgin ch’el trametteva, vegniva maltractà u assassinà.

6 La fin finala è restà be pli ses agen figl ch’el aveva uschè gugent. Quel ha el tramess tar ils fittadins, perquai ch’el ha pensà: ‹I vegnan bain ad avair respect almain da mes figl›. 7 Ma ils fittadins han ditg in a l’auter: ‹Quai è l’ertavel! Quel assassinainsa, lura è la vigna nossa!› 8 Ed els han mazzà quel ed han bittà il mort or da la vigna.

9 Tge vegn ussa a far il patrun da la vigna? El vegn sez, vegn a mazzar ils fittadins per surdar la vigna ad auters. 10 Vus avais bain legì quai che stat en las sontgas scrittiras: ‹Il crap bittà davent da quels che fabritgan, perquai ch’els crajevan ch’el na valia nagut, quel è daventà il crap da chantun. 11 Il Segner ha fatg quest miracul; e nus avain vis tut quai.›»

12 Ils primsacerdots, ils magisters da la lescha ed ils vegls dal cussegl han badà ch’els eran manegiads cun quella sumeglia ed han empruvà da prender en fermanza Jesus. Ma els avevan tema da la glieud. Perquai al han els laschà en pasch ed èn ids per lur fatg.

La dumonda da las taglias (Mt 22,15–22; Lc 20,20–26)

In pèr farisers ed aderents da Herodes èn ussa vegnids tramess tar Jesus per al far ir en la trapla cun ina dumonda. 14 Quels èn vegnids tar el ed han ditg: «Magister, nus savain che ti t’engaschas cun tutta forza per la vardad. Ti na laschas betg t’influenzar d’umans, er sch’i fissan fitg pussants, na, ti dis a mintgin cler e net, co ch’el haja da viver tenor la voluntad da Dieu. Perquai ans di: Èsi tenor la lescha da Dieu permess da pajar taglias a l’imperatur roman u betg? Duain nus pajar u betg?» 15 Ma Jesus, badond lur faussadad, ha ditg: «Vus ma vulais be far ir en la trapla! Ma dai ina munaida d’argient, per che jau la possia vesair.» 16 Els al han dà ina tala, ed el als ha dumandà: «Da tgi è il num ed il purtret sin questa munaida?» «Da l’imperatur», han els respundì. 17 E Jesus als ha ditg: «Lura dai a l’imperatur, quai ch’appartegna a l’imperatur, ed a Dieu quai ch’appartegna a Dieu.» Ina tala resposta n’avevan els betg spetgà dad el.

Vegnan ils morts a levar da mort en vita? (Mt 22,23–33; Lc 20,27–40)

18 Lura èn vegnids in pèr saduzers tar Jesus. Ils saduzers pretendan ch’ils morts na levian betg da mort en vita. 19 «Magister», han els ditg, «Moses ans ha prescrit: ‹Sch’in um maridà mora senza avair uffants, lura sto ses frar maridar la vaiva per procurar uffants per ses frar.› 20 In giada hai dà set frars. Il pli vegl ha maridà, ma è mort senza avair uffants. 21 Lura ha il segund maridà la vaiva, ma è er mort senza avair uffants. Uschia èsi ì er cun il terz. 22 Tut ils set han maridà, ma èn morts senza avair uffants. A la fin è er la dunna morta. 23 Da qual um è ussa la dunna suenter che tuts, sco ch’i para, levan da mort en vita? Pertge la dunna era bain maridada cun tuts set!»

24 «Vus as sbagliais», ha Jesus ditg, «vus n’enconuschais ni las sontgas scrittiras ni la pussanza da Dieu. 25 Cura ch’ils morts levan da mort en vita, na vegnan els betg pli a maridar, ma a viver sco anghels en tschiel. 26 Ma areguard ils morts e lur levar da mort en vita: Vus n’avais sco ch’i para mai legì en il cudesch da Moses il raquint dal spinatsch en flommas. Là pon ins leger ils pleds da Dieu: ‹Jau sun il Dieu dad Abraham, il Dieu dad Isaac ed il Dieu da Jacob.› 27 El n’è betg in Dieu dals morts, mabain dals vivs! Vus as sbagliais damai dal tuttafatg.»

Il cumandament il pli impurtant (Mt 22, 34–40; Lc 10, 25–28)

28 In magister da la lescha aveva tadlà questa discussiun. La resposta da Jesus als saduzers al aveva fatg impressiun. Perquai ha el dumandà: «Qual cumandament da la lescha è il pli impurtant da tuts?» 29 Jesus ha ditg: «Il pli impurtant cumandament è quest: ‹Tadlai, vus Israelits! Il Segner è noss Dieu e nagin auter. 30 Perquai amai el da tut cor, cun tut voss savair e pudair e cun tutta forza!› 31 Ed il segund cumandament è quest: ‹Ama tes conumans sco tai sez!› I na dat betg in cumandament ch’è pli impurtant che quels dus.»

32 Sin quai ha il magister da la lescha ditg a Jesus: «Magister, ti has tuttafatg raschun. Igl è uschia sco che ti has ditg. Be in è Dieu, ed i na dat nagin auter ordaifer Dieu. 33 E perquai duain nus amar Dieu da tut cor, cun tut noss savair e pudair e noss conumans sco nus sez. Quai è bler pli impurtant che tuttas unfrendas a Dieu.» 34 Jesus è stà impressiunà da la buna resposta ed ha ditg: «Ti cumenzas a chapir, tge che quai vul dir, sa suttametter a l’autoritad da Dieu.» E nagin n’ha pli ristgà d’al far dumondas.

Il figl da David u il Segner da David? (Mt 22, 41–46; Lc 20, 41–44)

35 Durant questas discussiuns en il tempel ha Jesus fatg la dumonda: «Co pon ils magisters da la lescha pretender ch’il salvader empermess saja in figl da David? 36 David, influenzà dal Sontg Spiert, ha bain ditg:

‹Il Segner Dieu ha ditg a mes Segner:

Ta tschenta da mia vart dretga!

Ed jau vi suttametter tut tes inimis,

als metter sco sutgetta sut tes pes.›

37 David sez al numna ‹Segner› – co po el lura esser ses figl?»

Jesus di da betg sa fidar dals magisters da la lescha (Mt 23, 6–7, 14; Lc 20, 45–47)

La glieud tadlava gugent Jesus. 38 E discurrind cun els, ha el avertì: «As pertgirai dals magisters da la lescha! Els sa preschentan gugent en lur talars e sa laschan salidar plain respect or sin via. 39 Durant il cult divin sesan els en l’emprim banc e tar pasts da festa occupeschan els las plazzas d’onur. 40 Els fan lungas uraziuns per far ina bun’impressiun; ma en vardad èn els engianaders ch’engolan la facultad da vaivas che na san betg sa gidar. Ma quels vegnan ina giada a vegnir chastiads severamain.»

L’unfrenda da la vaiva (Lc 21, 5–6)

41 Lura è Jesus sa tschentà sper la chascha da collectas ed ha guardà, co ch’ils visitaders dal tempel bittavan en munaida. Blera glieud ritga bittava en bels imports. 42 Lura è vegnida ina vaiva ed ha bittà en be duas pitschnas munaidas d’arom. 43 E Jesus ha clamà natiers ses giuvnals ed ha ditg: «Jau as di en vardad: Questa vaiva ha dà dapli che tut ils auters. 44 Ils auters han be dà insatge da lur surabundanza. Ma la vaiva ha dà tut quai ch’ella aveva per viver.»

13

Il tempel vegn a vegnir demolì (Mt 24, 1–2; Lc 21, 7–19)

1 Cur che Jesus ha bandunà il tempel, al ha ditg in da ses giuvnals: «Magister, guarda be tge crappuna e tge bellezza d’edifizi!» 2 Jesus al ha ditg: «Ti admiras quest enorm edifizi?! Ma gnanc in crap na vegn a restar in sin l’auter. Tut vegn a vegnir demolì cumplettamain!»

Areguard la fin dal mund (Mt 24, 3–14; Lc 21, 7–19)

3 Jesus è ì sin il Munt dals Ulivers ed è sa tschentà visavi il tempel. Petrus, Jacobus, Gion ed Andreas èn vegnids nà tar el ed han dumandà: 4 «Di a nus, cura vegn quai a capitar? Vi da tge badainsa che la fin è prest qua?»

5 Jesus als ha respundì: «Stai attents e n’as laschai engianar da nagin! 6 Blers vegnan a vegnir en mes num ed a dir: ‹Jau sun quel che vus spetgais!› Cun tals pleds vegnan els ad engianar blers. 7 Na tschiffai betg tema, sche guerras cumenzan dalunsch e damanaivel. Quai sto capitar; ma quai n’è anc betg la fin. 8 Pievel vegn a batter cunter pievel e stadi cunter stadi. Dapertut vegni a dar terratrembels e fominas. Ma quai è pir il cumenzament da la fin – sco il cumenzament da las deglias.

9 Ma vus stuais savair che vus vegnis a vegnir mess davant dretgira en las sinagogas e che vus vegnis a vegnir giaschlads. Per amur da mai vegnis vus a vegnir manads tar dictaturs e retgs sco perditgas per mai. 10 Pertge avant che la fin vegn, sto la buna nova vegnir annunziada a tut ils pievels.

11 Cur che vus vegnis arrestads e manads avant dretgira, na faschai betg quitads tge che vus duais lura dir. Schai quai che vegn lura gist inspirà a vus. Pertge betg vus vegnis a discurrer, mabain il Sontg Spiert vegn a tschantschar tras vus. 12 Ed in frar vegn a surdar ses frar al boier, ed ils babs lur uffants. Ils uffants vegnan a star si cunter lur geniturs ed als far mazzar. 13 Vus vegnis a vegnir odiads da tuts, perquai che vus as engaschais per mai. Ma tgi che stat ferm fin l’ultim, quel vegn a vegnir salvà.»

La culminaziun dal temp da sgarschur (Mt 24, 15–28; Lc 21, 20–24; 17, 23)

14 «I stat scrit ch’‹il monster sgarschaivel› vegnia ad esser là nua ch’el na dastga betg esser. – Tgi che legia quai pondereschia, tge che quai vul dir! – Sche vus vesais quai, lura duain tut ils abitants da la Judea fugir si en las muntognas. 15 Tgi ch’è gist sin il tetg, quel na duai betg perder temp cun ir giu en chasa per insatge. 16 Tgi ch’è gist or sin il funs, quel na duai betg currer a chasa per ses mantè. 17 Fitg mal vegni ad ir cun quellas dunnas che spetgan gist in uffant u che dattan latg ad in poppin. 18 Rugai il Segner che quai na capitia betg gist d’enviern! 19 Pertge quai che vegn a capitar quels dis, vegn ad esser pli terribel che tut quai ch’è capità dapi la creaziun dal mund e che tut quai che vegn anc a capitar. 20 Sch’il Segner n’avess betg scursanì quest temp da sgarschur, lura na vegnissan nagins umans salvads; ma el ha scursanì quel per amur da quels ch’el ha elegì.

21 Sch’insatgi di lura a vus: ‹Guardai, qua è Cristus!› u: ‹Là è el!› – lura na crajai betg a quel! 22 Pertge che divers fauss Cristus e divers fauss profets vegnan a sa preschentar. Quels vegnan a sa legitimar cun miraculs per irritar, sche quai fiss pussaivel, perfin ils elegids da Dieu. 23 Perquai faschai attenziun! Jau hai ditg tut oravant.»

Il derschader dal mund vegn (Mt 24, 29–35; Lc 21, 25–33)

24 «Suenter quest temp da sgarschur vegn il sulegl a sa stgirentar e la glina na vegn betg pli a splendurar. 25 Las stailas vegnan a crudar giu dal tschiel e l’urden dal tschiel vegn ad ir en malura. 26 Lura vegn il Figl da l’uman sin nivels e cun gronda pussanza e gloria divina, e tuts al vegnan a vesair. 27 El vegn a trametter ils anghels en tuttas direcziuns per radunar da dapertut ils umans elegids dad el.

28 Emprendai dal figher il suandant: Cura ch’il suc da las plantas va si en la roma e che quella chatscha feglia, lura savais vus ch’igl è prest stad. 29 Uschia èsi er, cura che vus vesais che tut quellas chaussas daventan: lura savais vus che la fin è fitg datiers. 30 Jau as di: questa generaziun vegn anc a far tras quai. 31 Tschiel e terra vegnan ad ir a fin, ma mes pleds vegnan a restar.»

La fin vegn nunspetgadamain (Mt 24, 36; 25, 14–15; 24, 44; Lc 19, 12–13; 12, 38.40)

32 «Ma il di u l’ura che quai capita n’enconuscha nagin, er betg ils anghels en tschiel – gnanca il Figl. Be il Bab sa quai. 33 Guardai da star alerts! Pertge che vus na savais betg, cura che l’ura è qua.

34 Igl è sco tar in um che parta per l’ester. Bandunond sia chasa, incumbensescha el tut ses famegls e fantschellas da far lur lavur en atgna responsabladad. Al portier cumonda el da star alert. 35 Uschia duais er vus star alerts, perquai che vus na savais betg, cur ch’il patrun-chasa vegn a turnar: la saira, a mesanotg, cur ch’i cumenza a far di u cur ch’il sulegl va si. 36 Cur ch’el vegn, na duai el betg chattar vus en la sien. 37 Quai che jau as di, quai vala per tuts: Restai alerts!»

14

Plans cunter Jesus (Mt 26, 1–5; Lc 22, 1–2; Jo 11, 45–53)

1 Igl eran be anc dus dis fin la festa da Passa e l’emna festiva, nua ch’ins mangia be paun senza levon. Ils primsacerdots ed ils magisters da la lescha tschertgavan ina pussaivladad d’arrestar adascus Jesus e d’al mazzar. 2 «Ma quai na dastga betg capitar durant la festa», han els ditg, «per ch’i na dettia betg ina revolta dal pievel.»

Ina dunna onurescha Jesus (Mt 26, 6–13; Jo 12, 1–8)

3 Jesus era a Betania tar Simon, il leprus. Durant il mangiar è vegnida ina dunna. Ella aveva cun sai ina buttiglietta cun ieli da narda fitg custaivel. Ella ha avert quella ed ha svidà l’ieli sin il chau da Jesus. 4 In pèr dals preschents eran indignads pervi da quai. «Pertge quest sguaz?», han els ditg tranter els. 5 «Quest ieli avess ins pudì vender per dapli che traitschient munaidas d’argient e dar ils daners als povers!» 6 Ma Jesus ha ditg: «Laschai en paus la dunna! Pertge la faschais vus malavita? Ella ha fatg a mai in bun servetsch. 7 Povers vegni adina ad avair tranter vus, e cura che vus vulais, als pudais vus gidar. Ma mai n’avais vus betg pli lung temp tranter vus. 8 Ella ha fatg il pli nobel ch’ella ha insumma pudì far: Ella ha svidà l’ieli sin mes corp, per embalsamar oravant mes corp per la sepultura. 9 Pelvair, jau as di: dapertut sin il mund nua che la buna nova vegn annunziada, là vegn ins er a raquintar da quai ch’ella ha fatg e sa regurdar dad ella.»

Judas è pront da tradir Jesus (Mt 26, 14–16; Lc 23, 3–6)

10 Suenter è Judas Ischariot, in dals dudesch giuvnals, ì tar ils primsacerdots per dir ch’el saja pront da tradir Jesus. 11 Quels han gì plaschair da quai ed al han empermess daners. Da là davent tschertgava Judas ina bun’occasiun per tradir Jesus.

Preparaziuns per il past da Passa (Mt 26, 17–19; Lc 22, 7–13)

12 Igl era l’emprim di da l’emna festiva, nua ch’ins mangia be paun senza levon, il di nua ch’ins mazza ils agnels da Passa. Ils giuvnals han dumandà Jesus: «Nua vuls ti che nus preparian per tai il past da Passa?» 13 Sin quai ha Jesus tramess dus da ses giuvnals cun la suandanta incumbensa: «Giai en la citad! Là vegnis vus ad inscuntrar in um che porta ina cria cun aua. 14 Giai suenter ad el, fin ch’el entra en ina chasa. Là schais vus al patrun-chasa: ‹Noss magister fa dumandar, nua ch’el possia mangiar il past da Passa.› 15 Lura vegn el ad as mussar ina gronda stanza en il plaun sura, ina stanza cun sutgas pulstradas pronta per la festa. Faschai là las preparativas per nus. 16 Els èn ids en la citad ed han chattà tut sco che Jesus als aveva ditg. Ed els han preparà il past da Passa.

L’ultim past (Mt 26, 20–30; Lc 22, 14–23)

17 Cur ch’igl ha fatg saira, è Jesus arrivà là cun ils dudesch giuvnals. 18 Durant il past ha el ditg: «Igl è propi uschia ch’in tranter vus vegn a tradir mai – in che mangia qua cun mai.» 19 Ils giuvnals eran consternads, ed in suenter l’auter al ha dumandà: «Ma ti na manegias bain betg mai?» 20 Jesus ha respundì: «I vegn ad esser in da vus dudesch, in che mangia or da la medema cuppa. 21 Il Figl da l’uman vegn bain a murir, sco ch’igl è vegnì ditg oravant en las Sontgas scrittiras. Ma pover quel uman che tradescha il Figl da l’uman! I fiss meglier che quel na fiss mai naschì!»

22 Durant il past ha Jesus prendì paun, ha engrazià a Dieu, lura ha el rut quel en tocs ed al ha dà a ses giuvnals cun ils pleds: «Prendai, quai è mes corp!» 23 Lura ha el prendì il chalesch, ha ditg l’uraziun d’engraziament ed ha dà er quel ad els, e tuts han bavì or da quel. 24 Ed el als ha ditg: «Quai è mes sang che vegn spons per tut ils umans. Cun quel vegn confermada la lia che Dieu fa ussa cun ils umans. 25 Jau as di: Jau na vegn betg pli a baiver vin fin a quel di che jau al vegn a baiver da nov, cur che Dieu ha finì si’ovra!»

26 Suenter avair chantà ils psalms da laud, èn els sa mess en viadi vers il Munt dals Ulivers.

Jesus e Petrus (Mt 26, 31–35)

27 Durant il viadi als ha Jesus ditg: «Vus vegnis a prender stgandel da mai, pertge ch’i stat scrit: ‹Jau vegn a mazzar il pastur e las nursas vegnan a vegnir sparpagliadas.› 28 Ma suenter che jau vegn ad esser levà da mort en vita, vegn jau ad ir oravant a vus en Galilea.»

29 Ma Petrus al ha ditg: «Ed er sche tut ils auters prendan stgandel da tai – jau betg!» 30 «Betg dir da quai!», ha Jesus respundì. «Anc questa notg, avant ch’il cot haja chantà dus giadas, vegns ti a pretender trais giadas che ti na m’enconuschias betg.» 31 Ma Petrus ha ditg cun tun energic: «Quai na vegn jau mai a far, er sche jau stuess murir cun tai!» Il medem han ditg er tut ils auters.

A Getsemane (Mt 26, 36–46; Lc 22, 39–46)

32 Els èn vegnids en in lieu solitari, a Getsemane. Là ha Jesus ditg a ses giuvnals: «Stai qua, durant che jau vom ad urar.» 33 Petrus, Jacobus e Gion ha el fatg vegnir cun el. Ina gronda tema e sgarschur e vegnida sur dad el, 34 ed el ha ditg: «Sin mai è in grond pais che para da far murir mai. Restai qua e vegliai!» 35 Lura è el ì anc in pèr pass, è sa bittà per terra ed ha rugà Dieu da, sche pussaivel, betg far ir tras quell’ura da tribulaziun. 36 «Abba, – char bab», ha el ditg, «ti sas far tut! Prenda davent da mai quest chalesch da turment! Ma betg sco che jau vi, mabain sco che ti vuls.»

37 Lura è el turnà ed ha vis ch’ils trais durmivan. Lura ha el ditg a Petrus: «Simon, dormas ti? N’es ti betg bun da restar dasdà in’unica ura?» 38 Lura als ha el ditg: «Restai dasdads ed urai, per che vus sajas pronts er per las provas che vegnan. La buna voluntad avais vus, ma vus essas be flaivels umans.»

39 Anc ina giada è Jesus ì in pèr pass davent ed ha urà cun ils medems pleds. 40 Ma cur ch’el è turnà, durmivan els danovamain. Els n’eran betg stads buns da tegnair avert ils egls e n’han betg savì tge ch’els al duajan dir.

41 Cur che Jesus è turnà per la terza giada, als ha el ditg: «Durmis e pussais vus anc adina? Ussa basti, l’ura è arrivada. En pauc temp vegn il Figl da l’uman surdà als inimis da Dieu. 42 Stai si, nus vulain ir. Gia è el qua, quel che ma tradescha!»

Jesus vegn arrestà (Mt 26, 47–56; Lc 22, 47–53; Jo 18, 3–12)

43 En quel mument è Judas, in dals dudesch giuvnals, vegnì cun ina rotscha d’umens armads cun spadas e bastuns. Quels eran vegnids tramess dals primsacerdots, dals magisters da la lescha e dals seniors. 44 Il traditur als aveva dà quest segn: «A quel che jau dun in bitsch da bainvegni, quel èsi. Quel arrestai ed al manai davent bain surveglià!» 45 Judas è ì directamain vi tar Jesus, al ha salidà ed al ha dà in bitsch. 46 En quest mument han ils umens armads arrestà Jesus.

47 Ma in dals preschents ha tratg sia spada, ha dà giu per in servitur dal primsacerdot ed al ha taglià giu in’ureglia. 48 Jesus ha ditg als umens: «Avais vus propi stuì vegnir cun spadas e bastuns per m’arrestar? Sun jau in criminal? Mintga di sun jau stà tranter vus en il tempel ed hai instruì, e vus na m’avais betg arrestà. Ma igl ha stuì daventar sco ch’i stat scrit en las Sontgas scrittiras.» 50 Lura han tut ses giuvnals bandunà el ed èn fugids.

51 In um giuven vestgì be cun in lenziel al è seguì. Quel han els er vulì arrestar; 52 ma el ha laschà ir il lenziel ed è fugì senza vestgadira.

Jesus davant il Cussegl (Mt 26, 57–68; Lc 22, 54–55.63–71; Jo 18, 12–14.19–24)

53 Lura èn els ids cun Jesus tar la chasa dal primsacerdot. Là èn sa radunads tut ils primsacerdots, ils seniors ed ils magisters da la lescha. 54 Ma Petrus era seguì Jesus cun gronda distanza ed è arrivà fin en la curt da quella chasa. El è ì vi tar las guardias per sa stgaudar sper il fieu.

55 Ils primsacerdots e tut il Cussegl han ussa empruvà d’inculpar Jesus tras perditgas, per ch’els al possian sentenziar a mort. Ma quai n’è betg gartegià. 56 Bain eran s’annunziadas bleras faussas perditgas, ma quai che quellas schevan sa cuntrascheva. 57 A la fin han in pèr umens pretendì: «Nus al avain udì a dir: ‹Jau vi metter en muschna quest tempel fatg d’umans ed en trais dis fabritgar in auter che n’è betg fatg d’umans.›» 59 Ma er lur testimonianzas sa cuntraschevan.

60 Suenter è stà si il primsacerdot, è ì vi entamez la curt ed ha dumandà Jesus: «N’has ti nagut da dir cunter questas atgisas?» 61 Ma Jesus ha taschì ed ha ditg gnanca pled. Lura al ha il primsacerdot dumandà: «Es ti il salvader empermess? Es ti il Figl da Dieu?» 62 «Jau sun quel!», ha Jesus ditg, «e vus vegnis a vesair, co ch’il Figl da Dieu sesa da vart dretga dal Tutpussant e vegn a vegnir cun ils nivels dal tschiel!»

63 Sin quai ha il primsacerdot stgarpà ses vestgì ed ha ditg: «Nus na duvrain pli naginas perditgas! 64 Vus avais udì sias blasfemias! Tge schais vus?» Tuts han ditg: «El ha merità la mort!» 65 In pèr han cumenzà a spidar sin Jesus. Els al han cuvert la fatscha, al han dà enturn las ureglias ed al han dumandà: «Tgi era quai? Ti es bain in profet!» Lura han las guardias cuntinuà a bastunar el.

Petrus snega Jesus (Mt 26, 69–75; Lc 22, 56–62; Jo 18, 15–18.25–27)

66 Petrus era anc adina en la curt. Ina servitura dal primsacerdot è vegnida speravia. 67 Cur ch’ella ha vis Petrus sper il fieu, al ha ella guardà pli precis ed ha ditg: «N’eras betg er ti cun Jesus da Nazaret?!» 68 Ma el ha ditg da na: «Jau n’hai nagin’idea; jau na sai insumma betg da tge che ti discurras!» Lura è el ì or en la curt dadora. En quest mument ha chantà il cot.

69 La servitura al ha danovamain vis là ed ha ditg als preschents: «Quai è er in da quels!» 70 Ma el ha turnà a dir da na. Ma ils preschents han er els ditg a Petrus: «Tschertamain es er ti in da quels, pertge che ti es da la Galilea!» 71 Ma Petrus ha engirà: «Che Dieu ma chastia sche jau di manzegnas! Jau n’enconusch betg quest um, dal qual vus discurris.» 72 En quel mument ha il cot chantà per la segunda giada, ed a Petrus è vegnì endament, quai che Jesus al aveva ditg: «Avant ch’il cot haja chantà dus giadas, vegns ti a pretender trais giadas che ti na m’enconuschias betg.» Ed el ha cumenzà a cridar.

15

Jesus davant Pilatus (Mt 27, 1–2.11–14; Lc 23, 1–5; Jo 18, 28–38)

1 La damaun baud ha decis il Cussegl dals gidieus – ils primsacerdots, ils seniors ed ils magisters da la lescha – da liar Jesus e d’al surdar al procuratur Pilatus. 2 Quel al ha dumandà: «Es ti il retg dals gidieus?» «Gea», ha Jesus respundì. 3 Ils primsacerdots al han inculpà pervi da diversas chaussas. 4 Pilatus al ha dumandà: «Na vuls ti betg ta defender? Ti has tuttina udì tut questas inculpaziuns?» 5 Ma Jesus n’ha ditg gnanca pled. Da quai è Pilatus stà fitg surprais.

La sentenzia da mort (Mt 27, 15–26; Lc 23, 13–25; Jo 18, 39–19, 16)

6 Pilatus aveva per isanza d’amnestisar in praschunier ch’il pievel pudeva tscherner. 7 Quella giada era gist in tschert Barabas en praschun, ensemen cun auters ch’avevan assassinà durant in tumult ina persuna. 8 Cur che la glieud è ussa puspè vegnida tar Pilatus per dumandar l’amnestia d’ina persuna, 9 l’ha el dumandà: «Duai jau laschar liber il retg dals gidieus?» 10 Pertge el saveva bain avunda ch’ils primsacerdots al avevan surdà or da spira scuidanza.

11 Ma ils primsacerdots han ditg e turnà a dir a la glieud ch’i duajan giavischar da laschar liber Barabas. 12 «Tge duai jau lura far cun quel che vus numnais il retg dals gidieus?», ha Pilatus dumandà. 13 «Crucifitgar!», ha sbragì la glieud. 14 «Tge ha el lura fatg dal mal?», ha Pilatus dumandà. Ma la glieud ha sbragì anc pli dad aut: «Crucifitgar!» 15 Per far in plaschair a la glieud ha el laschà liber Barabas. Lura ha el cumandà da giaschlar Jesus e d’al metter vi da la crusch.

La schuldada fa beffas da Jesus (Mt 27, 27–31; Jo 19, 2–3)

16 In pèr schuldads han manà Jesus en la curt dal palazi ed han fatg vegnir l’entira cumpagnia. 17 Els han mess enturn las spatlas da Jesus in mantè purpur, han fatg ina curuna da spinas ed al han mess quella sin il chau. 18 Lura han els cumenzà a salidar el: «Sajas salidà, retg dals gidieus!» 19 Els al han dà bastunadas sin il chau; els han spidà si per el ed èn ids en schanuglias davant el per adurar el sco in retg. 20 Cur ch’ils schuldads avevan fatgs beffas avunda, han els puspè prendì davent il mantè ed al han tratg en sia vestgadira. Lura al han els manà or da la curt per crucifitgar el.

Jesus vegn crucifitgà (Mt 27, 32–44; Lc 23, 26–43; Jo 19, 17–27)

21 Sin viadi han els scuntrà in um che turnava gist dal funs per ir en citad. Quai era Simon da Cirene, il bab d’Alexander e da Rufus. Quel han els sfurzà da purtar la crusch. Els han manà Jesus al lieu ch’ha num Golgota, quai che vul dir: il lieu da la chavazza. 23 Là al han els vulì dar vin cun lien insatge che durmenta; ma Jesus n’ha betg bavì.

24 Lura al han els enguttà vi da la crusch ed han partì sia vestgadira tranter els, tirond la sort per far or tge che tutgia a mintgin. 25 Igl era las nov la damaun, cur ch’els han crucifitgà el. 26 Sco motiv da si’execuziun steva scrit sin ina tavla: «Il retg dals gidieus!» 27 Ensemen cun Jesus èn vegnids crucifitgads dus criminals, in da maun sanester e l’auter da maun dretg dad el.

29 La glieud che passava speravia squassava il chau e fascheva beffas da Jesus: «He! Na vulevas ti betg metter en muschna il tempel per al construir danovamain en trais dis? 30 Ta fa liber e ve giu da la crusch!» 31 Er ils primsacerdots ed ils magisters da la lescha faschevan beffas da Jesus: «Auters ha el gidà, ma sasez n’è el betg bun da gidar! 32 Il salvader e retg d’Israel duai vegnir giu da la crusch! Cur che nus vesain quai, lura crajain nus.» Er ils dus umens ch’eran vegnids crucifitgads cun el, schevan trids pleds dad el.

Jesus mora (Mt 27, 45–56; Lc 23, 44–49; Jo 19, 28–30)

33 Da mezdi a las dudesch èsi vegnì stgir en tut la cuntrada. Questa stgirezza ha durà fin a las trais. 34 Vers las trais ha Jesus sbragì ad auta vusch: «Eloï, eloï, lema sabahtani?» – quai vul dir: ‹Mes Dieu, mes Dieu, pertge m’has ti bandunà?› 35 In pèr dals preschents ch’han udì quai han ditg: «El cloma Elia!» 36 In è currì per ina spungia, l’ha bagnà cun aschieu, mess orasum in bastun, dà da baiver a Jesus e ditg: ‹Ussa vulain nus guardar, sche Elia vegn per al prender giu da la crusch.» 37 Ma Jesus ha dà in sbratg ed è mort.

38 E la tenda en il tempel è sa stgarpada da sisum fin giusum. 39 Ma il chapitani dals Romans che steva visavi la crusch e ch’aveva vis ed udì co che Jesus aveva sbragì, quel ha ditg: «Quest um è propi stà il Figl da Dieu!»

40 Er in pèr dunnas ch’avevan observà tut d’ina tscherta distanza eran là, tranter quellas er Maria Madlaina e Maria, la mamma da Jacobus il giuven e da Joses, e Salome. 41 Quellas avevan accumpagnà Jesus en Galilea ed avevan gì quità dad el. Er bleras autras dunnas ch’eran vegnidas cun el a Jerusalem, eran là.

La sepultura (Mt 27, 57–61; Lc 23, 50–56; Jo 19, 38–42)

42 Igl era gia saira, ed il proxim di era in sabat. Per che quel na vegnia betg profanà, 43 è Josef d’Arimatea ì tar Pilatus per al supplitgar da dar la bara da Jesus. El era in respectà commember dal Cussegl che spetgava er el che Dieu mettia ad ir ses reginam. 44 Pilatus è stà surprais d’udir che Jesus saja gia mort. El ha fatg clamar il chapitani ed al ha dumandà, sche Jesus saja gia mort. 45 Suenter ch’il chapitani ha gì confermà quai, ha Pilatus surdà la bara a Josef. 46 Josef ha cumprà in lenziel, ha prendì Jesus giu da la crusch ed al ha zuglià en quel lenziel. Lura al ha el mess en ina fossa tagliada en il grip. A la fin ha el rudlà in crappun cunter la fossa. 47 Maria Madlaina e Maria, la mamma da Joses, avevan guardà tiers, nua che Jesus era vegnì sepulì.

16

Jesus viva (Mt 28, 1–8; Lc 24, 1–12; Jo 20, 1–13)

1 La saira, cur ch’il sabat era passà, han Maria Madalena, Maria, la mamma da Jacobus, e Salome cumprà ielis da bun’odur per embalsamar la bara. 2 Fitg baud la dumengia damaun, cur ch’il sulegl era gist ì si, èn ellas vegnidas tar la fossa. 3 Sin viadi han ellas ponderà tgi che las possia rudlar davent il crappun da la fossa, 4 perquai che quel era fitg grond. Ma arrivadas tar la fossa, han ellas vis ch’il crappun era gia rudlà davent.

5 Ellas èn entradas en il cuvel da la fossa ed han vis là in giuven tschentà da la vart dretga cun in vestgì alv. Ellas han tschiffà ina terribla tema. 6 Ma quel ha ditg ad ellas: «N’hajas nagina tema! Vus tschertgais Jesus da Nazaret ch’è vegnì crucifitgà. El n’è betg qua; Dieu al ha leventà da mort en vita! Qua vesais vus, nua ch’el era vegnì mess. 7 Ed ussa giai e raquintai als giuvnals, surtut a Petrus: ‹El as va oravant en Galilea. Là al vegnis vus a vesair, precis sco ch’el as ha ditg.›» 8 Las dunnas han bandunà la fossa ed èn fugidas. Ellas tremblavan dal snuizi. E perquai ch’ellas avevan talmain tema, n’han ellas raquintà a nagin nagut.

Las appariziuns*

9 Suenter che Jesus era levà da mort en vita la dumengia damaun, è el sa mussà l’emprim a Maria Madalena ch’el aveva deliberà da set nauschs spierts. 10 Ella è ida tar ils giuvnals en cordoli e plain larmas ed als ha rapportà quai ch’era capità. 11 Ils giuvnals han bain udì che Jesus vivia e che Maria al haja vis, ma els na l’han betg cret.

12 Suenter è Jesus sa mussà en in’autra furma a dus giuvnals ch’eran en viadi vers in vitg. 13 Quels èn dalunga turnads ed han raquintà als auters da l’appariziun, ma er a quels n’han ils giuvnals betg cret quai.

14 A la fin è Jesus er sa mussà als indesch giuvnals durant ch’els mangiavan. El ha fatg reproschas, perquai ch’els dubitavan e na vulevan betg crair a quels ch’avevan vis el suenter ch’el era levà da mort en vita. 15 Lura als ha’l ditg: «Giai ussa or en tut il mund ed annunziai a tut la glieud la buna nova. 16 Tgi che craja e sa lascha battegiar, quel vegn salvà. Tgi che na craja betg, quel vegn Dieu a condemnar. 17 Ils crettaivels vegn ins ad enconuscher vi dals suandants segns: En mes num vegnan els a stgatschar nauschs spierts ed a discurrer en linguas estras. Sch’els tutgan serps u sch’els baivan tissi, n’als fa quai nagin donn. Els vegnan a metter lur mauns sin ils malsauns, e quels vegnan puspè a vegnir sauns.»

19 Suenter che Jesus, il Segner, ha gì ditg quai, è el vegnì auzà en tschiel per prender plazza da la vart dretga da Dieu. 20 Ma ils giuvnals èn ids or en il mund per annunziar la buna nova. Il Segner ha sustegnì lur dir e far ed ha confermà lur pleds tras miraculs ch’els faschevan.

* Ils vers 9 fin 19 mancan en ils pli vegls manuscrits. I dat er autras variantas da quests vers.

Pitschen pledari

Anghel: Deriva dal pled grec ‹angelos› e vul dir ‹mess›. Arriva tar nus cun novas da Dieu.

Evangeli: Vegn dal grec e vul dir ‹buna nova›.

Farisers: Furman la partida dominanta gidieua politica e religiusa dal temp da Jesus. Els emprovan da viver rigurusamain suenter las leschas dal Vegl Testament e la tradiziun religiusa.

Figl da l’uman: In dals titels da Jesus; correspunda a l’auter titel ‹Figl da Dieu›.

Giuvnal: Deriva dal pled ‹giuven› e vegn duvrà surtut per quels dudesch umens che Jesus aveva clamà d’al suandar. Cur che Jesus trametta ses giuvnals en il mund entir a pregiar, daventan els ‹apostels› che vul dir: tramess.

Herodes: Num da differents regents d’Israel dal temp da Jesus. Herodes il Grond regnava a Gerusalem en num dals Romans cur che Jesus è naschì. Herodes Antipas, in figl da Herodes il grond, è pli tard regent da la Galilea. Pilatus trametta Jesus tar el perquai che Jesus vegniva da la Galilea. Herodes Antipas dentant al trametta enavos a Pilatus.

Magisters da la lescha: Studegian ed interpreteschan las leschas dal Vegl Testament per mintga situaziun pratica.

Passa: Ina festa religiusa impurtanta dals gidieus che va enavos en il temp da Moses. Passa festivescha la deliberaziun ord Egipta.

Pilatus: Sis onns suenter Cristus è Israel daventà dal tut ina provinza romana; il stadi d’Israel ha finì d’exister. Sco tschintgavel procuratur tramess da Roma ha regnà Pilatus da l’onn 26 fin l’onn 36.

Primsacerdot: Responsabel per tut quai che pertutga il tempel, il cult divin ed ils sacerdots. Farisers, saduzers e (tut ils anteriurs) primsacerdots furman il Cussegl dal stadi religius d’Israel e quai er per fatgs politics e giuridics.

Reginam da Dieu: Quel stadi, nua che la voluntad da Dieu è dal tut preschenta. Il reginam da Dieu exista gia ussa sin noss mund, ma el n’è anc betg realisà dal tut.

Sabat: Il firà dals gidieus che correspunda a nossa dumengia. Il sabat cumenza il venderdi saira e finescha la sonda saira. Tenor la lescha gidieua èsi absolutamain scumandà da lavurar il sabat.

Saduzers: Furman in’autra partida politica religiusa dal temp da Jesus. Igl è tipic per els ch’els snegan ina vita suenter la mort.

Sumeglias: Raquints che decleran ina vardad cun in exempel u in’istorgia.

Indicaziuns bibliograficas

Evangeli tenor Marcus. Translaziun: Gion Tscharner; lectorat: Hans-Peter Schreich. 2006. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2012).