Il casting

Daniele va davent. Apaina emprendì d’enconuscher, parta in da mes dus cunabitants gia. El va a Minca a far in praticum sco informaticher. Markus ed jau restain damai enavos ed essan vidlonder da tschertgar in nov u ina nova cunabitanta. Far in ‹casting› numnain nus quai. Cler che tar in casting tutga da far bleras dumondas. «Fimas ti?», avain nus dumandà la Seraina, l’emprima ch’è vegnida a guardar la stanza da Daniele. E nus avain dumandà anc bler auter, circa tut, dad A fin Z. Mo pertge ch’ella è sa vestgida tut en brin n’avain nus betg dumandà. Ma gist sia gardaroba ha irrità il pli ferm. Markus na po betg s’imaginar da star ensemen cun Seraina. E cun Sophie era betg. Era sche Sophie pareva dad esser ina fitg flotta. Ina sportiva. Ina lavurusa. Ina pitschna. Ina finina. Jau na ma poss er betg metter avant da star cun Sophie. Sophie na mangia nagina charn, danor pulaster. Mangiar charn, quai è in criteri per nus.

Ralf mangia charn, e Ralf ha era gist mangià in toc pizza cun nus, cur ch’el è vegnì al ‹casting›. Ralf n’ha però gnanc num Ralf. Nus vain deplorablamain emblidà ses dretg num. Tegnì endament avain nus però ch’el ha trais soras ed il Powerbook dad Apple! Ralf vegn londeror cun computers.

Sco quart è vegnì David. In cun egls a la chinaisa. David è da Son Gagl. David legia pli gugent la NZZ ch’il Tages-Anzeiger. Jau hai però abunà il segund e na vi betg laschar crititgar mia lectura. David mangia era charn e Markus ed el sa chapeschan bain. Ma cun David na vi jau betg star ensemen. Markus ha tuttina era dubis. Pervi dals chalzers che David aveva en e ch’el n’ha betg tratg ora per vegnir en stiva.

Far ‹casting› è lustig. Quai pudessan nus era far sche nus gnanc n’avain ina stanza d’occupar, schain Markus ed jau. E tgi sa, forsa che nus faschain lura era quai. Cura che Ralf stat qua cun nus. Nus ans essan decidids per Ralf. Ralf che n’ha gnanc num Ralf sa numnadamain ir enturn cun computers. Jau fiss persa senza in informaticher en chasa!

Bainvegni Ralf!

Ralf, mes nov cunabitant, è arrivà. Durant las vacanzas da Nadal ha el fatg midada. Quai vegn ad esser stà ina midada difficila per Ralf, uschia l’emprima giada dal tut davent da mami. Na, jau stoss chalar da far fis cun Ralf. Ralf è in char, gea quai è el. El guarda gea era schon or da quai charin. Blond e cun vistas sco in poppin. Ah, uss cumenz jau schon puspè. Ralf, el è in um da forsa bunamain dus meters cun ina fatscha d’in mattin! Ma el è in flot. In pau steri forsa, uschia da quai betg locker.

Jau sun dentant gia dapi in’emna londervi da ponderar ina strategia per schluccar in pau il schani. Jau hai empruvà cun la terapia da schoc. Betg propi brutal, insumma betg. Jau hai mo tadlà in pau pli dad aut las Queens of the stone age e lura hai jau stuì mussar in pau energicamain co ch’ins cuschina endretg spaghettis. Uschia ch’ins vesa suenter era ch’ins ha fatg els cun sosa da tomatas...

Ma Ralf sa lascha halt er schoccar spert. Schoccà era el per exempel cur ch’el ha badà che jau na ser mai l’isch da l’abitaziun cun la clav. Sche jau n’haja betg tema, la notg, cun l’isch avert, ha el lura dumandà mai l’auter di. Na, tema n’hai jau betg, hai jau ditg, anzi, sas tge bella aventura che quai fiss, sche ina bella notg stess x-insatgi en mia chombra! Quai era natiralmain ina sgnocca! Jau na sai però betg, sche Ralf ha chapì quella, forsa ch’el ha pensà che jau discurria uschia pervia dal Martini (u pervia dals dus Martinis) che jau aveva bavì avant.

Uiuiui alcohol! Natiralmain ch’era quel fascheva part da mia terapia da schoc. Ma baiver na vuleva Ralf betg. E steri è el anc adina. Tge far? Forsa che jau emprov a partir dad oz cun in’autra metoda, jau emprov dad esser ina charina. Gea, Ralf, jau taidl mo pli da bassin musica, e lura era mo pli Plüsch. E gea, Ralf, ti has raschun, nus stuain ussa exnum dischinfectar la frestgera, la miffa ch’ha attatgà mes jogurt po daventar fitg privlusa.

Ma... jau na sai betg, sche quai è lura la meglra strategia. Sche quai è la strategia per far daventar pli luc noss char Ralf.

«Déjeuner en paix»

Stephan Eicher chanta: «Déjeuner en paix». Quai n’è betg be ina buna chanzun, quai è mes nov imni persunal. E mes giavisch il pli fervent. Déjeuner en paix. Quai na para numnadamain betg pussaivel en mia WG.

Il di d’ina studenta cumenza magari pli tard che quel d’in che lavura, quai savain nus, ma tuttina ha era il di d’ina studenta da cumenzar endretg. Mes di cumenza endretg sche jau poss baiver in café. Baiver in café en paus. Cun mes café e cun mes paus la damaun vi jau esser suletta, stoss jau esser suletta. Ma esser in pau sulet en cuschina la damaun è in pau difficil en mia WG.

Perquai ma schluit jau mintga damaun en cuschina cun la speranza dad esser l’emprima là e da pudair baiver mes café en paus. Ma savens na vai betg ditg e Markus vegn era en cuschina. (Adina gia tratg en tiptop. Er quai ina da quellas chaussas. Mes café baiv jau en pigiama e sch’insatgi ma vul per mort e fin far cumpagnia duai er el avair en in pigiama, bitte sehr!).

Markus è in flot. Ed igl è fitg flot da discutar cun el, nus savain discutar uras ed uras e quai lura anc sur da temas interessants. Dapi divers mais lavura el vi da sia lavur da licenziat. El ha studegià medias e schurnalissem ed istorgia. El sa bler e discuta gugent sur da quai ch’el sa e ch’el ha chattà or cun sia lavur. Quai è gea flot. Ma betg la damaun cur che jau vi mo baiver mes café en paus! Cur ch’el vegn la damaun mintgamai en cuschina e cumenza cun sias grondiusas teorias sur da la recepziun e la ‹gelenkte Aufnahmewirkung medialer Unterbewusstseinssteuerung› e Herta Sturm qua e Herta Sturm là, sa sbassa mia luna per in pèr grads. Jau vi doch mo mes paus! Ma perquai che jau n’hai lura insumma betg veglia da discurrer e da discutar na di jau era betg a Markus che jau preferiss en sasez mo la cumpagnia da mes café.

Ma uschia na po quai betg ir vinavant. Jau stoss ussa propi ponderar, co communitgar che jau na support gnanc small talk la damaun, che jau vi simplamain déjeuner en paix. Damaun al serv jau mes imni d’ensolver: «Markus, taidla ina giada questa super chanzun da Stephan Eicher. Ella ha num ‹Déjeuner en paix›.» Forsa che quai funcziuna.

WG cun bab e mamma

Igl èn stadas las vacanzas da semester. Super per mai: sco studenta en l’emprim onn n’hai jau anc betg stuì scriver lavurs ed uschia avess jau gì tschintg emnas simplamain vacanzas. Mo vacanzas? In pau lungurus, hai jau pensà e tschertgà in job. L’idea era en sasez da restar a Friburg. Ma lura hai jau chattà ina lavur en Engiadina. Cun quai hai gì num turnar a chasa, a Bravuogn, e prender mintga di il tren per Schlarigna, en mia bella unifurma mellen-blaua da magisters da skis. (Tge ti? Gea, gea, jau hai fantasia sch’i va per chattar lavur…).

Avair in job en Engiadina ha damai gì num per mai da puspè star a chasa, vul dir en la ‹WG mamma&bab›. Turnar en quella WG n’era betg uschè simpel, la ‹WG mamma&bab› è dapi insaquants onns numnadamain disada dad esser ina WG da dus. Cun ina fin trais persunas dapli la fin d’emna. La ‹WG mamma&bab› è damai ina WG cun sias atgnas reglas e ses rituals fixs.

Las plazzas sin il canapé èn repartids, e paupra sch’insatgi (jau) prenda quel da mamma. Discussiuns sur dal program da televisiun na datti betg, era tar films ch’ins ha gia vesì ina giada. La WG da dus ves’ins er en bogn. Nua ch’igl eran ina giada circa set barschuns da dents è ussa mo pli in electric. «Nus prendain tuts dus quel, e ti has segir in en tia tastgetta da tualetta.» Tut nagin problem. Mo che la maschina da lavar da la ‹WG mamma&bab› na cumporta betg pli mia purziun da vestgadira ma para in pau curius. Cun in pèr chautschinas dapli è ella surchargiada, strapatschada perquai era la gnerva da mamma.

Conflicts (era sche mo pervi d’in pèr chautschettas) vegnan purtads ora directamain en la ‹WG mamma&bab›. Il livel da canera è in pèr giadas creschì magari spert durant mia dimora a Bravuogn. En sasez però bel, sch’i vegn fatg dispita en ina WG. Ed il pli bel era che suenter diesch minutas era adina tut puspè en urden, en la ‹WG mamma&bab›. En in’armonia essan nus lura sesids tuts ensemen sin il canapé, mintgin sin sia plazza, sa chapescha, ed a la televisiun ha Derrick per la 1000avla giada tschiffà il medem nauschun. Jau m’allegr tuttina da turnar en mi’atgna WG a Friburg.

Estetica en il bogn

Be gist per dir: Jau na sun betg pingeliga. Insumma betg. Jau na flip betg sch’igl ha in pau pulvra per terra u sche la vaschella po pussar in pau avant che vegnir lavada giu. Ma jau hai schont pli gugent sch’igl è bel net. Cun net manegel jau simplamain agreabel per star, ins sto sa sentir bain en ina stanza. Quai vala natiralmain era per il bogn. Ma forsa è quai precis la differenza ominusa tranter umens e dunnas; umens n’han nagin senn per estetica. Per estetica en il bogn.

En ‹mes› bogn qua a Friburg pendeva in sientamauns 3 mais senza ch’el avess vesì ina maschina da lavar, e per terra era in grusig tarpun, in savun e blera pulvra. Ed il mender: mes ‹jungs› han duvrà il bogn sco magazin per ils utensils da nettegiar. Ina sadella da plastic en in chantun ed il sdratsch en l’auter. Che quel sdratsch era ina giada grisch-cler han ins pudì s’imaginar mo cun blera fantasia. Ma tuttina ha el servì a mes cunabitants era sco tarpunet davant la duscha.

Ina chaussa ston ins però laschar ad els: fantasia hani. Las rollas da palpiri da tualetta vidas n’hani betg simplamain bittà davent, na, Ralf las ha rimnà tuttas. Jau na sai betg, sch’el ha vulì zambregiar cun tut, en mintga cas ha la collecziun prendì davent memia bler plazza ed jau hai bittà davent las rollas. Bittà davent ha jau era il tarpun dal bogn. Vul dir, jau n’hai betg bittà el en il rument, mo sin stgaffa en suler. (Nua ch’el è dapi lura. Quai èn mo 4 mais).

Jau hai embellì pass per pass il bogn. L’emprim al hai jau natiralmain decorà cun mes products da beauty, quai ch’ha dà gia bler dapli colur a tut. Or da mia collecziun da cartas postalas (il bogn – era in lieu per preschentar las differentas collecziuns) hai jau zambregià ina tenda per la fanestra. Quella ha creà atmosfera en il bogn ed ha purtà il feeling da vacanzas che na dastga mai mancar. Vinavant hai jau pendì si in pèr bels posters, per exempel in cun si l’alfabet russ, gea, quel è didactic e decorativ! E mintgatant met jau perfin ina bella chandailina en il bogn, ina che fa ina bun’odur.

Gea, il bogn è ussa in bel local, in local drizzà en cun senn per estetica. In’estetica che mes cunabitants na stiman betg per forza, hai jau sentì. Ralf ha numnadamain ditg che Markus haja ditg ch’el veglia remplazzar mia bella tenda or da cartas cun in’autra. Cun ina tenda brina. Oha!

In va davent – per fortuna!

Markus va davent – e nus essan cuntents! Forsa in pau fis, ma igl è vair.

Markus vegn bainbaud a finir ses studi e lura va el davent. El è ussa londervi d’ emprender per ses examens finals – dapi divers mais en sasez, e quai na fa la chaussa betg pli simpla. Perquai ch’era Ralf ed jau avain examens (mo pitschens). Ma tuttina è Markus il sulet che sto adina controllar ses savair vi da ses cunabitants. Ralf è gia uschè vinavant ch’el serra las ureglias cun ils mauns cur che Markus avra la bucca. Ed jau vom en mia stanza e ser l’isch che Markus na vegnia betg suenter a raquintar si tut l’istorgia da la migraziun en il 18avel tschientaner. Ussa essan nus gia uschè lunsch ch’era Ralf vegn en mia stanza e nus serrain l’isch, per discurrer lura là sur da Markus.

Gea, la relaziun da trais, quel triangul uman na funcziuna betg propi. Läster, läster… sco duas dunnas veglias sesain Ralf ed jau ensemen per ans agitar da Markus; oz n’ha el puspè betg fatg giu las mieulas da la maisa, ussa n’è el dapi duas emnas betg pli ì or da chasa, ed era la Migros enconuscha el be pli da la televisiun… la consequenza è che Ralf ed jau cuschinain lura be pli quai che plascha a nus. Pasts che fan storscher il magun da Markus – frutti di mare per exempel. Per cumpensar quel frust taidla el musica che las paraids balluccan ed envida amias che rian isteric.

Gea, igl èn sa furmadas duas fronts, per propi! Questa saira avain Ralf ed jau numnadamain fatg ina spassegiada giu a la Sarine (flum!), perquai che l’aura era memia bella per star en chasa, e natiralmain era per far puspè il lästern sur da noss ‹anc-cunabitant-per-ina-emna›. Cun turnar avain nus vulì far in skerz ed avain scalinà ed essan ans zuppads davos la chantunada. Markus n’ha betg avert la porta, nus essan ids en e Markus steva gia là cun in cuntè en maun. Era per skerz, natiralmain, ma en quel mument eri cler per mai: Markus va davent – per fortuna, quai pensa era el!

Puspè mastgels!

Pli definitiv na vai betg. Markus schubregia sia stanza. El va. Jau na sun betg stada qua cur ch’el ha transportà davent sia mobiglia. Jau era davent. Quai na vul dentant betg dir che jau n’hai betg abità cun umens en quel temp.

Jau hai fatg in viadi en Austria. Tar amis a Vienna. Amis. L’abitaziun en il center da la citad – super, era per ir en sortida. Ir en sortida cun umens ha savens per consequenza ch’il consum da gervosa s’augmenta senza ch’ins po far insatge encunter. E per la damaun suenter vul quai dir che vegnir or da letg para magari difficil. Ma era qua m’han gidà ils umens. «Hallo, star si!», han els clamà a las endisch. «Nus vulain spaghettis.» Ed avant che jau hai pudì reagir stevan gia tschintg umens mo en chautschas sut en stanza. Tja, betg mal en sasez. En boxer-shorts hani lura era gidà a far spaghettis ed en boxer-shorts hani mangià e dà in riep suenter l’auter. Tja, betg uschè cool, en sasez. A mai n’han ils spaghettis betg propi gustà, jau avess preferì in café ed in jogurt. Ma nagut da jogurt, era betg en il Burgenland, en il sidost da l’Austria, nua che nus essan viagiads en tschintg il di suenter. Plitost puspè gervosa e vin. Quai era lura er gia tut noss’activitad: seser enturn, cun uschè pauca vestgadira sco pussaivel, e baiver vin.

Umens mez bluts enturn ins che servan ad ins anc alcohol… tuna sco or d’in siemi. E daventà vardad, bunamain. Il problem è mo ch’ins sto era prender en cumpra las sgnoccas che correspundan plitost mo a l’umor masculin e tut lur basegns dad esser uschè natirals sco pussaivel.

Jau sun cuntenta che jau poss bainbaud ir a star ensemen cun ina matta. A Cuira, mia proxima staziun. Ma deplorablamain n’è ella betg suletta. Era ella viva cun dus mastgels! Cun num Speedy e Tequila. I sa tracta da giats.

Tranter dunnas

Enavos a Friburg. Gist per dir sco ch’igl è: i n’è betg pli ina WG ‹2 umens – 1 dunna›. Ussa èsi ‹1 um e 2 dunnas›. Ed en sasez stuess ussa forsa Ralf scriver questa columna. Ma jau emprov simplamain era da scriver or da sia perspectiva, da vesair tut era in pau cun ses egls.

Il semester ha cumenzà la fin d’october ed el ha propi cumenzà bain. Esser studenta (u student; perspectiva Ralf) è easy. Mega easy! Ma era ‹Ausnahmezustand› da temp en temp – per exempel en nossa WG a l’entschatta dal semester. La WG è lura creschida da 3 sin 6, äh 7 persunas. Marina era qua, Ladina, Michel, Nico, Ralf ed jau. Quai fa 6 persunas, ma 8 barschunins da dents en il bogn! E quatter pastas da dents. Quatter pastas da dents dovri era, per nettegiar ils dents suenter ils liters vin e las millis da cigarettas. (Exagerà!) Aber quai n’è gea betg adina uschia. Na, propi betg.

Insumma essan nus daventads extrem bravs e nossa WG gudagnass mintga concurrenza da las WGs las pli tiptopas en urden. Nus avain ussa ina cassa cuminaivla, cuschinain bler ensemen e lavain giu ensemen ed avain insumma in’armonia totala. Bunamain; oz èsi circa escalà, perquai che jau hai ditg magari direct a Ralf ch’el na dessi betg adina prender palpiri da tualetta per far giu il nas. El n’ha betg vulì chapir. In pau fadia ha el era cun noss plan da schubregiar (gea, avain nus era dapi in pèr dis). Ralf: «Was, ig muess de ‹bogen› mache? Was isch denn das?» De ‹bogen›, char Ralf, è il ‹bogn› per rumantsch. Noss plan da schubregiar è scrit en dus linguatgs. Ma cun quai hai era jau mes problems: numnadamain cun il dialect soloturnais da nossa nova cunabitanta Marina: «Che stögli fer, il ‹köder›? Voul que dir ch’eau stögl ir a pes-cher?» Translaziun: köder = rument. Ach so!

Ma abstrahà dals problems linguistics e problems palpiridatualettistics funcziuni bain. Da star stut. Quai n’è gnanc pli uschè lustig sco avant. Ma quai vegn lura forsa anc...

Tgi è Bob?

‹Marina, Ralf e Chatrina› – quai è la nova furmla magica dal Varis 9 a Friburg. Gea, duas dunnas ed in um. Perquai n’ha questa columna era betg pli num ‹Tranter umens› (Aha!).

La furmla magica è nova damai. Ed à propos magia u magic – misterius: il davos temp è numnadamain capitada inqual chaussa misteriusa en nossa WG. Per exempel quella ch’è capitada a Marina cur ch’ella ha mess davent il satg da rument. Tge pens’ins gia cur ch’ins metta davent il satg da rument? Savens nagut nausch... e lura auda Marina tuttenina ina vusch! E quai n’era ni mia ni quella da Ralf. Na, la vusch vegniva directamain or dal satg da rument. Chapibel che Marina ha dà in sigl ed ha grad mess davent il satg. Ma da tgi era quella vusch?

Medemamain inexplitgabla e misteriusa era la cumparsa da Bob. Ina bella saira era ina chartina sin fanestra. En sasez plitost in cedel. A tgi precis ch’el era adressà n’avain nus betg chattà or. «A la personne avec le plus joli sourire de Fribourg», aveva ‹Bob› scrit davant, e davos in invit per ir cun el a kino. Magari original en sasez, ma tgi è Bob? Era quai è anc adina in misteri.

In tip misterius è era noss cumpost: el para da s’emplenir da sasez. Apaina ch’ins ha svidà la sadellina (gronda prestaziun!) è ella gist puspè plaina. Curius.

E lura pir il palantschieu da noss bogn. I na para simplamain betg pussaivel d’eruir pertge ch’el è adina malnet, era sch’ins ha gist nettegià el. Mintga giada ch’ins va en il bogn ves’ins ina passida d’ina pantofla magari gronda. A tgi tutga quella pantofla? Jau n’hai betg chattà or. Curius. Ma jau vegn a stuair acceptar ch’i dat simplamain in pèr dumondas ch’ins na sa betg respunder.

Auto-WG-grafia (part 1)

La furma da star ensemen ‹WG› è gea nagut nov – sch’ins metta avant il clan dals homos neanderthalensis en lur cuvels u ils Ötzis en simplas chasettas – era quai eran en sasez tut gia WGs. Ma era en mia vita gioga la WG gia davent da l’entschatta ina gronda rolla. Jau sun naschida en ina WG. En ina WG cun kiffers! Mes geniturs (betg els eran ils kiffers, hani ditg), ma mes geniturs partevan da quel temp l’abitaziun, vul dir il bogn cun in pèrin che fimava gugent in ni l’auter joint. Jau na sai betg, sche quai ha gì in’influenza… La WG en mintga cas schont.

Uschia era en sasez era la ‹Chesa Nicolay›, nua che nus stevan l’emprim temp a Bravuogn, ina WG. Sch’ins definescha WG cun ‹adina enturn glieud estra che vesa ins en il pigiama›. Jau stueva numnadamain trair en mes pigiama en il bogn perquai ch’igl era memia fraid en chombra. L’isch dal bogn manava grad ora en cuschina, nua che mes geniturs avevan lur visitas (savens scolasts, peniiiibel da scuntrar quels en pigiama!). Da la cuschina avev’jau lura dad ir tras stiva e si da bural e tras la chombra da mes frar. Quella chombra avev’jau, anc adina sin viadi per mia chombra, puspè da bandunar ed era cun quai or da noss’abitaziun. Dador noss’abitaziun muntav jau davant in’autra abitaziun e là spetgava normalmain gist in ‹flup› d’ina da las vischinas. Era el ma veseva natiralmain en pigiama. In’odissea per arrivar lura finalmain – tras dus ulteriurs ischs – a l’arriv!

Gia pauc pli tard è vegnì mes temp da la ‹Casa Florentini› a Cuira. La WG da femnas par excellence. Ed adina duas mattas en ina stanza da maximal 12 quadrats. Ma igl era tuttina uschè bel che mia cunstanzista dal ‹Flo› ed jau avain barattà ensemen ils 12 meters quadrat dal Florentini cun paucs dapli en in’abitaziun en il quartier dal Welschdörfli. Cun quai è daventà tut pli cumplitgà; cuntrari al Florentini eran numnadamain lubidas visitas masculinas en il Welschdörfli. (Betg quai che vus pensais ussa!).

Auto-WG-grafia (part 2)

La davosa giada eran nus arrivads fin en il Welschdörfli. Il Welschdörfli, mia segunda staziun da WG. Segunda staziun, ma en sasez l’emprima dretga WG che jau aveva cun mia cunstanzista dal Florentini. En duas eran nus damai scappadas dal rest dal femnom da la ‹casa F›.

Ma era en duas essan nus betg restadas ditg sulettas, nossas ex-amias ed ex-cunabitantas dal Florentini vegnivan numnadamain savens per ans far la visita cur ch’igl aveva num ‹Berlin Berlin› u ‹Sex and the City› en nossa televisiun (mia televisiun). Il mardi saira vegniva gist duas giadas ‹Sex and the City›, ina giada a las nov e lura anc ina giada a las indesch. Vul dir che las visitas tatgavan sin noss canapé fin tard en per la notg (suenter l’emissiun stuev’ins gea anc reflectar ensemen quai ch’era capità).

Perquai avain nus adina pli savens gì il basegn d’esser sulettas per guardar mo en duas ‹Sex and the City› e perquai n’avain nus mintgatant simplamain betg avert la porta cur ch’igl ha scalinà. Il di suenter cun la stgisa che nus n’hajan gnanc guardà televisiun, che nus sajan stadas a currer enstagl! (Ha!) Suenter in temp ha mintgina da nus però survegnì il basegn da guardar tut suletta ‹Sex and the City›, vul dir da star suletta. Uschia essan nus idas dapart. Ma betg lunsch, mintgina mo circa 100 meters davent dal Welschdörfli.

Jau sun ida a star en la citad veglia da Cuira. Il bel londervi era che la furnaria, ch’ha avert er la dumengia, era mo trais pass davent da mi’abitaziun, la Werkstatt mo tschintg e la plazza da lavur mo ina minuta cun il velo e che la televisiun era mo per mai. Il main bel vi da mia nova abitaziun era: la disco en il tschaler, la glieud che gieva en questa disco e lur fastizs il di suenter, las festas da citad las fin d’emnas cur che jau stueva lavurar, ed… esser suletta cun mia televisiun.

Cur che jau sun ida davent da Cuira per ir a Friburg n’èsi perquai mai stà ina dumonda sche jau veglia ir a star en ina WG u betg. Ma quai era avant dapli ch’in onn… ussa fissi però puspè ina dumonda e la resposta forsa in pau differenta; jau na sun numnadamain betg pli uschè persvadida da questa moda da viver. Nus avain gist gì dispita en nossa WG.

Conflicts

Cumenzà avevi cun ina banana. U meglier ditg cun ina mesa banana che giascheva ina damaun sin maisa en cuschina. Tut suletta.

«Da tgi è questa banana?», ha Ralf ma dumandà cun in tun gia levamain agressiv. «Questa mesa banana manegias?», hai jau dumandà enavos, «en mintga cas betg da mai.» «Bla bla bla», ha el fatg e ditg ch’ins dessi doch metter davent la banana e «bla bla» ha el argumentà ed jau: «quai n’era betg jau!», e tge che jau haja en sasez da far cun tut. La discussiun era gia daventada baintant pli dad aut e Marina seseva mo en sia stanza «sco scha nüglia nu füss». Suenter che Ralf ed jau ans avevan anc bittà in pèr pleds englais cun f* ed a* vi dal chau eri però puspè pli quiet. E tut era puspè en urden – per in pèr uras.

«Il tschitschapulvra è rut», m’ha ditg Marina il di suenter il di da la mesa banana. Jau aveva gist buna luna ed hai mo ditg: «Betg uschè nausch.» «Tge duai jau far?», ha Marina dumandà. Questa dumonda ha lura però gist fatg sbassar mia luna per in pèr grads. Tge vul ins far sche il tschitschapulvra è rut? I dat milli bunas chaussas ch’ins po far sch’il tschitschapulvra è rut: cridar, bitschar il tschitschapulvra e sperar ch’el funcziunia lura puspè, ir a l’ospital cun il tschitschapulvra u laschar cumadar el insanua auter, u emprestar in dals vischins ed uschia vinavant. Ma a la fin persvada mo ina chaussa: ir per in auter, per in nov tschitschapulvra.

Tja. Quai era lura la dispita, uschia ina unterschwelliga dispita. «Jau na sun betg la culpa ch’el è rut», ha Marina pensà. «Pech per tai, sch’el explodescha grad cur che ti has en maun el», hai jau pensà. Ella ha lura cumprà in nov. Ma cun quai n’eri anc betg finì cun quella Unterschwelligkeit. La stgatla vida dal tschitschapulvra ha ella numnadamain gist deponì demonstrativamain en suler. Ralf ed jau avain gì in mument, enfin che nus avain chapì il segn: pajar il tschitschapulvra vuleva quai dir. Jau hai mess 40 francs sin maisa e l’auter di eran quels raps e la stgatla svanids, sco da l’‹invisible hand› – e la pasch era puspè turnada.

La WG: dumondas e respostas

Chatrina: Oz eran nus mo en trais en il seminari da rumantsch, a l’uni.

Ralf: …

Ch: Pertge na dis nagut?

R: Tge duai jau dir sin quai?

Ch: Ti pudessas silmain dar in segn che ti m’has udì!

Ch: Lura vas oz a kino?

R: Jau na vom betg a kino! Hai gia ditg milli giadas che jau giaja oz ad in concert!

Ch: Tge crais ti, scrivan las dunnas auter ch’ils umens?

R: Gea, cler.

Ch: Pertge cler?

R: Las dunnas èn pli sensiblas ed uschia, perquai scrivan ellas er auter.

Ch: Che las dunnas sajan pli sensiblas ch’ils umens è bain mo in’invenziun dals umens! Medemamain dad els vegn l’idea ch’els sajan perencunter pli raziunals. Ils umens han tscharvè e las dunnas sentiments, idea masculina, chapeschas?

R: Gea, ‹i gspürs›.

Ralf ed jau giain a spass. Nus passain sper in crucifix (sco ch’igl ha tants a Friburg). Sur quel stat l’inscripziun INRI.

R: INRI – tge vul quai puspè dir?

Ch: Bain cler, In Nomine Rex Iudaeorum. En il num dal retg dals gidieus.

R: Na, quai na constat betg. Betg ‹dals gidieus›.

Ch: Ma segir – orum è in genitiv.

R: Na, quai è in verb sco laborare, sas laborum ni uschia.

Ch: Na, also propi Ralf!

R: Ah gea, ti has forsa raschun. Ma i n’ha betg num ‹in nomine›.

Ch: Ma segir!

R: Na, quai è bain ‹Iesus Nazarenus›.

Ch: Naaaa! U bain, spetga, quai po esser. Gea, ti has raschun.

Dumondas e respostas – quai è timvörc, schess jau.

Chez Frau Zimmerli

Jau hai bandunà Friburg ed abitesch uss per in temp a Cuira. Cler che jau ma sun puspè decidida per la meglra furma d’abitar – per la WG. Jau stun uss puspè en ina WG da trais – la Frau Zimmerli che pudess esser mia nona, Mike da la ex-DDR ed jau. Cun la Frau Zimmerli avev’jau telefonà avant in pèr emnas e sun ida a guardar la chombra. ‹Tiptop› hai jau chattà e ‹tiptop› m’ha ella grad dà la clav en maun che jau possia lura vegnir a star là, duas emnas pli tard.

Ed uschia sun jau arrivada, duas emnas pli tard, cun circa duas tonnas bagascha. Jau scalin e l’emprim che jau ves èn dus piercings. Tras ils chavadels. Jau auz mi’egliada e ves anc dapli piercings e chavels blondids. Quai n’è betg Frau Zimmerli. «Jau sun Mike», di il giuven e ma prenda la bagascha or da maun.

Tja. Jau sun arrivada.

Cler ch’igl è in pau in’autra moda da WG che quella da Friburg. Da Mike ves jau pauc fin ussa, jau aud mo ses svegliarin la damaun a las sis e savur il fim da si’emprima cigaretta. Dapli hai jau da far cun la Frau Zimmerli. U meglier ditg, ella cun mai. La Frau Zimmerli è stada en mia chombra, constatesch jau mintgamai la saira cur che jau turn da la lavur. Suenter in’emprima leva irritaziun hai jau però chapì ils avantatgs: Frau Zimmerli fa mes letg (tge che jau na faschess mai), ella fa urden e lava giu. E la damaun, cur che jau vom ord chasa e clom «uf widerluaga», curr’la anc spert nà e ma dat in mail.

La saira ma dat ella tschareschas ed ampuaunas e raquinta dad Otto. «Sas, Otto ha in grond parasol ed Otto ha era uschè bellas sadellas ed Otto n’è betg in char». Jau na chapesch betg. Tgi è Otto? È quai quest tip che vegn la saira adina a far la visita a la Frau Zimmerli? Ma cur ch’ella ma raquinta ch’ella saja oz puspè stada EN il Otto ma croda il tschintger: ella discurra dad ‹Ottos Warenposten›. Aha! E sche ses ami che n’ha en quest cas betg num Otto vegn la saira, lura è quai la bun’occasiun per mai da svanir en mia chombra, nua che la televisiun (perfetg!) ma spetga e nua che jau poss trair en per la 1000avla giada l’emprima episoda da ‹Sex and the City›. Gea, jau stun bain, chez Frau Zimmerli.

La WG perfetga

«Grmpf, hihi, haha», fan blers cur che jau raquint che jau haja per il mument ina WG cun ina dunna pli veglia. Ma qua na datti nagut da far schnöss e rir da quai curius. Star cun ina dunna pli veglia è numnadamain fitg cool. Gea, nossa WG è sa sminuida sin ina WG da duas; il Mike era svanì tuttenina. Cun ses auto e ses piercings.

«Hihi, haha», fan ils auters anc adina, ma jau ri lura anc bler pli dad aut. Ha! Tgi ha gia il zimmerservice integrà en il fit da l’abitaziun? Haha! Ok, ella na vesa forsa betg pli tut la pulvra, ma tgi survegn bunamain mintga di in toc turta? Mhm… ok, latiers vegn mintgamai il recept ed il cumond da far in pèr copias en biro per dar a sias amias. Ma quai fatsch jau gugent per la Frau Zimmerli, äh, per la Mirta. Ella ha fatg duzis cun mai. Per quai ha ella tschernì il mument perfetg; ina damaun gist cur che jau sun vegnida or da la duscha ha ella fatg «bun diiiii» e ditg: «jau sun lura la Mirta». Chau Mirta.

Jau hai super cun la Mirta, star cun la Mirta è sco da star cun l’atgna nona. E star cun la nona è cool. Ella lava mia vestgadira, ella ma lascha parcar l’auto davant sia chasa, ella va baud a letg e na fa nagina canera la notg ed ella na recloma betg sche jau fatsch canera. Ed ella baiva Elmer Citro, sco ch’ina dretga Nona ha da far quai. Igl è simplamain perfetg ed jau stess il pli gugent per adina là.

Ma jau hai gia stuì far midada, mo ina pitschna però. Perquai ch’in auter um che abitava era gia là vegn uss lura puspè a star tar Mirta. E perquai ch’el haja adina gì la stanza nua che jau sun èn, hai jau uss stuì far midada en l’autra.

E quella n’è betg uschè patgifica sco l’autra. Pli gronda e cun in letg d’anno 1920 ed il mender: nagin SF info tranter ils programs da televisiun e RTL II è sin posiziun 27. Insumma betg flot, ma jau crai quai èn plitost problems da luxus.

Hotel Mladine* – l’hotel da la giuventetgna

Jau na sai gnanc co ch’ella ha num, la nona da mi’amia Dajana da la Serbia. Ma ella era per in curt mument in bun remplazzament per la dunna Zimmerli. Lezza hai jau numnadamain stuì bandunar la fin d’avust, curt avant che mi’amia Tina ed jau essan partidas per noss viadi en l’‹ost selvadi›. Durant passa duas emnas avain nus fatg in trip da plirs millis kilometers tras l’Austria, l’Ungaria, la Serbia ed enfin a Berlin. Quai vuleva dir: bunamain mintga notg in auter letg, mintga di in’autra sort da WG. Tranter auter avain nus durmì ina giada en ina halla da gimnastica, en il niemandsland austro-croat, cun 30 autras persunas che runtgivan. Hotel Mladine – l’hotel da la giuventetgna – avevan noss osps dà num a quel.

Noss’emprima notg en Serbia avain nus lura passentà tar la nona da Dajana, vul dir en il letg da la nona, entant che questa ha runtgì sin il canapé en stiva. Ella durmiva gia cur che nus essan arrivadas, e nus avain stuì passar tras la stiva per arrivar en sia chombra. Ella giascheva là, cun si eglieruns da tattas e la televisiun uschè dad aut ch’i fascheva bunamain mal las ureglias, ma ella durmiva e runtgiva là tut paschaivel. Gnanc nossas risadas han sveglià ella – nossas risadas che nus avain fatg cun entrar en sia chombra. Ina chombra plain kitsch balcanais. Qua ina poppina cun en in costum, là in pèr fotografias da famiglia d’anno 1920, qua ina cuvertina en rosa, qua ina en oransch, qua in pau vaschella, là ina lampina kitschiga. Simplamain ina dretga chombra da nonas da l’Europa da l’Ost. Durmì avain nus dal rest fitg bain là. Hotel Mladine – l’hotel da la giuventetgna tar la nona.

Nus avain però lura er anc passentà in’emna en in dretg hotel. Numnadamain en il schic ‹Elitte Palic› a Palic en Serbia. In hotel da quatter stailas, magari relativas. Ma tuttina, la minibar era adina emplenida e bunmartgada ed insumma, las pretensiuns na pon mai esser memia autas, sch’ins vul passentar in temp en l’hotel Mladine.

* Hotel Mladine è croat e vul dir ‹hotel da la giuventetgna›. Inspirà dal ‹Dan Mladine›, il ‹Di da la giuventetgna› che noss amis croats en Austria fan mintg’onn.

Las grondas vacanzas

Las grondas vacanzas, las vacanzas grondas, quellas avant che l’ernscht da la vita cumenza, quellas hai jau fatg quest atun. Jau hai mo fatg vacanzas, durant dus mais. Härrlich! Dus mais vacanzas, quai vuleva dir: durmir mintga di fin mezdi, star si, far patgific, ir per la citad da Berlin enturn, far shopping e saitsiing, mangiar ensolver – cun quai na ston ins insumma betg far prescha a Berlin, ins survegn ensolver enfin las 17.00 ni uschia – e pauc pli tard cumenza gia la happy hour cun ils coctails e lura ston ins ir qua en in ‹in-local› u là en ina ‹in-bar›. Gea, yeah, vacanzas a Berlin, rischtisch gail! Ed il pli bel: a Berlin na dat ins betg en egl, sch’ins fa mo vacanzas, sch’ins na lavura betg. I para bunamain che nagin lavuria, dependa natiralmain da la definiziun da la lavur.

Ma tut ha ina fin, uschia han mias vacanzas lura gì ina fin ed uschia va era a fin la columna da la WG, perquai che suenter las rischtisch gailas vacanzas na stun jau betg pli en ina WG, zum glück, jau stun finalmain puspè ina giada suletta, e suenter mias grondas vacanzas na sun jau betg pli studenta a Friburg, ma stagiaire tar il Radio Rumantsch. Ma lavurar tar il Radio Rumantsch è bunamain insaco sco da star en ina WG, u almain lavurar en ina WG… to be continued…

Rischtisch gail: Icke und Er sin Myspace: www.myspace.com/ickeer

Il biro grond

Jau lavur en in biro grond u meglier ditg, jau emprov da lavurar là.

En il biro grond n’è quai numnadamain gnanc uschè simpel. Qua datti ina giada ils lustigs tuns da scalin da las collegas; adina il pli nov hit da la parada da hits strasuna cura ch’insatgi telefona. Lässig, super – mintga 2 minutas datti in pau DJ Ötzi. E lura datti qua lur vuschs, cur ch’ellas u els (er ils collegas han bels tuns da scalin) discurran al telefon. Lura pon ins emblidar da sa concentrar.

«Jau sun a scola e ses en l’emprim banc», ha ditg ina collega da mai l’auter di ad insatgi al telefon. E quai ha exprimì perfetgamain mes sentiment: en il biro grond ma sent er jau mintgatant sco en scola. Ma sche jau pens ‹scola›, lura daventi tut curius en mes stumi ed jau pens quant bel ch’i fiss, sch’insatgi vegniss a salvar mai cun in helicopter, per exempel.

Mias coordinatas descrivess jau lura uschia: «Plazza per sa platgar: Plazza dal teater Cuira, ir sur via vi en l’emprim’auzada ed entrar en il biro grond. Jau sun quella en il 12avel banc, quella cun ils rintgs sut ils egls, nagin problem da m’identifitgar.»

Ed uschia passa il di en il biro grond, mes patratgs van a spass e turnan da temp en temp era puspè tar mia lavur (che jau fatsch fitg gugent, dal rest). Ma en quel mument, cura che jau vuless gist scriver ina frasa, scalina segir mes telefon u vegn segir gist in e-mail impurtantischem e quai che jau vuleva gist scriver u pensar è puspè davent.

I n’è betg simpel, en il biro grond, ma jau ma dun fadia, quai almain enfin ch’insatgi vegn a salvar mai cun il helicopter.

«Café, stortins, mars?»

En il biro grond na datti nagina sfera privata. Nagina, absolutamain nagina. Sche jau vuless damai ina giada per exempel mangiar ina buna pralina che jau hai survegnì da mes vischin, per exempel lura vesa quai segir insatgi e vul era avair ina. Per betg cumenzar ina discussiun pli lunga e pli dad aut che pudess svegliar l’attenziun da quels che sesan en l’auter chantun dal biro grond, dun jau halt nà ina pralina a quels ch’han dumandà.

Ditg curt: En il biro grond ha mintgin la survista totala sur da quai ch’ils auters mangian. Da quai pon ins però era profitar. «Poss jau era avair in?», u perfin tut senza dumandar prend jau mintgatant in u l’auter urset da gumma dals collegas ch’han chalà da fimar e che cumpenseschan ussa las cigarettas cun animalets da schelatina. Els èn forsa era cuntents da parter; perquai che uschiglio mangian els in satget suenter l’auter enfin ch’els han mal il venter. En in auter chantun dal biro grond datti da quellas collegas ch’han forsa propi in pau mal il venter, ma perquai ch’insatgi ch’è en il venter dat pajadas ed ha fom. Also nà cun food! Quai èn lura quellas ch’han uschè blera rauba da mangiar sin il pult che jau hai pers la survista.

Pers la survista, ma survegnì in pau fom, cun guardar co ch’insatgi mangia in stortin da la cafetaria u in da quels buns paunins da la proxima furnaria. Na, jau na vuless en sasez betg mangiar tranter l’ensolver ed il gentar ed era betg tranter gentar e tschaina en biro. Jau emprov da tadlar bain sin mes corp e sche quai è propi ina fom ch’è s’annunziada. Gea, quai è ina pitschna fom, stoss jau constatar, e tuttina ir spert giu en il Coop. Pratic, in Coop sper il biro, pensa uss forsa il lectur e la lectura, jau di: privlus! Perquai ch’il pli tard giu en butia, en vista a las curunas plainas ed a las savurs carmalantas, daventa la pitschna fom ina gronda ed jau turn cun bratscha plaina en biro. «Forsa in pau exagerà, tut quai che jau hai cumprà?», ma stoss jau dumandar, perquai ch’ils collegas ma guardan da quai curius. «Avessas forsa era gugent in mars?», dumond jau tras il biro e part mia preda.

WG puspè

Il biro grond è in pau sco ina gronda WG. La differenza è mo ch’ils differents cunabitants n’han nagin’atgna stanza, ma be in pult. In pult che n’è gnanc persunal. Il biro grond è damai plitost insatge sco ina gronda communa; ina giada prend’ins in pult, ina giada l’auter. Il sulet ch’è persunal è il pled clav ed il caddy, quel charret che nus avain e nua che jau hai in puff sgarschaivel. Ma jau na vegn simplamain betg da far urden, insatge en mai sa dosta cunter far urden en biro. Per midar giu dovr jau però urden a chasa. Il pli gugent uschè pauc plunder sco pussaivel. Ed enfin avant curt temp hai jau pensà che jau na dovria era nagin’autra glieud a chasa, en mi’abitaziun.

Suenter onns da star en WGs hai jau ditg: «WG mai pli». U lura pir puspè cun in um ch’è dapli che mo in cunabitant. Mai pli WG, hai jau pensà, e dapli che jau hai pensà quai, hai jau stuì dumandar mamezza, pertge uschè radical? A tut quai ch’ins di radicalmain da «na», quai è bain ina sfida. Ina nova sfida, quai fiss insatge, e svelt hai jau decidì: «gea, jau vi, jau vi puspè star en ina WG».

Dapi questa decisiun è tut ì magari spert, jau hai tschertgà e chattà ina WG, vul dir in cunabitant ed in’abitaziun e bainbaud fatsch jau midada. «Quai vegn super», di mes cunabitant futur. «Gea, quai vegn super», repet jau e tegn ils poleschs. Tgi sa, sche quai funcziuna? Ina WG al lieu da lavur ed ina WG a chasa?

WG zum Glück

Nossa vischina e stedia visitadra Tinetta fa ina lavur sur da nossa WG. Ella studegia architectura a l’ETH e sto scriver insatge sur da «Meine Nachbarn». Ella ha prendì nus e sto ussa dar giu in text cun in pèr fotos da nossa WG. Sche jau avess la medem’incumbensa, lura vesess mia lavur (scursanida) ora uschia: Jau (Tinetta) vegn vi tar mes vischins, els sesan vi da lur gronda maisa brin-naira, in sper l’auter, cun vista sin la televisiun nua ch’i vegn gist GNTM (Germany’s Next Topmodel) e mangian tschaina. «Vuls anc in pau salata?», dumonda Stefan ed els raquintan da lur tura da jogging ch’els han gist fatg, e ch’els sajan lura bunamain ids a perder ad Albisrieden e co che Stefan ha motivà Chatrina cun empermetter ina biera fraida a chasa. E la biera baivan els uss, suenter tschaina, sin il canapé, e per curar ils egls stanchels dal lung di da lavur mettan els si mascras per frestgentar ils egls. El ina blaua, ella ina transparenta. I na saja però betg adina uschia, dian els. Els guardan era emissiuns cun dapli niveau, per exempel il mardi saira: l’emprim Tagesschau e suenter Kassensturz e ‹10 vor 10›.

«Wämmer no da Literaturclub luaga, Schatz?», dumonda Stefan suenter ‹10 vor 10›. Ma Chatrina è memia stancla e va a letg. «Guat Nacht, Häsu», di Stefan. Ma era sch’i tuna in pau da quai, els n’èn betg in pèr d’amur, mo in pèr da WG ch’ins pudess descriver uschia en ina curta poesia:

Els èn il WG-pèr perfetg,

ella legia il Tagi, ed el la NZZ.

Stefan e Chatrina

WG per adina!

Amarone per la chasarina

Turitg en plaina stad – quai è grondius! Las sairas èn chaudas e bellas, ins po star dadora, a la riva dal lai u en in local original, uras ed uras e pir lura ir a chasa. Quai è mes nov hobi. E quai ha per consequenza che

1) jau sun fitg stancla la damaun suenter.

2) jau na ves strusch pli mes cunabitant Stefan. Ma per fortuna datti telefonins ed e-mails, quai è nossa communicaziun principala dapi in pèr emnas.

In di è arrivà in sms da Stefan. El ha scrit che nus stoppian ina giada far urden, ch’insatgi da l’administraziun da la citad vegnia a guardar noss’abitaziun. Bun, hai jau pensà, far urden e schubregiar è adina bun. Quels da la citad vegnian a guardar l’abitaziun sco exempel per las abitaziuns da la chasa nua che nus abitain. Quella è tut nova, quai vegn ad esser il motiv. Ma pertge vegnan els a guardar gist noss’abitaziun? Nossa ch’è il pli pauc represchentativa? Lampas n’avain nus naginas, plantas sin il balcun? kasch vergessa, ed era uschiglio èsi plitost atmosfera improvisada. Betg in bun exempel atgnamain.

Stefan ha schubregià sia chombra, il rest hai jau fatg daventar pli represchentativ. («Weisch, i muess schaffa, ha ke Ziit»). Schon bun.

Jau hai damai schubregià e schubregià e precis en il mument che jau hai mess davent il sdratsch scalini. Signur Treichel da l’administraziun stat davant porta. L’emprim ves jau quai ch’el ha en maun e quai ma plascha fitg bain: ina buttiglia Amarone. «Stgisai il disturbi e grazia fitg che nus pudain vegnir a guardar Voss’abitaziun. Qua insatge pitschen per Vus.»

«Grazia, grazia fitg!», hai jau ditg e la glieud è lura vegnida ina mes’ura pli tard, ma betg 5 fin 6 persunas, sco che jau aveva spetgà, na, circa 20 persunas en plain business look. «Bun di, allegra, allegra», hai jau ditg. Els «grüezi e guten Tag», e fatg fotografias han els era da noss’abitaziun pauc represchentativa (ma fitg netta). Ma bain, hai jau pensà, e suenter curt gia dà l’adia a tut la gruppa cun in surrir amiaivel. Sche jau survegn per ina tala show ina buttiglia Amarone, fatsch jau quai fitg gugent. Lura n’è quai nagin problem da schubregiar mintg’emna tut l’abitaziun. Gell, Stefan?

Abitar cun in carrierist

Mes cunabitant è gia arrivà in toc da la stgala da carriera siadora. Stefan fa il mument ses praticum sco advocat en in’advocatura a Turitg. E quai n’è betg mo x-ina advocatura, quai è l’advocatura WWP. Ha el ditg a mai. Advocaturas na ma din nagut, e WWP tuna per mai dapli da ‹Wald- und Wiesen-Parcours› che da ‹Walder, Wyss and Partners›. Ma tuttina, avair in giurist e mez advocat sco cunabitant è pratic. Per exempel sch’ins ha da communitgar cun l’administraziun da la chasa u cun firmas ch’avessan da vegnir a far reparaturas.

Igl è il job da Stefan da scriver a las differentas persunas. El scriva lura da si’adressa dad e-mail. Uschia vesan ils adressats nua ch’el lavura e quai fa impressiun. Il service da l’Electrolux vegn immediatamain a metter ad ir la maschina da lavar giu, l’electricher vegn a far ir l’internet e l’administraziun da la chasa emprova da far tut per optimar la porta da la garascha. Quella fa canera, di Stefan. Jau n’aud nagut. El però na po betg durmir pervi da la canera ed ha scrit plirs e-mails en linguatg da giurists per reclamar. E sche quai na gida nagut, lura ha el gia annunzià da pretender ch’il fit per l’abitaziun vegnia sbassà. Era quai poss jau mo sustegnair, i para però illusoric; avant bitta l’administraziun ora nus, saja quai pervi dal linguatg da giurists u pervi da la canera, sche nus faschain ina party. La canera disturba ils vischins, ed a quels èsi tuttina, sche quel che fa la canera lavura tar WWP u en il Migros.

Elefants en mia chombra

Jau n’hai nagin’idea da fisica. Mo ina chaussa m’è restada d’ina da las emprimas lecziuns da fisica che jau hai gì en l’emprima secundara. I gieva per la pressiun ed il pais. Noss magister ha fatg ina cumparaziun tranter ina maschina da pista che va sur il terren ed ina dunna da 60 kilos che chamina enturn cun chalzers cun tatg aut. Tgi chaschuna dapli pressiun sin il funs? La dunna u la maschina? Tenor las leschas da la fisica è la pressiun che smatga dals chalzers da la dunna sin il funs pli gronda che quella da la maschina da pista. La maschina da pista è bain greva, ma cunquai che la surfatscha dal tatg dals chalzers da la dunna è uschè pitschna, ha ses pais dapli effect. Ditg simpel: La dunna cun ils tatgs auts è sco in elefant che va sur porcellana.

L’exempel è restà u meglier ditg: vegnì endament puspè en mi’ultima abitaziun, sin il palantschieu da parchet. En quell’abitaziun stev’jau suletta, ma là avev’jau dapli visitas. Ina saira èn arrivadas in pèr amias e cur ch’ellas han vesì mia collecziun da (paucs) chalzers cun tatg aut han ellas stuì empruvar ils chalzers ed ir d’in chantun a l’auter da mia chombra per sa guardar en il spievel. Cun tatgs auts e fins sur parchet. Crac, crac, crac... Tge che mes magister da fisica ha propi vulì dir cun ses experiment, m’è daventà cler la damaun suenter la parada da moda, cur che jau hai contemplà pli precis il palantschieu. Millis da pitschnas forinas en il lain, chaschunadas dals 50 fin 60 kilos da mias amias. Irreparabel, hai jau pensà e sco emprim cumprà in tarpun per ch’ins na vesia betg il donn.

Quest donn n’è a la fin betg stà irreparabel, ma el m’ha custà diversas uras da lavur, en schanuglia cun il fier da stirar en maun ed in sientamauns da cuschina bletsch. Quel hai jau mess sin il palantschieu e fatg ora cun il fier el. Las forinas èn sa serradas, cunquai ch’il lain è s’extendì cun daventar umid. Fisica?

En mintga cas sai jau uss ch’igl è meglier da zuppar ils chalzers cun tatgs auts, sche amias vegnan a far la visita.

Il gieu d’abitar

Il gieu va uschia:

1. Tschentar en il computer

2. Ir en la rait

3. Guardar paginas cun abitaziuns libras

4. Studegiar quant ch’ins ha sin il conto e nua ch’ins stess gugent

5. Durmir ina notg

6. Decider

7. Pachetar stgatlas e mobiglias e metter ellas en in auto

8. Schubregiar l’abitaziun

9. Dir chau-chau

10. Partir

11. Arrivar

12. Pachetar ora las stgatlas e plazzar las mobiglias

13. Ir a cumprar sdratschs e chaussas da schubregiar e sal e paiver

14. Abitar in mument

Indicaziuns bibliograficas

Chatrina Josty. La WG. Cumparì en: Punts nr. 128, schaner 2005, enfin nr. 171, november 2008. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2012).