Project trilinguitad en il Grischun

(lr)

Il Grischun è l'unic chantun en Svizra cun trais linguas naziunalas uffizialas. Latiers vegnan anc las numerusas linguas dals giasts, dals lavurers esters e da las persunas novarrivadas. Uschia sa sviluppa in mosaic linguistic fitg cumplex.
Dapi il 1880/92 renconuscha la Constituziun grischuna las trais linguas tudestg, rumantsch e talian sco linguas uffizialas dal chantun. La convivenza tranter questas trais linguas en la societad grischuna stat en il center d'in project da perscrutaziun. La linguistica da contact ha fin oz surtut fatg studis davart las relaziuns tranter il tudestg ed il rumantsch. Il project da trilinguitad vul preschentar la situaziun actuala da las linguas uffizialas en il Grischun e lur relaziuns vicendaivlas. Tgi dovra la trilinguitad? Tge muntan las trais linguas en differentas domenas sco la famiglia, la scola, il mund da lavur, las uniuns, l'administraziun e la politica? Ils resultats da la retschertga duain contribuir ad in adiever adatta da las trais linguas grischunas.
La basa da la perscrutaziun quantitativa furman ils resultats da la dumbraziun dal pievel 2000 davart las linguas ed ils resultats d'ina retschertga cun questiunaris. En il center da la perscrutaziun qualitativa stattan d'ina vart intervistas e da l'autra vart observaziuns davart il cumportament linguistic en la vita privata e publica.
Intginas retschertgas specialas s'occupan cun las correlaziuns tranter la lingua discurrida en famiglia e la lingua d'instrucziun en scola. Damai ch'il process da germanisaziun ha cuntanschì differents stadis en differentas vischnancas, vegn intercurida plinavant l'influenza dal cumportament linguistic tar ina midada dal tip da scola. In auter aspect è l'assimilaziun linguistica da persunas immigradas. En quest connex vegn intercurida la muntada da las duas domenas famiglia e scala.
In'ulteriura retschertga speciala sa fatschenta cun la lingua taliana en il Grischun. Tras sia posiziun periferica e sia flaivla situaziun demografica èn contacts vers anor, oravant tut cun il Tessin e l'Italia dal nord, adina stads impurtants. Las cumpetenzas linguisticas gidan a dumagnar cunfins linguistics e politics.