«Mias fotografias duain era cuntegnair umor»
En in onn finescha la studenta Manuela Monn sia scolaziun cun il diplom 
da fotografar

Da Claudia Cadruvi, ANR

Manuela Monn studegia art e fotografia. La giuvna artista ha gist mussà ina da sias lavurs ad ina exposiziun a Turitg ed a Cuira. En il «Tages-Anzeiger» paradescha ina gronda fotografia sin la pagina «Bellevue». La fotografia è da Manuela Monn e da sia collega Katja Hurni. Igl è stà ina gronda surpraisa per las duas studentas da fotografia che la redacziun ha tschernì lur maletg per illustrar l'artitgel davart la vernissascha dal «New Deli Art Walk» a Turitg. «Savens dattan ins fotografias a la pressa, ed ellas na vegnan tuttina betg publitgadas», declera Monn. Ma la foto cun ina cuntrada da craters ha para plaschì a la redacziun. Monn ha obtegnì bleras reacziuns suenter la publicaziun en la gronda gasetta turitgaisa.

Nagins trics
La fotografia originala ha il format da 1,57 sin 1,16 meters. Sin l'original vesan ins bain co tschintg astronauts marschan sin la surfatscha criva da la glina. Quest detagl va in pau a perder sin il pitschen maletg da gasetta.
Ma tge munta tut quai insumma? Èn las duas fotografas stadas sin la glina? U sa tracti d'ina montascha che maina en er il contemplader?
Quai haja in visitader a la vernissascha era dumandà, raquinta Monn. El haja vulì savair co ch'ellas hajan montà ils astronauts en la fotografia digitala. «Ma nus n'avain duvrà nagins trics.» E las fotografas n'èn sa chapescha era betg stadas sin la glina. La simpla vardad è: Il maletg è vegnì fatg en ina garascha a Turitg.

Zambregiar la glina
La tematica da l'exposiziun a Turitg era «take or fake». Quai munta pli u main: vair u sfalsifitgà. Monn e Hurni èn sa decididas da far insatge en connex cun l'emprima sbartgada sin la glina. Pertge las fotografias da l'emprima sbartgada il 1969 èn per part vegnidas messas en dumonda da la publicitad. Las fotografias che mussavan Neil Armstrong, l'emprim uman sin la glina, han chaschunà discussiuns. I vegniva pretendì ch'i sa tractia da sfalsificaziuns. In fatg che procurava tranter auter per dubis era: La bandiera americana sin ina da las fotografias sgulatschava in zic. Ma la bandiera n'avess betg dastgà sgulatschar, sin la glina na datti gea nagin vent.
Questa discussiun ha fascinà Hurni e Monn. Ellas han retschertgà en archivs, studegià maletgs, rapports e films. Suenter la preparaziun teoretica han ellas cumenzà a zambregiar. Cun sablun e crappa han ellas installà ina cuntrada sco sin la glina. Ellas han aposta era integrà chaussas che na tutgan betg sin il trabant da la terra, p. ex. culms. Ed empè dals trais astronauts ch'èn sgulads l'emprima giada sin la glina han ellas gist tramess tschintg astronauts – tschintg figuras da termagls – sin viadi tras la cuntrada fabritgada.

Far vent cun farina
Sin la fotografia levan las fotografas era avair vent. Quel han ellas fatg cun in ventilatur e farina. L'emprima giada han ellas installà la cuntrada en ina stanza da la scola d'art. Betg gist ina buna idea, pertge cura ch'ellas han stuì rumir la stanza, han ellas stuì schubregiar uras ed uras la pulvra ch'era sa tschentada dapertut en stanza. Perquai han las fotografas la segunda giada bajegià si l'installaziun en ina garascha «che dastga vegnir tschuffa». Là han ellas fatg il maletg final.
Lez è vegnì mussà ils 9 e 10 da settember a Turitg al «New Deli Art Walk» e bunamain durant il medem temp en il «Salon & Vitrina» a Cuira.

Co sa metter en posa?
«Jau na vi betg ch'ins sto leger duas paginas text per chapir mias fotografias», di Monn. «Las fotografias dastgan era cuntegnair umor.» Perquai plaschan p. ex. las ideas dal «pop art» fitg bain a Monn u las lavurs dals fotografs Fischli/Weiss. Ils dus artists fan installaziuns ironicas cun materialias simplas dal mintgadi.
Era per la Scola d'art applitgà a Turitg fa Monn ina lavur cun tratgs ironics: In studi davart las posas da dunnas sin fotografias. Ella ha tschertgà en albums da famiglia, en l'internet ed ha rimnà maletgs da renumadas giugadras sco p. ex. Marlene Dietrich. «Vi da la posiziun dal corp da la dunna sentan ins, sch'in um è davos la camera», declera Monn. «Jau hai era empruvà da sa metter en scena sco la glieud sin las fotografias ch'jau hai rimnà.» Uschia haja ella emprendì bler davart ils sentiments da quels che sa posteschan davant la camera, ma ella haja era emprendì bler davart la tecnica da fotografar e davart l'impurtanza da la glisch.

«Il champ social è impurtant per mai»
Quest onn ha Monn fatg ina pausa da studi per emprender d'enconuscher il mund pratic dals fotografs. Ella ha fatg in curt fufragnadi tar Annabelle ed in praticum tar la Fundaziun da fotografias Winterthur. Suenter questa excursiun en la vita pratica cuntinuescha la studenta uss puspè il studi a la Scola d'art applitgà a Turitg. L'onn proxim vegn ella a serrar giu cun il diplom da fotografa d'art.

Eco vai suenter vinavant? Ses paun da mintga di gudogna Monn da preschent cun servetschs da notg en ina chasa d'impedids. «Quai vi jau era cuntinuar suenter la scola d'art.» Ella saja leda ch'ella haja emprendì in mastergn social avant il studi. En sasez avess ella gia suenter la scola secundara gì quaidas da far insatge artistic, perquai ch'ella ha gia da matta adina dissegnà gugent. Il geniturs hajan dentant cusseglià d'emprender l'emprim in'autra clamada. Oz saja ella leda ch'ella haja cumenzà pir pli tard cun art e possedia ina scolaziun sin il champ social. Per ella saja la lavur sociala gist uschè impurtanta sco l'art, di Monn: «Jau dovrel omadus per ma sentir bain.»

L'artitgel davart il «New Deli Art Walk» è cumparì en il «Tages-Anzeiger» dals 9 da settember 2005.