Da la vita da Ludmilla Cahenzli
Litania da chalzers

Da Ludmilla Cahenzli
 
Pront m’ha insatgi mussà l’utschè. Quel tip aveva legì l’ultima columna (LQ dals 4 da november). En lezza avev’jau scrit ch’i saja normal da cumprar 25 pèra chalzers ad onn. Para che mias explicaziuns n’èn betg stadas chapaivlas a quest tip che m’ha mussà l’utschè. Perquai vi jau, Ludmilla Cahenzli, explitgar en detagl co ch’jau vegn sin 25 pèra chalzers. 

La stad, avant che la scola cumenza, èsi il pli brutal. Mes trais uffants dovran stgalfins e chalzers da gimnastica per la scola: Mia gronda isa ses stgalfins adina sco in dinosaurier. Uschia na po mes figl mesaun betg pli duvrar ils stgalfins da sia sora. La pitschna pudess atgnamain prender ils stgalfins dal mesaun. Ma ella protesta: «Quai èn stgalfins da mats, quels na tir jau betg en.» Jau cumpr traia pèra stgalfins. 

Cun ils chalzers da gimnastica (exnum cun solas cleras per en halla) n’èsi betg uschè nausch. Qua po il mesaun ertar ils chalzers da la gronda. Da gimnastica è lezza numnadamain uschè marscha ch’ils chalzers vesan ora sco novs suenter in onn. Ma il commentari da la pitschna che duess prender ils chalzers dal mat: «Quels na tir jau betg en, quels toffan.» E damai ch’jau chapesch sias resalvas – jau na trajess gea era mai en chalzers dad Eugen Cahenzli – obtegna ella novs. Nus fissan cun stgalfins e chalzers da gimnastica gia tar tschintg pèra chalzers. 

La scola cumenza, ed i vegn l’emprima daratga: «Mamma, mes stivals èn memia pitschens.» «Sche prenda quellas da la gronda», ditg jau. «Lezzas han ina rusna.» 

Jau cumpr stivals per la gronda e per il mesaun. La pitschna survegn quellas dal mesaun. Era sch’i toffan. Nus fissan tar set pèra chalzers. 

Tuttenina hai num: «Nus main sin viadi da scola. Il scolast ha ditg che nus stoppian avair chalzers auts, uschiglio stuain nus star a chasa.» Ludmilla va cun la gronda a cumprar chalzers da culm. Fa otg. 

I vegn che bischa. Ludmilla va giun tschaler e prenda nanavant ils chalzers d’enviern da l’onn passà. La gronda dovra sa chapescha novs. Ils dus pitschens pon segir duvrar ils veders. Ma ils chalzers dal mesaun da l’onn passà èn era gia memia pitschens per la pitschna. Merda, jau aveva extra cumprà buns e chars per ch’els tegnian anc per la pitschna. Sdiavlar na gida nagut. Jau cumpr chalzers d’enviern per la gronda e per la pitschna, uschia che nus fissan tar diesch. 

Per il sport d’enviern dovri chalzers da skis, patinas e boots da naiv. En la media èn quai traia pèra chalzers per stagiun. Nus fissan tar tredesch. 

Jau, Ludmilla, survegn da Nadal da mamez stivals da tgirom, mega modernas e perquai mega charas. I dat novs stgalfins chauds per la gronda e novs chalzers d’enviern per Eugen. El na vul atgnamain nagins ed insista ch’el possia anc trair en ils vegls (annada 1989), ma puncto chalzers na dastgan ins betg adina tadlar sin ils umens. Insumma: Co vesess quai ora, sch’jau giess cun mes stivals novas, e mes um trottass suenter sco in pauper galiot cun chalzers da l’ultim tschientaner? En nossa contabilitad da chalzers fissan nus tar 16 pèra chalzers. 

Dal schaner fin il mars marscha pauc puncto chalzers. Ins po far autras investiziuns. 
Avant ch’i fa primavaira vom jau giun tschaler e prend siadora las sandalas ed ils chalzers da gimnastica per la stad. Ils chalzers da gimnastica vesan ora sgarschaivel: grisch e tuffus. Jau als met en la maschina da lavar. I sorta be pli in pèra, tschai è tocca. Il pèr entir va a la pitschna. Lezza ma guarda cun in’egliada cun milli rinfatschas cura ch’ella sto empruvar en ils chalzers. Jau vegn bunamain loma. Ma: «Na, quella gida na survegnas ti nagins auters.» “Sulet» ils dus gronds ston avair novs. Nus fissan tar 18 pèra. 

Il mat ha emprima communiun. El na po tuttina betg ir en baselgia cun chalzers da gimnastica: Fa 19. La gronda dovra puspè stivals da plievgia (sa sch’ins na pudess betg inventar stivals da gumma da strech?). Fa 20. Las mattas vulan schlarpas per las vacanzas da stad. Fa 22. Jau vi era schlarpas. Fa 23. E cura ch’jau cumpr mias schlarpas, ves’jau gist anc in pèr total bellas sandalas per mai. Fa 24. Per cletg plaschan las sandalas era ad Eugen. 

Da mesa stad vegn anc il mat (sco descrit en l’ultima columna) e dovra auters chalzers da gimnastica perquai che quels ch’jau avev cumprà la primavaira èn gia memia pitschens. Nus fissan tar 25 pèra chalzers en la contabilitad d’in sulet onn.