La scheffa d’egualitad da Turitg
Ina Grischuna maina il biro d’egualitad dal chantun

(anr/vi) Gia durant il gimnasi a Cuira era l’egualitad in tema per Kathrin Arioli. Che quai daventia in di sia professiun, n’ha ella betg sminà. Uss lavura Arioli gia 14 onns en il biro d’egualitad che s’occupa da l’entir chantun da Turitg, pia era da la champagna. Dacurt saja ella sa dumandada cura ch’ella saja vegnida sensibilisada per l’egualitad. Las dunnas giuvnas d’ozendi na resentian betg pli il dischequiliber tranter umens e dunnas, di Arioli. Las giuvnas sa bajegian sin la lescha che garanteschia l’egualitad. Pir pli tard sa fetschian ellas en che la realitad saja in’autra. Arioli sa regorda ch’ella e sia amia eran attentas gia sco gimnasiastas e discutavan en il «Kaffeestübli» a Cuira sur dals dretg da las dunnas. Bleras chaussas haja ella dentant fastizà pir pli tard. P. ex. che umens discurrian adina pli ditg che dunnas, u quant malgulivas che las pussaivladads da far carriera èn.

Dissertaziun davart quotas
Betg gist intgantà era il professer d’Arioli cura ch’ella ha ditg ad el ch’ella fetschia sia dissertaziun da giurisprudenza davart quotas da dunnas. Quest tema vegniva gist discutà en Germania ed interessava la giuvna giurista. Arioli ha tuttina dastgà scriver sur da la basa giuridica da quotas, ma l’interess dal professer per sia dissertaziun è stà marginal. E tge pensa Arioli oz da quotas? Ellas fissan il med il pli effizient per cuntanscher che umens e dunnas èn represchentads a moda guliva. Ma quotas sajan da preschent malvesidas. Ch’i dat en il management aut gnanca diesch pertschient dunnas, mussia dentant bain avunda ch’insatge na funcziunia betg.

Cun bus en regiuns purilas
Il 1990 ha il chantun da Turitg avert il biro d’egualitad e dapi lura è Arioli da la partida. Ella s’occupa da dumondas giuridicas. Sch’il cussegl chantunal tracta ina lescha, prenda Arioli sut la lupa quella e fa propostas. En la lescha da submissiun stat perquai scrit ch’il chantun dastga surdar lavurs sulet a firmas che pajan las dunnas tuttina bain sco ils umens. In auter exempel da la pratica: Pèrs che levan pli baud la schlatta da la dunna sco num da famiglia, stuevan far valair: U che l’um ha in fitg trid num u che la dunna ha ina schlatta che mora ora. Il biro ha cuntanschì ch’era l’egualitad vegn acceptada sco argument per prender la schlatta da la dunna sco num da famiglia. In dals bels projects saja stà il bus da biblioteca, raquinta Arioli. Ina da sias collegas haja fatg la patenta d’ir cun camiun, il biro haja cumprà in vegl bus, laschà colurar quel da studentas e drizzà en ina biblioteca. Cun la «biblioteca» èn las dunnas d’egualitad viagiadas tras l’entir chantun ed han emprendì d’enconuscher las regiuns purilas da Turitg. 

Canortas era cun paucs daners
Dapi tschintg onns è Arioli uss scheffa dal biro. Ella s’occupa anc adina da dumondas giuridicas. Ma dasperas datti bler auter: Arioli prenda part a la maisa radunda cunter il commerzi cun dunnas. Ella gida era a crear in med per controllar pajas dad umens e dunnas tar firmas ch’obtegnan lavur dal chantun. «La cumpatibilitad da famiglia e clamada» è il problem etern da las dunnas. Era qua emprova il biro da fullar via: Dacurt ha el publitgà tgeninas vischnancas da Turitg che porschan la meglra tgira d’uffants. La statistica ha dà notas per canortas, per temps da bloc, per purschidas da gentar euv. Uschia pon famiglias guardar, nua ch’igl è il pli perdert da sa domiciliar. Las vischnancas vegnan uschia en concurrenza ina cun l’autra en la dumonda: Tgi porscha las meglras cundiziuns per famiglias giuvnas? La statistica ha leventà emoziuns tar vischnancas cun nauschas notas. Bleras reacziuns sajan era stadas positivas, raquinta Arioli. Il pli interessant è: «La retschertga ha mussà ch’era vischnancas cun paucs daners èn pipa da porscher ina buna tgira.» 

«Il mender è d’esser persula» 
L’infrastructura da canortas en ina citad garantescha dapli libertad ad ina dunna. Ella ha pli simpel da gudagnar ils agens daners e da s’avischinar a l’egualitad. Tgenins tips dat Kathrin Arioli ad ina dunna che viva en ina vischnanca nua ch’i na dat betg canortas e nua ch’i na dat magari betg tanta chapientscha per politica e dretgs da dunnas? 

Barattar ora tips
«Igl è impurtant da far curaschi ina a l’autra», di Arioli. Ins sto chattar autras dunnas u umens che han sumegliantas opiniuns. «I na dat nagut mender che d’adina esser persula cun quai ch’ins fa.» Lura mettian ins adina en dumonda sasez e perdia cun il temp il curaschi. Perquai dovrian ins raits da contact. Quai na stoppian betg esser uniuns. Ma i na tanschia era betg da be baterlar al telefon cun amias. Ins stoppia tschertgar allianzas nua ch’ins po barattar experientschas en il stil: Vul ti era lavurar? Co has ti organisà da puspè ir a lavurar? Co ha quai funcziunà? 

Far prender posiziun
Impurtant è era da sa maschadar en la vita publica e prender part a radunanzas da vischnanca. Ella conceda era: «Jau na sun betg naiva. Sch’ina dunna ha uffants pitschens, èsi grev da s’engaschar en la politica.» Ma i tanschia gia da pledentar politichers locals e dumandar els tge ch’els pensian da tschertas dumondas da dunnas, u sch’els fissan pronts da s’engaschar per ina purschida da gentar per uffants da scola. Uschia possian ins eruir a tgi ch’ins po dar la vusch.

Il futur da las figlias
Il futur da las figlias è en ils egls d’Arioli medemamain insatge nua ch’ins po far bler per l’egualitad. Che quai vegn savens negligì è sa mussà en ina retschertga: Il biro ha dumandà geniturs quant temp ch’els prendian per gidar ils uffants a tscherner ina professiun. Il resultat da la retschertga saja stà surprendent. I vegn duvrà bler pli pauc temp per las figlias che per ils figls. Ils babs s’occupian gugent dals figls, ma be darar dal futur da las figlias. Uschia restian las dunnas trasora pendidas vi da las clamadas tradiziunalas. Qua vesa Arioli anc in grond potenzial ed ina schanza per las figlias e dunnas dal futur. 

Curt e bun
Naschida: ils 16 d’avrigl 1963
Creschida si: a Cuira
Burgaisa: da Basilea
Domicil: Turitg, cirquit 6
Uffants: in mat da 12 ed ina matta dad 8 onns
Spaisa preferida: tuttas variantas da spaghettis
Bavronda preferida: vins austriacs
Sport: currer al Züriberg
In’autura preferida: Birgit Vanderbeke
Viadis: gugent en citads europeanas
sco Vienna, Hamburg, Berlin, Paris