Migraziun e pajais natal
La Pologna fa endament ses 20avel secul

Da Guiu Sobiela-Caanitz

En connex cun la segunda guerra mundiala han milliuns Europeans stuì bandunar lur pajais natal. Ils plis èn vegnids chatschads davent en num da quai ch’ins na numnava anc betg “purificaziun etnica”. Tschels, per motivs da famiglia u professiun, han stuì suandar las unfrendas da lezzas expulsiuns. La revista catolica tudestga “OST-WEST. Europäische Perspektiven” deditgescha ina gronda part da ses davos numer* a la problematica: “Migraziun e pajais natal”. Cunzunt trais artitgels stattan en connex cun la Pologna, ina naziun che la guerra mundiala ha simplamain spustà, en il vair senn dal pled, vers vest. En confrunt cun ses intschess da 1921–1939 tranter las Carpatas ed il Mar baltic ha lez pajais pers ina part orientala da 180 000 km2 e survegnì per la paja intschess tudestgs (Germania da l’ost ed anteriura citad libra da Danzig) da 103 000 km2. En la Pologna da l’ost persa viveva ina minoritad polacca da var 3 milliuns olmas; 1 240 000 èn immigradas en la Pologna restanta. Passa 6 milliuns Tudestgs da l’ost e 300 000 da Danzig han stuì ir a star en la Germania restanta. Durant ils decennis da communissem n’astgav’ins betg sa fatschentar a fund cun lez passà inuman. Pir cun la vieuta da 1989 ha sa sviluppada ina “litteratura da las ragischs”, t. a. davart quels exiliads da Wilno (oz Vilnius, chapitala da Lituania) vegnids a star a Danzig (oz Gdansk). Tar quai ha dà Günter Grass (*Danzig 1927), premi Nobel da litteratura 1999, “in impuls excepziunal cun sia ‘Danziger Trilogie’, numnadamain ‘Die Blechtrommel’, ‘Katz und Maus’ e ‘Hundejahre’, per s’occupar senza retegnientschas cun la geografia tudestga da l’anteriura citad libra (…). La vigur traglischanta da lezza citad en la litteratura polacca deriva d’in fatg zunt paradoxal. Pli che Danzig ha sa transfurmà en Gdansk, pervi dal sindicat ‘Solidarnosc’ [cun Lech Walesa, G. S.-C.] ed ils eveniments istorics da 1980–1981, e pli tgunsch che la citad ha savì sa fatschentar cun ses passà, pia era ses passà tudestg” (pp. 166–167).

Ina schurnalista ed in archuvestg sa regordan
Józefa Hennelowa, viceschefredactura da la renumada gasetta emnila “Tygodnik Powszechny” (Kraków), è naschida a Wilno avant la guerra e sa regorda cun nostalgia da sia uffanza e giuventetgna en quella citad circundada da guauds: “Las plantas derasan ina bellezza ed atmosfera unica (…) – ils tieus, ils muts, il sablun, ils trutgs, ils badugns che glischan d’atun atras il verd da la dascharina, il curs quiet e sturschì dals uals (…). Durant mes emprims ventg onns da vita ha la cardientscha umila d’ina citad e l’uraziun da ses chorals il pli bels furmà mia atgna cardientscha (…). En ils onns da guerra hai enconuschì la liturgia gregoriana grazia ad in pader benedictin (…) che la tgirava a moda nunditg viva; lezza è vegnida mia patria spiertala” (pp. 204–205). Atgnas regurdientschas exprima era l’archuvestg da la diaspora ortodoxa en l’intschess antruras tudestg da Silesia e sper il cunfin da Germania, pia tar immigrads ed uffants d’immigrads. El è naschì 1943 dalunsch davent da Silesia, encunter nordost, en in vitg ortodox da verva bielorussa che fa anc adina part da Pologna. Ch’i dat là ina Baselgia autonoma ortodoxa cun almain 600 000 olmas, quai è segir nov per tgi che sa figura ina Pologna tuttafatg catolica. L’archuvestg fa endament sia uffanza purila e commentescha: “Igl è forsa uschia che mintga uman basegna in liom spezial cun ina part da la terra sco creaziun divina, per sa sentir responsabel da lezza part (…). Questa responsabladad n’è betg abstracta; ella sto s’ademplir concretamain sin in toc determinà da la terra. Lezza missiun dal carstgaun, encletga uschia, fa part da sia essenza la pli profunda (…). Il cristian na po charezzar sia cuntrada senza in’amur primara envers la realitad terrestra dal reginam da Dieu. Uschiglio sa transfurma fitg tgunsch l’amur da cuntrada e patria en odi encunter in auter carstgaun (…). Il putgà sa palaisa sco egoissem ed exclusiun, expansiun e provocaziun, aspiraziun a sclauder auters da l’agen plaz. Quai cuntradi a l’evangeli (…). Ins sto integrar l’emigrant ed ester d’oz e far tut per ch’il lieu nov vegnia per el ina patria nova” (pp. 208–209).

* OST-VEST.Europäische Perspektiven, 2003/3, pp. 161–240. Adressa: Mathias-Grünewald-Verlag, Max-Hufschmidt-Straße 4a, D-55130 Magonza. Fax 0049 6131 9286-26. Posta electronica: mail@gruenewaldverlag.de