“Dieu turna en scola”
Instruir religiun(s) en in mund secularisà

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Stat la Spagna avant ina lita religiusa? Sia regenza vul introducir in rom teologic da matura; davent da 2004 duess ins vegnir examinà u en ductrina catolica, sut l’egida dals uvestgs, u en scienza da las religiuns. Quest rom confessiunalmain neutral, instruì da docents d’istorgia u filosofia, tracta quels trais monoteissems che sa refereschan ad Abraham e han bullà il pajais enfin al 17avel tschientaner. Quai fiss l’unica alternativa al rom ecclesiastic. L’opposiziun sa dumonda sche lezza favurisaziun da la Baselgia catolica na violeschia la constituziun. Quai n’è betg cler. L’artitgel 15.3 di: “I na dat nagina confessiun da stadi. Las autoritads duain resguardar las cardientschas religiusas en la societad spagnola e mantegnair la cooperaziun che deriva da quai cun la Baselgia catolica e tschellas confessiuns”. Dapi l’expulsiun dals gidieus 1492 e dals musulmans 1609 è il catolicissem l’unica religiun tradiziunala en Spagna. La dictatura da Francisco Franco Bahamonde (1892–1975) sa basava sin l’ideologia dal “nacionalcatolicismo”; varsaquants elements da ses patratg vivan anc en in’organisaziun ierarchica ed autoritara, fitg activa en la societad spagnola e sustegnida da plis uvestgs. Da l’autra vart pajan be var 40% dals Spagnols la taglia libra da baselgia. Perquai s’opponan blers al rom teologic nov da matura. 

Chapir il pluralissem spiritual
Ins n’astga dentant betg vesair be l’aspect spagnol da la cuntraversa. Er en Svizra, gist en chantuns romands da tradiziun refurmada influenzads da la secularisaziun franzosa, discurr’ins d’introducir puspè la religiun en l’instrucziun da scola. “Dieu retourne à l’école”: Uschia il frontispizi dal magazin emnil “L’Hebdo”*. Schefredactur Alain Jeannet: “Ils plis scolars e students d’oz na san insumma nagut da la religiun (…). La Svizra, sco tut l’Europa, patescha d’ina decadenza culturala che dat en egl. Perquai manegia il filosof Marcel Gauchet: ‘Nus essan uss esters visavi noss agen passà; lez ans è vegnì tuttina exotic sco quel da tschellas culturas’ (…). È quai uschè mal? Stuainsa pia clamar Dieu enavos en scola? La famiglia e las baselgias cristianas n’han betg savì transmetter lezza ierta (…). Perquai van ins, malgrà las temas, vers la reintroducziun d’uras de religiun en scola. Ma co?” (p. 3). Gauchet constatescha: “Pervi da l’ignoranza totala d’oz (…) ston las scolas franzosas d’art entruidar ils futurs manaders da museum en catechissem, per ch’i scuvrian puspè il senn dals maletgs cristians (…). Co pon ins chapir l’istorgia da l’Europa senza conuscher quai che fascheva or ses coc fin avant fitg pauc temp? (…) A las generaziuns giuvnas na duain ins perquai betg transmetter in dogma, mabain il senn d’in’activitad pli che millennara (…). Tiers vegnan quitads morals. Cun nossa societad da consum, l’economia, ils daners, il chapital na pon ins betg guntgir la dumonda da las finamiras. È il bainstar il davos pled da l’istorgia? Quai mettan en dubi schizunt ils chapitalists ils pli fervents (…). Tge duain ins far cun l’atgna existenza? A tge relaziun cun tschels duain ins aspirar? Uschespert ch’ins fa questa dumonda, sa chatt’ins en il champ spiritual (…). Renconuscher la valur absoluta da l’auter uman, (…) quai premetta valurs ch’igl è fitg grev da formular, valurs in pau misteriusas per tgi che viva senza persvasiun religiusa (…). Ins duai entruidar la giuventetgna a chapir il pluralissem religius. Quai pon ins far be d’ordaifer” (pp. 27– 28). 

Las referenzas religiusas da la cultura
In tal “entruidament en las culturas religiusas ed umanisticas” vegn introducì d’avust 2003 en las scolas secundaras dal chantun Neuchâtel. Gabriel de Montmollin, manader da la chasa editura refurmada “Labor et Fides” (Genevra), rapporta: “Ils scolars vegnan entruidads en la cultura dals Ebrers ed il cristianissem tempriv. I duain arrivar (…) ad encleger il politeissem e monoteissem, enconuscher las circumstanzas da la naschientscha dal giudaissem e cristianissem ed ils elements essenzials da questas duas cardientschas. Per ils stgalims suandants preves’ins spezialmain da cumplettar l’instrucziun cun il cristianissem da l’Ost, l’islam e las religiuns orientalas (…). 1997 han ins stabilì ina cumissiun, cun represchentants religius ed umanistics, per circumscriver lez rom nov. Ses parsura Laurent Huguenin, directur d’ina scola secundara a La Chaux-de-Fonds, declera: ‘La giuventetgna da las scolas secundaras na sa pli nagut areguard il senn da las festas cristianas e las referenzas religiusas da l’art e la cultura’ (…). Dus magisters secundars han elavurà ils emprims dus manuals davart ils Ebrers e la naschientscha dal cristianissem (…). Quests mezs d’instrucziun (…) cumpareglian per exempel ils diesch cumandaments cun il Cudesch da dretg civil svizzer e leschas da la Babilonia antica. La genesis dal mund tenor l’emprim cudesch da la Bibla vegn confruntada cun in raquint scandinav [medieval] davart lezza creaziun e la teoria cosmologica dal ‘big bang’ [la stgaffiziun andetga da l’univers, G. S.-C.] (…). Jesus na cumpara betg sco il figl da Dieu che surventschia la mort per spendrar il mund, mabain sco in magister da sabientscha” (p. 24).

Ina tema che fa quità
Uschè lunsch n’èn ins anc betg a Genevra. Cuss. guv. Charles Beer, schef dal Departament chantunal d’educaziun, ha pir mess ad ir ina consultaziun e duess suttametter propostas relativas anc quest onn. Las cuminanzas refurmadas e catolicas genevrinas han tschiffà tema considerond la progressiun da l’islam pervi da l’immigraziun: “En las classas primaras e las scolinas datti quasi uschè blers musulmans (…) sco protestants. Ils emprims na devi 1970 tuttina betg, ussa suni var 10%; la proporziun da protestants, lezza giada 28 %, vegn ussa valitada 14% (…). Il sociolog Walo Hutmacher (…) relevescha: ‘Dapi 1990 datti adina pli pauca glieud che sa declera commembra d’ina confessiun, ma quai vala be per ils cristians, entant ch’il dumber da musulmans crescha’” (p. 20). Jacques Mino, responsabel da las classas d’integraziun linguistica, commentescha la tema da blers geniturs indigens: “Jau sent in privel fitg grev da guerra religiusa” (p. 21). Perquai giavischa’l uras davart religiuns. Quai fa er il pledader da la moschea da Genevra: “Ins duai cumbatter l’ignoranza religiusa (…) per evitar ch’ins abuseschia da la religiun per ‘giustifitgar’ il rassissem e la xenofobia” (p. 23). Gauchet fa endament la situaziun culturala spinusa da l’islam en il mund d’oz: “Ils pajais musulmans han da dar da mauns e da pes per acceder al mund modern (…). Plinavant sa chatta l’islam dal Proxim Orient en ina zanga tranter il cristianissem e giudaissem, duas religiuns ch’el resguarda sco inferiuras” (p. 29). Co statti en auters chantuns romands? Ils gimnasis giurassians “porschan in rom optativ d’istorgia e scienza da las religiuns, frequentà da strusch 10 % dals scolars” (p. 21). Lez rom datti er en ils gimnasis vallesans, ma da ses success na stat nagut en lez numer da “L’Hebdo”. Da la situaziun en il chantun Friburg na rapporta’l era betg. Il Vad para d’avair chattà ina soluziun per ils gimnasis, pinond ina magistraglia che docescha “istorgia da las scienzas e religiuns” (p. 21) en las classas da matura; lez rom frequentan 25 – 30% dals maturands. Ma er a Losanna vess il departament en senn d’introducir in’instrucziun interreligiusa obligatorica en las scolas primaras e secundaras. Il cas da Spagna, descrit en l’introducziun, correspunda pia ad in basegn pli vast.

* 12 da zercladur 2003. Adressa: Pont Bessières 3, CP 3733, 1002 Losanna. Fax 021 331 76 01. Posta electronica: hebdo@ringier.ch