“Generaziun Europa”
Tge manegia la giuventetgna tranter Tallinn e Budapest?

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Set pajais da l’anteriur imperi sovietic vegnan commembers da l’Uniun europeica (UE). Lur giuventetgna, creschida suenter la vieuta da 1989–1991, n’ha betg pli la veneraziun da bab e mamma per ils Stadis unids. Quai mussa ina retschertga* ch’il magazin internaziunal “Newsweek”, cun redacziun a New York e stamparia a Winterthur, ha fatg cunzunt en Lattonia, Pologna, Slovachia ed Ungaria.

Rumsfeld sbaglia
L’Estonia (1,5 milliun olmas), la Lettonia (2,4 milliuns), Lituania (3,7), Pologna (39), Slovachia (5,4), Tschechia (10,3) ed Ungaria (10) vegnan 2004 commembras da l’UE, nun che la procedura da ratificaziun na gartegia en in u l’auter da lezs pajais. Lur regenzas han sa mussadas generalmain favuraivlas a la guerra anglosaxona encunter l’Irac; pliras han schizunt gidà tar las operaziuns militaras. En schaner ha quai stimulà Donald Rumsfeld, minister american da defensiun, a ludar “l’Europa nova”, t. a. lezs pajais, sco commembers da quai che president George W. Bush ha numnà “la coaliziun da la buna veglia”. Datti pia duas Europas, quella “da la buna veglia” cun la Gronda Bretagna, l’Italia, la Spagna euv., ed in’”Europa vegliurda” cun la Belgia, Frantscha e Germania che hajan sa mussadas malfidaivlas e malengraziaivlas envers la gronda alliada americana? Uschè simpel n’è quai betg. Il pievel britannic, il talian ed il spagnol han condemnà la guerra uschè cleramain ch’ils Franzos e Tudestgs. Areguard ils commembers novs da l’UE mussa la retschertga da “Newsweek” che la tenuta da lur giuvens creschids, la “generaziun Europa”, sumeglia a quels da lur contemporans tar ils commembers vegls. Remartgabels èn qua ils giuvens Polacs. Tar els vala Chicago sco “la segunda citad da Pologna” (p. 36) pervi dals numerus descendents d’immigrads polacs. “La maioritad da la ‘generaziun Europa’ en Pologna parta la preferenza dals geniturs e tats per ils Stadis unids (...). Ma paucs ord lezza giuventetgna han sa rimnads en ina sala da conferenzas da l’Universitad da Warszawa per s’entupar cun in schurnalist da ‘Newsweek’. Blers participants da la sentupada partevan il malesser express da Joanna Sokolowska, studenta da lezza universitad: ‘La guerra ha midà mia idea da l’America; questa ha mussà sia arroganza’” (pp. 37–38).

L’antipatia envers l’America crescha
Lez svilup è anc pli cler en auters pajais: “La ‘generaziun Europa’, (…) gia avant la guerra da l’Irac, era pli sceptica areguard l’America e main engraziaivla per la resistenza da questa al communissem e l’Uniun sovietica (…). Retschertgas d’opiniun mussan era che la giuventetgna da l’Europa centrala glischna quasi dapertut en in’antipatia adina pli profunda envers ils Stadis unids. Marek Stastny, da l’Institut slovac per affars publics, è scurlattà da sias davosas cifras d’avrigl. El rapporta che be 26% dals giuvens Slovacs da 21 a 23 onns valiteschian positivamain ils Stadis unids e ch’i saja stà 41% avant in onn (…). Stastny declera quai cun l’impressiun che l’America cun l’Irac veglia sa maschadar memia bler en las chaussas d’auters pajais. L’institut ungarais da retschertga d’opiniun Median ha chattà ora che bunamain la mesadad da tuts Ungarais na giavischia betg ina rolla da direcziun dals Stadis unids en il mund, avant sis mais eri quai be ina terza part” (p. 37).

“La collisiun da dus munds”
La “generaziun Europa” vegn perencunter adina pli favuraivla a l’adesiun da l’agen pajais a l’UE. “L’institut letton da retschertga d’opiniun Latvijas Fakti rapporta che var la mesadad dals Lettons la giavischia e che passa 70% da quests aderents haja tranter 18 e 35 onns, entant ch’ils plis opponents hajan sur 55 onns” (p. 37). Ils auturs han fatg observaziuns sumegliantas en Pologna e Tschechia. I manegian ch’il pled “schlargiament” n’exprimia betg duidamain la muntada da lezzas set adesiuns en ina giada e ch’i saja vairamain “la collisiun da dus munds” (pp. 36–37). Davart l’adesiun vuschan la Lituania ils 11 da matg e la Pologna ils 8 da zercladur. Sche tuts set pajais ratifitgeschan l’adesiun enfin a 2004, cuntanscha l’UE probablamain sia extensiun definitiva a nord da las Carpatas, enfin al Lai Inari en Lapponia, il Lai Peipus en l’Estonia ed il flum polac Bug; quest separava la Pologna da l’Uniun sovietica dapi la segunda guerra mundiala. Durant ils onns suandants duai l’UE lura reglar sias relaziuns cun pajais a vest e sid dal Mar nair.

* When Worlds Collide, en: “Newsweek”, 5 da matg 2003, pp. 36–38.