Sche Pauli pitga sto quai avair consequenzas
Pupragnar uffants è daventà normalitad – in cudesch tracta la tematica

(anr/vi)

Uffants pupragnads èn in fenomen da la bainstanza. Il pedagog Peter Angst ha scrit in cudesch sur da las dimensiuns catastrofalas che quai ha per ils geniturs ed ils uffants. El sa dumonda co che nossa societad sa sviluppescha, sche l’individi crescha si cun il sentiment ch’el survegnia tut senza stuair prender resguard. Per intgins giuvenils para il handy gia d’esser insatge che tutga tar ils dretgs umans. Ch’ils geniturs fan taxi sa chapescha era da sasez. Il cudesch è gist ord stampa ed il titel è “Uffants pupragnads na crodan betg giu da tschiel”. Igl è in mussavia per geniturs che vulan mo il meglier per lur uffants e che eviteschan perquai sapientivamain da pupragnar els.

Prinzi e princessa
Geniturs che crodan en la trapla dals pupragnims èn fitg simpatics, constatescha Peter Angst. Ils geniturs na vulan betg repeter ils sbagls ch’ils agens geniturs han fatg. Pir memia tard sa fan els en ch’els han maldisà la figlia u il figl. Angst ha ina pratica da terapia per famiglias. Mintg’emna vegnan pèrs stanclentads tar el. Pli baud charezzavan els in l’auter, scriva Angst. Uss è la relaziun cupitgada. Betg pervi da la lètg, mabain pervi dals uffants. Il geniturs èn sa deditgads onns a la lunga a la figlialanza. Quai ha absorbà l’entira substanza. Pli baud n’avevan babs e mammas betg peda da s’occupar uschè intensiv dals uffants. L’educaziun era insatge che vegniva fatg sper la lavur. En las pitschnas famiglias dad oz stat dentant l’uffant en il center. El sa senta perquai sco la chaussa principala. Figls e figlias daventan prinzis e princessas.

Pleds na gidan nagut
Geniturs mussan ozendi bler chapientscha. Sch’il pitschen Pauli dat fridas a la mattatscha dal vischin, vegn l’emprim ina giada examinà daco ch’il “pauper mat ha stuì sa dustar”. Ins dumonda per cussegl la scolasta e forsa anc il psicolog. En il fratemp bastuna il pitschen Pauli pli e pli savens. Tut sa dumonda: Tge ha il pauper Pauli ch’el è uschè agressiv? Da spir analisar na patratga nagin da far fin a quest cumportament. “In cumportament fallà duess immediat vegnir curregì e betg adina mo vegnir chapì.” In cumportament fallà stoppia avair consequenzas, di Angst. I na gidia nagut da dir milli giadas al Pauli ch’el na dastgia betg pitgar. Sch’el pitga sto quai avair consequenzas per el.

Pitschen Pauli daventa insupportabel
Savens na haja dentant nagin il curaschi da trair consequenzas. Ozendi regia il desideri da armonia. Tscherts terapeuts e persunas en clamadas socialas sajan suttaposts al desideri d’adina avair armonia. Tala glieud scrivia lungas analisas e restia “neutrala” – forsa per betg perder la simpatia dals geniturs che dumondan cussegl. Il pitschen Pauli dentant crescha, vegn in Paul garmadi e daventa in carstgaun insupportabel. I dettia ina massa experts che propagheschian l’individualitad. I existia lungas ritschas da cudeschs e “heftlis” che pretendian ch’ils uffants stoppian savair dir “na” per sviluppar caracters ferms. Quai tunia flot – per il singul. Ma nua resta il bainstar social e la vita da famiglia? dumonda Angst. “Nus vivain en ina communitad, e perquai sto il ‘gea’ positiv e communabel era vegnir exercità.” Questa socialisaziun cumenzia en famiglia.

Pupragnar è normal
Blers geniturs cun uffants pupragnads sa consoleschan cun dir “El emprenda schon anc quai, sch’el vegn en scola secundara, sch’el vegn en plazza, sch’el fa la recruta, sch’el marida.” Uschia resta l’educaziun a mesa via. Bab e mamma tolereschan ina massa surpassaments. Ma daco? “Ina raschun po esser ch’il pupragnar è ozendi uschè datiers da la normalitad. I succeda da bel cler di.” Plinavant èn ils uffants dal vischin, dal plevon e dal scolast era pupragnads. Pertge duessan ils geniturs lura far quitads? Tenor Angst n’èn las normas sanadaivlas betg pli avant maun. Sa depurtar, renunziar, tegnair mesira u acceptar cunfins na vegnan betg pli exercità.

Betg sco pli baud
L’autur appellescha als geniturs da sa metter puspè a la testa da las famiglias. El animescha els da na guntgir conflicts. Ils giuvenils entrian pli tard en in mund dir da professiun. Sch’els sajan adina vegnids pupragnads, na supportian els betg quest mund. Angst na vul tuttavia betg manar enavos la roda dal temp. I saja bun che l’educaziun severa da pli baud saja surmuntada. El constatescha simplamain che la bainstanza dad oz simplifitgescha bler memia fitg il pupragnar. E quai fa donn als uffants.

Televisiun schirenta
Uffants consumescha divertiment tut a dubel. Els han a disposiziun cudeschs, musica, televisiun e films. Sch’els vulan pon els consumar divertiment senza interrupziun. In studi da la televisiun tudestga dal 2001 mussa che uffants tranter 6 e 12 onns consumeschan pli che duas uras televisiun per di. Uffants tranter 3 e 5 onns guardan 90 minutas. “Las pitschnas olmas na cumportan dentant betg questa inundaziun da maletgs”, scriva Angst. I na saja betg vair ch’ils uffants emprendian cun la savida fatga che vegnia servida da la televisiun. Uffants ston exercitar sez insatge, per ch’i restia en memoria. In auter privel da la televisiun saja che tut vegnia purschì a moda perfetga. Uschia perdian ils kids il curaschi da empruvar ora insatge. “Il divertiment total perfetg e surdimensiunà schirenta ils giuvenils che han pir da cumenzar la vita. Els na treneschan era gnanca pli la musculatura da la fantasia, pervi da la surdosa da maletgs perfetgs.”

Peter Angst: Verwöhnte Kinder fallen nicht vom Himmel. Chasa editura Zytglogge. 160 paginas e caricaturas. Pretsch 29 francs. Berna 2003. ISBN 3-7296-0654-9.