Las malauras extremas: Motivs e consequenzas

Dad Andrea Hämmerle, cusseglier naziunal

Las grevas malauras da mez november che han tutgà oravant tut la Surselva, dentant er donnegià grevamain autras parts dal chantun, èn in motiv da far patratgs er suenter quests grevs dis. Nus enconuschain ils fatgs: Donns totals da var 150 milliuns francs, per blers umans – oravant tut per persunas da Schlans e Rueun – eveniments traumatics ch’els na vegnan mai ad emblidar. Mo grazia a fitg bler cletg n’hai dà nagins morts. Il maun public, en emprima lingia la confederaziun, ma er il chantun, las vischnancas e las assicuranzas vegnan a pajar ils donns e la reconstrucziun. Perquai ans engaschain nus politichers. La vita va vinavant. 

Ma i fiss fatal da sa cuntentar cun quai. Bain sai jau che ponderaziuns fundamentalas e criticas areguard ils motivs e las consequenzas da tals eveniments n’èn betg fitg popularas. E tuttina vi jau empruvar da far quai. Nus na pudain strusch snegar il fatg ch’ils fenomens meteorologics extrems s’augmentan. Tge è capità be en ils ultims 15 onns: Poschiavo, Vivian, Brig, Lothar, Gondo, Surselva e bler auter. Sche quai fiss ina casualitad na stuessan nus betg far grondas ponderaziuns e pudessan cuntinuar sco enfin qua. Er sch’ils mussaments definitivs mancan e vegnan er adina a mancar, datti tuttina intgins indizis che quai n’è betg ina casualitad e che l’augment da fenomens meteorologics extrems stat en connex cun la midada dal clima. Tschert è era che questa midada dal clima n’è betg dada da la natira, mabain vegn influenzada fermamain dals umans. Il problem è senza dubi il consum excessiv d’energias betg regenerablas, oravant tut la combustiun da petroli savens senza senn. Tras quai chaschunain nus in stgaudament che transfurma il clima. Quai sa mussa pli tard en tempestas e malauras. La regiun alpina ecologicamain fitg sensibla è pertutgada grevamain da quest svilup. 

Tge far? Il consum excessiv da petroli n’augmenta betg automaticamain la bainstanza. I vala la paina da reflectar in’ulteriura giada davart il concept «Factur 4». Quai munta: Bainstanza dubla cun la mesadad dal consum d’energia. Lain charrar cun autos che dovran pauc energia, lain ir cun il tren, lain transferir il traffic da transit sin las rodaglias, lain bajegiar chasas da minergia! E lain ratifitgar la Convenziun da las Alps che propona ina politica da svilup durabla e cumpatibla per las Alps. Tut quai è pussaivel senza stuair desister dal confort. Ed i gida – segir betg dad oz sin da-maun, ma a lunga vista – d’evitar talas malauras.