Premissas optimalas per avrir canortas
Ina canorta en planisaziun, ina che marscha bain ed ina che turna en truclet

Da Claudia Cadruvi/ANR 

En Tumleastga èn ins sin buna via d’organisar ina canorta d’uffants. A Glion ha ina retschertga mussà che l’interess è memia magher. Ed a Samedan exista dapi set ans la «Chüralla». Ella è vegnida engrondida la stad passada. 
Sch’ils Grischuns dian proxima primavaira «gea» a la lescha davart la tgira d’uffants, posseda il chantun premissas optimalas per stgaffir novas canortas. La lescha grischuna garantescha contribuziuns da basa per instituziuns che s’occupan d’uffants. Dasperas datti davent dal proxim favrer anc daners da la confederaziun (guarda fanestra). Quels daners muntan in agid da partenza per novas canortas. Entras questas duas funtaunas finanzialas èn las premissas d’avrir canortas (u autras instituziuns per la tgira d’uffants) en il Grischun bler meglras ch’en auters chantuns. Tut quai vala dentant sulet, sch’il pievel approvescha la lescha davart la tgira d’uffants. 

Tusaun: Canorta sin buna via 
En Tumleastga è da preschent ina team londervi da bajegiar si ina canorta d’uffants. Christine Morgenthaler è l’inizianta. «Bleras dunnas en nossa Val lavuran en instituziuns socialas. Ma i n’exista nagina canorta.» Perquai ha Morgenthaler contactà ils asils, las clinicas ed il ospital da la Tumleastga e da la Mantogna. Radund tschintg instituziuns han signalisà interess. 
Perquai ha il team lavurà vinavant. El tschertga uss localitads a Tusaun, il center da la Tumleastga e da la Mantogna. Ina idea è era da colliar la canorta cun in asil ch’exista gia. «Uschia pudess ins trair a niz sinergias, p. ex. la cuschina, las equipas da nettegiar u parcadis.» 

I dovra in’uniun purtadra 
Malgrà che la planisaziun è gia progredida n’èsi anc betg ditg ch’il project vegn realisà. Bler dependa da la saira d’infurmaziun il schaner. Quella saira duai sa mussar, sch’ins vegn da rabagliar ensemen ina uniun purtadra per la canorta. 
Morgenthaler è optimista, damai che las clinicas, ils asils e ospitals han ditg ch’il basegn saja avant maun. Ella spera che questas instituziuns gidian a finanziar a lunga vista il project. «Ina canorta na po mai purtar sa sezza», declera l’inizianta. Che la confederaziun porscha daners da partenza saja in ulteriur punct positiv. «I vesa ora bain», resumescha Morgenthaler. 

Glion: Canorta en truclet 
Main optimistica è la situaziun a Glion. Il ospital ha gist fatg ina retschertga pertutgant l’interessenza per ina canorta. Franco Hübner, il directur dal ospital regiunal, di ch’el saja trumpà dal stgars resun. Ins haja repartì questiunaris en il ospital ed haja era tramess questiunaris en ils asils da la regiun, al Coop ed a la Migros. Vegnì enavos sajan be 29 questiunaris e duas ulteriuras respostas. 17 questiunaris vegnian dal ospital sez che ha radund 250 emploiadas ed emploiads. 
Questas cifras demussian che l’interessenza saja memia magra. 
«Nus fissan stads pronts da sa participar als custs, sche l’interess fiss stà grond avunda. Ma las firmas avessan era stuì sustegnair in pau l’idea», di Hübner. Las respostas sin ils questiunaris hajan era mussà che las mammas organiseschian per gronda part la tgira d’uffants entaifer la famiglia, di Urs Gunziger dal servetsch da tgira dal ospital. Per il mument svanescha il project d’ina canorta a Glion en in truclet. 

Samedan: Success cun la «Chüralla» 
A Samedan exista dapi il 1995 ina canorta. Dapi la stad passada ha la canorta in nov num: La «Chüralla». Ella dat albiert a 24 uffants. Quai è il dubel dals plazs che stevan a disposiziun l’entschatta. Brigit Ferrari, la manadra da la «Chüralla», di che la gronda part dals uffants vegnia per dus u trais dis l’emna. Ils geniturs exequeschian las pli differentas clamadas. 
L’entschatta saja la sceptica da la populaziun stada vaira gronda. «Blers vevan il sentiment ch’ils geniturs na veglian betg pli s’occupar dals uffants.» Uss saja l’instituziun dentant s’etablida. Ils pregiudizis da la glieud hajan fatg plaz a chapientscha e simpatia. 
La finanziaziun da la «Chüralla» vegn reglada cun contribuziuns da las vischnancas. Ils custs per ils geniturs sa drizzan tenor l’entrada. 

200 milliuns per canortas novas
Il glindesdi passà ha il cussegl federal mess en vigur la lescha davart l’agid per la tgira d’uffants ordaifer la famiglia. Davent dal favrer sustegna la confederaziun novas canortas, scolas dal di, purschidas da gentar u uniuns da dunsena. La lescha prevesa in program d’impuls per instituziuns da tgira. La finamira: Pli blers geniturs duain pudair ir a gudagnar u sa scolar. 
Il parlament ha decidì in credit d’impegn da 200 milliuns francs per ils emprims quatter onns. Sustegn survegnan novs indrizs da tgira u instituziuns che bajegian ora considerablamain las capacitads. 
Contribuziuns datti be, sch’era il maun public, patruns u terzas persunas sa participeschan. Plinavant sto la finanziaziun vegnir garantida a lunga vista. Responsabel per ils differents projects è l’uffizi federal d’assicuranzas socialas. Il chantun surveglia la qualitad dals plazs da tgira.