"Ellas speravan be sin chapientscha"
Reglas absurdas engrevgeschan la vita a babs um mammas ch’èn sulets 
cun l’uffant.

Da Claudia Cadruvi

"Freipass zur Hurerei". Quest titel ha Annetta Simeon legì dacurt en ina brev da lecturs davart l’interrupziun a termin. A la giurista ed anteriura tgirunza èn idas snavurs dal dies giu. Ella è mintga giada schoccada, sch’ella legia insatge uschia. Sco mamma che educhescha suletta sa ella fitg bain che la vita n’è betg in zutger. Anzi. Las premissas per trair si suletta in uffant n’èn betg las meglras en noss pajais. Anc bler main, sche l’uffant s’annunzia en in mument fitg difficil. Lura è l’interrupziun strusch evitabla.

En in ospital nua ch’i vegn stgatschà
"I dat glieud che s’imaginescha che dunnas stgatschian simplamain be uschia, senza patratgar bler". A Simeon pari starmentus ch’insatgi po pensar quai. Sco anteriura tgirunza sa ella: "L’interrupziun è ina operaziun che nagin sa lascha far gugent."
Plirs onns ha Simeon lavurà en in ospital a Turitg. En quel faschevan ins interrupziuns. "Jau hai vesì las dunnas cura ch’ellas vegnivan en l'ospital, durant l’operaziun, ma era cura ch’ellas partivan suenter dus u trais dis". Simeon ha tgirà bleras da quellas dunnas. La tgirunza na ha mai entupà ina che fiss stada leda e ventiraivla da pudair "scurlattar" giu ses uffant. "Tuttas eran conscientas ch’i succedia insatge tragic, cun grevas consequenzas." Ellas faschevan l’impressiun d’avair ponderà bain quest pass, prendend serius lur responsabladad.

Abandunadas
Ils pli differents motivs han manà las dunnas en l'ospital nua ch’ins ha interrut la vita che creschiva en ellas. "Ellas avevan in grond basegn da discurrer. Cunzunt durant l’intervenziun", sa regorda Simeon che ha cumenzà il 1986 a lavurar en quest ospital. Las interrupziuns vegnivan fatgas cun "prostaglandin". Quest ormon vegniva sprizzà en plirs intervals. Durant quest temp spetgavan las dunnas e las tgirunzas sin las deglias. Lezzas stuschavan nauador il fritg.
"Darar in bab che avess accumpagnà sia dunna u amia tras questa procedura", sa smirveglia Simeon. Durant il spetgar sin "ch’i capita" era il basegn da discurrer fitg grond. Las dunnas raquintavan daco ch’i gieva gist en quest mument betg per sa giustifitgar u per sa perstgisar. Ellas speravan be sin chapientscha."

"Ils chavels stattan a dretg si"
Uss, radund 15 onns pli tard, lavura Simeon en in tut auter metier. Ella ha studegià giurisprudenza ed è cussegliadra tar la centrala da dunnas. Er mammas senza partenari vegnan tar ella per dumandar cussegl. Ils aliments minimals ch’in bab ha da pajar per in uffant muntan a 550 francs il mais. Questa summa n’è strusch sa midada en ils ultims decennis. Simeon sa tge battaglias ch'èn magari necessarias per ch’in uffant survegnia ses daners. E pertutgant il supplement d’uffants datti chaussas "ch’ils chavels stattan tut a dretg si", di Simeon. Mammas na survegnan nagins supplements d’uffants, sch’ellas lavuran betg en ina professiun. Il bab che gudogna retira ils supplements. El avess da dar vinavant ils raps a ses uffants. Ma quai na funcziunescha betg adina ed in u l’auter bab salva ils 150 francs. Sche la cassa chantunala pajass ils daners directamain als uffants u a las persunas che educheschan, spargnass quai in mantun cumbats stentus.

Absurditads cun supplements d’uffants
Pli cumplitgà daventi anc cura ch’ina mamma lavura parzialmain. Lura ha ella il dretg d’ina part dals supplements d’uffants. L’autra part retira il bab. "Sch’il bab na dat betg giu sia part, renunzian bleras mammas pertutgadas da quai", di Simeon. "Ellas han simplamain gì da sastrair avunda cun ils anteriurs partenaris e pon betg pli." Sche ina mamma (en plazza parziala) vuless che l’entira summa vegnia pajada directamain ad ella, sto ella cumprovar che l’uffant na survegn betg ils supplements dal bab. Da mussar si quai saja uschè grev che bleras mammas che sa chattan en questa situaziun renunzian sin ils 75 francs, schizunt sch'ellas han nair basegn dals daners.
Quest exempel è sulet in detagl da la lavur giuridica da Simeon. Ma da quels detagls existan anc plirs. Els mudregian geniturs sulets en lur vita da mintgadi. L’exempel mussa er a moda signifitganta co che la birocrazia mantegna magari onns ora structuras absurdas.

Gnanca la paina da mort impedescha delicts
Simeon pledescha per l’interrupziun a termin. In scumond na haja anc mai impedì insatge. Gnanca cun la paina da mort vegnian ins dad impedir acts criminals. "Il scumond chatscha las dunnas be en illegalitad." Pli baud hajan las dunnas perquai stuì ir tar scharlatans a stgatschar. Intginas han pajà cun la vita.
L’iniziativa "per mamma ed uffant" munta en ils egls da Simeon in pass enavos en il temp medieval. Er l’Irlanda haja scumandà l’interrupziun. En quest pajais catolic vegnia tuttina stgatschà, p.ex. sin in bastiment aposta drizzà en per quai. Il bastiment va regularmain or en ina part internaziunala da la mar, nua che las operaziuns vegnan exequidas. Simeon di perquai: "I na dat betg ina suletta interrupziun damain cun in scumond rigurus en Svizra."
E co vai enavant suenter la votaziun dals 2 da zercladur? "Tuts vulan ch’i dettia damain interrupziuns. Las politicras ed ils politichers ston pia sa metter en ils stadals", giavischa Simeon. I dovria buna educaziun sexuala, in levgiament fiscal per geniturs, politica sincera per famiglias ed uffants, temp da bloc en scola u scolas dal di. "Ma gist quels che fan in sbragizi pervi da l’interrupziun, exact quels pledan per ordinari cunter questas mesiras", concluda Simeon.