En il rument cun la modestadad da la sacra 
Pledoyer a chaschun dal di mundial da las dunnas

Da Claudia Cadruvi/ANR 

Hm? Ils 8 da mars è il di mundial da las dunnas. Sa sche jau duess scriver in purtret dad ina dunna? Aba, quai n’è nagut spezial. Ma forsa in artitgel davart l’egualitad sin champ da las pajas? U ch’ils umens fan anc adina nagut – o sorry – plitost pauc en il tegnairchasa? Aba, questa tematica na scappa betg. 

Ah gea, quai fiss in’idea. Jau dumond il chauredactur da «La Quotidiana», sch’el fetschia per il Di da las dunnas ina ediziun speziala. Ina cun en be fotografias da dunnas tar ils differents artitgels. Jau ma sun vilentada tantas giadas ch’ins vesa adina be umens en gasetta. En tuttas gasettas. 

Ina secunda suenter che jau hai gì quest idea, la sutterresch jau puspè. Pertge? I n’è betg perquai che jau pens ch’il schefredactur saja in patriarc che schess a priori «na». Jau n’hai era betg tema che la squadra da schurnalists fiss total cunter. Anzi. Jau crai ch’il chauredactur schess eventualmain «gea». Ils schurnalists avessan for-sa schizunt gust da mussar ina giada dunnas empè da tapezar mintga di la gasetta cun ils medems chaus. Ed ils lecturs fissan segir intgantads. Els realisassan ina giada quant savens ch’ins vesa – danor sin las paginas da sport – be umens en gasetta. 

Da raschun perquai che jau sutterresch mezza l’idea èn las dunnas sezzas. I na fiss strusch pussaivel da survegnir entaifer il temp nizzaivel avunda dunnas ch’èn prontas da sa mussar en la publicitad. Ins duvrass bler dapli temp per far ina tala ediziun. Sch’ins dumonda per exempel in um da dastgar scriver in purtret dad el, lura di quel per ordinari «gea». Entaifer paucas secundas han ins in termin. Sch’ins telefonescha ad ina dunna, ha quai l’emprim ina giada num «na». Ins sto persvader ella: Sia vita saja insatge singular, sia lavur interessanta u ses engaschi impurtant etc. «Jau na ma less betg far da grond.» Quai di bunamain mintgina. Suenter ina urella, sche la dunna sa lura ch’ella po leger il text avant ch’el vegn publitgà, di ella la finala «sche bun halt». 

Lura èsi uschè lunsch. Ins sesa ensemen cun la dunna. Ella vegn ord la crosa e raquinta. Ma mintga pèr minutas fa ella: «Ma quai na dastgais betg scriver, uschiglio pensa la glieud che jau veglia ma gloriar.» Entant ch’in um enumerescha en questa situaziun mintga toffa ch’el ha laschà ora. 

Dacurt ha insatgi raquintà d’ina poetessa rumantscha. Ella haja gì in enorm success cura ch’ella ha prelegì en in pajais vi sur mar. Jau hai telefonà ad ella. Immediat ha ella cumenzà a raquintar. Da las prelecziuns en in pajais tut ester. Co che la glieud haja sdrappà ad ella ils cudeschs cun las poesias translatadas or da maun. E co che la glieud saja vegnida tar ella cun larmas en ils egls. Uschè impressiunà era il public. Quai sajan stads ils pli bels muments da sia vita. Ins haja perfin envidà ella da preleger ad universitads en auters pajais. «Ina giada chatta era ina giaglina tschocca in graun», ha ella agiuntà. Jau er irritada da quest proverbi. Damai che la poetessa rumantscha n’è segir betg ina giaglina tschocca. E quest success n’è betg simplamain in graun che schai be uschia per casualitad per terra. 

Nus essan ans cunvegnidas da far l’intervista in’emna pli tard. Jau sun m’imaginada ils bels titels: «Poetessa rumantscha racolta arbajas en l’exteriur» u «Success cun lirica rumantscha vi sur mar». Ma uschè lunsch n’èsi betg vegnì. La dunna ha telefonà: I saja uschè curt avant Nadal. Ella haja dad ir en baselgia e na veglia betg far quest purtret gist uss, sch’ella haja dad ir a star avant Dieu. 
Dad ina vart sun jau stada impressiunada da la modestadad religiusa. Da l’autra vart avev’jau sin bucca: «Ma sche Dieus ha dà a Vus quest dun, dastgais Vus bain mussar Voss success.» Jau na sun dentant betg la dretga persuna per arguments religius ed hai taschì. Nus vain ditg che nus s’entaupian suenter Bumaun. 

Avant quest nov termin vegn ina brev. La poetessa scriva ch’ella na veglia tuttina betg ch’ins rapportia da quest eveniment. Ella na saja betg il tip per la publicitad. Ella haja acceptà ch’ins na haja mai fatg in grond brimbori cun sia ovra. Ella na dovria betg quai. 
Mes emprim patratg è stà da tuttina persvader ella. Dir ch’i saja impurtant ch’ils Rumantschs sappian da quai. Impurtant cunzunt per la generaziun giuvna rumantscha. Ma lura sun jau vegnida narra. Jau hai smaledì la modestadad. Betg la modestadad da questa dunna. Mabain la modestadad da las dunnas en general. La poetessa n’è numnadamain betg persula. Gnanca in cas extrem. Da quai capita cuntinuadamain. Bleras dunnas, capacitads, testunas, diligentissimas, refusan strictamain da sa mussar. Ellas sa zuppan davos lur modestadad. 

Tgi smirveglia pia ch’il moviment da las dunnas na vegn betg giu dal flatg. Las dunnas giuvnas chattan memia paucs exempels en las medias. Da dunnas che mussan la via. Che las giuvnas pon imitar. I manca anc adina dunnas che fan curaschi. 

Mes giavisch per ils 8 da mars è che las dunnas spedeschan lur smaledida modestadad cun il rument: L’emprim èsi da pachetar ermeticamain la modestadad. Ella toffa mintgatant bravamain. Il pac cun la modestadad mettan las dunnas lura precautamain en in satg da rument. Serran immediat el. Si cun la marca. E spert ora sin via cun el. Tut tenor il motto: «Bescheidenheit ist eine Zier, doch besser geht es ohne ihr.» 

E suenter dastgan las dunnas sa legrar senza retegnientschas da lur prestaziuns e festivar lur success. En la publicitad! Sinaquai ch’ellas dettian perditga e sajan in bun exempel per las generaziuns vegnintas. 

Cur che mes schef ha legì l’artitgel ha el ditg: «Ti stos en mintga cas laschar metter en tia fotografia cun quest artitgel.» Jau hai ditg: «Naaa…, äh…, cler.»