La religiun en la vita da l’uman
Ina retschertga sociologica da trenta onns en l’Austria 

Da Guiu Sobiela-Caanitz

Svilups spiertals e mentals tar in pievel pon ins perscrutar e valitar pir a lunga vista. Dapi 1970 retschertga ina equipa sociologica da Vienna la posiziun da la religiun en la vita dals otg milliuns Austriacs. Als resultats objectivs da lezza lavur è deditgà in volum publitgà en l’atun 2001*. In tom davart las vistas per las baselgias e la perscrutaziun a la glisch da lezs resultats duai lura cumparair quest onn. Segir datti cudeschs pli divertents che rapports sociologics. La publicaziun en dumonda sa distingua dentant entras explicaziuns d’experts, inseridas suenter tabellas u commentaris, che faciliteschan la lectura e la rendan schizunt captivanta per tgi che vul chapir l’impurtanza vitala da la religiun. 

Tradiziun catolica, diaspora evangelica 
Igl è bun da far endament las atgnadads da l’istorgia confessiunala da l’Austria en ils davos tschintg tschientaners. «La part la pli gronda da la populaziun en l’intschess da l’Austria d’oz era protestanta enturn 1550. La cuntrarefurma catolica ha entschavì a la fin dal 16avel tschientaner. La varianta catolica dal cristianissem è vegnida basa statala (…). Cunzunt la dinastia imperiala ed ils urdens religius novs ch’ella promoveva (…) han accelerà la recatolicisaziun» (p. 228). In pitschen triep protestant ha dentant pudì surviver adascus enfin a l’edict da toleranza da 1781 e la lescha da paritad giuridica da 1861. Ils passa 350 000 commembers da las duas baselgias evangelicas istoricas vivan oz en ina situaziun da diaspora. L’Austria ha anc adina ina maioritad catolica da 73% (86% en 1949). Dispitas internas han agità la vita ecclesiastica dals davos quindesch onns, suenter la nominaziun contestada da Hans Hermann Groër sco successur da Franz König a la direcziun da l’archuvestgieu da Vienna (1986). Er il pitschen mund protestant austriac ha fatg atras tensiuns, per exempel cur che la «superintendenta» (uvestga) Gertraud Knoll ha acceptà da vegnir messa sco candidata tar l’elecziun populara a la presidenza da la republica (1998). La retschertga sociologica viennaisa mussa che lezzas cuntraversas n’impedeschan betg la glieud da giavischar differentas prestaziuns da las baselgias, gea, gist l’analisa da talas spetgas èn in emprim resultat remartgabel da la lavur. 

Da las baselgias spetg’ins adina dapli 
78% da las persunas questiunadas giavischan che las baselgias s’engaschian dapli «per la pasch en il mund», 63% spetgan ina tala activitad «encunter la paupradad» (p. 102). Plinavant pretenda bunamain la mesadad da quels umans che n’èn betg commembers da las baselgias ch’ellas celebreschian cults divins e spezialmain ritus da vieuta vitala sco battens, ensinadas (copulaziuns) e cunzunt sepulturas. Cun in ritus pudainsa sminar il misteri d’in schabetg u d’ina situaziun che nus n’enclegiain atgnamain betg. «I po esser che tgi che na fa betg part d’ina baselgia (…) na giavischia tals ritus da vieuta vitala tuttina betg sin la basa da l’Evangeli, mabain pervi da la dinamica religiusa da schabetgs relevants ed impressiunants. Davant questa realitad duessan las baselgias dentant sa dumandar sche lezza na las avria in champ da lavur» (p. 107). Tant pli ch’en trenta onns «èn creschidas las spetgas da gist talas persunas ‘a l’ur’ areguard ritus e cults divins» (p. 257). Da l’autra vart crescha cleramain era la speranza «ch’ins vivia enavant suenter la mort (…). Tgi sa sche la religiusadad sa remettia grazia al problem da la mort?» (p. 253). 68% da las persunas questiunadas exprimivan 2000 ina tala speranza, encunter be 59% 1980 e 1990. Viceversa din be pli 25% da gea a la tesa: «Cun la mort è tut a fin» (p. 253) encunter 37% 1980 e 31% 1990. A las trais tesas suandantas din ins da gea en ina proporziun da 69%, 64% e 51%: «La mort maina suravi tar in’existenza differenta. La vita ha in senn perquai ch’i dat anc insatge suenter la mort. La levada da Jesus Cristus dat in senn a mia mort» (p. 51). L’existenza suenter la mort s’imagineschan 56% be senza corp. 
Tge vul dir «religius»? 
Pon ins insumma mesirar la religiusadad? In’emprima valitaziun, tuttafatg subjectiva, resorta da la Retschertga europeica davart valurs (European Values Study, EVS). En 23 pajais da l’Europa ed en Russia han ins dumandà a la glieud da sa definir «religiusa» u «irreligiusa». Ina media da 68% ha tschernì l’emprima resposta. Tenor lezza retschertga fissan ils otg pajais ils pli religius la Pologna (94%), l’Italia ed il Portugal (85%), la Croazia, Lituania, Rumenia e Slovachia (82%) e l’Austria (78%), pia set da tradiziun catolica ed in cristianisà da Constantinopel, entant che gist ils dus ils pli pac religius fissan nordics e protestants, numnadamain la Svezia (39%) e l’Estonia (41%). Lezzas cifras duain ins dentant interpretar cun prudientscha. La religiusadad evangelica da tradiziun luterana, plitost introvertida, po sa zuppar sut in vestgì mundan, entant che la catolica sa mussa pli gugent. Tar ils pajais resguardads da la retschertga mancan t. a. sis dal Balcan sco era la Gronda Bretagna, la Svizra e l’Ungaria. Areguard l’Austria percorsch’ins dus trends. Persunas veglias sa defineschan religiusas pli savens che giuvnas, dunnas pli savens ch’umens. La teologa pastorala Maria Widl declera: «Il mund modern mira a render l’uman pussant empè da Dieu. Quai pertutga umens bler dapli che dunnas. Questas tschiffan tema da lez svilup modern e manegian ch’ins dovria insatge divin per al tegnair a mastrin. Ils umens perencunter sa la-schan fascinar da lur atgna pussanza (…) e succumban a l’illusiun da divinitad» (p. 25). Pli objectiva e precisa è l’analisa dals elements che cumponan la religiusadad. Tge posiziun occupa la religiun en la vita dals Austriacs? La maioritad da las persunas questiunadas di da gea a las quatter tesas suandantas (p. 30): «Jau crai ch’i dettia in Dieu, perquai ch’insatgi sto avair stgaffì il mund» (64%). «La religiun n’ha nagina relevanza per mia vita professiunala» (60%). «Dieu sto exister, damai ch’i dat ina conscienza» (56%). «Uffants basegnan instrucziun religiusa perquai ch’i ston emprender quai che descha» (55%). Persunas che sa numnan cartentas din d’avair pensà a Dieu cur ch’in eveniment las ha impressiunadas, numnadamain nozzas (62%), in accident u la na-schientscha d’in pop (61%), la mort d’in uman u ina catastrofa natirala (60%), difficultads grevas cun geniturs u uffants (57%), ina dischillusiun entras in uman che stat datiers, la perdita dal post da lavur u l’entschatta d’in’amur (55%), in examen (54%), in cas nunprevis da fortuna (53%) u in schabetg politic (51%). 

L’Europa, nossa chasa 
La retschertga ha strusch pudì resguardar ils 2% musulmans sco part da la populaziun da l’Austria. Las pliras persunas da tradiziun cristiana en lez pajais pon ins en mintga cas definir religiusas. Ma lur concepziuns dal mund n’èn tuttina betg cleras. «Ellas sa zambregian plitost in tarpun ideologic sgiaglià cun elements da derivanzas differentas (…). Ils cristians (27% dals questiunads) furman in’emprima gruppa (…). Tiers datti persunas che, surpigliond singulas posiziuns cristianas, manegian dentant ch’ins na possia encleger Dieu en moda cristiana (…); nus las numnain ‘cumponistas religiusas’. I furman 30% dal total. Il terz tip da concepziun dal mund è quella dals umanists naturalistics (30%) (…). La davosa gruppa (13%) è quella da la glieud pli u main ateista» (pp. 83–84). Ils auturs concludan: «Ils umans en l’Austria èn segir religius, ma (…) lur religiun persunala è multifara e sgiagliada. Tar ina terza part flaivla (27%) è’la spiramain cristiana. 30% han ina religiun persunala, ensai tenschida dal cristianissem, ma cun ferms elements che derivan da l’Orient extrem. In’autra terza part cumpiglia ils umanists sceptics (…). Ils cristians furman ina minoritad en l’Austria» (p. 87). Il viceparsura da la Societad budista austriaca, Theodor Strohal, commentescha: «A nus che vivain en l’occident han ins educà ad in urden social cristian. Noss ambient social na pon ins tuttina betg chapir senza il cristianissem (…). Nus duain savair grà e grazia a l’etica cristiana. Atgnamain cristians eran gea quels umans che han bajegià l’Europa, nossa chasa, quel occident nua che nus stain» (pp. 107–108). 

* Paul M. Zulehner ed auters, Kehrt die Religion wieder? D-73760 Ostfildern (Schwabenverlag, ISBN 3-7966-1041-2) 2001.