Intervista cun Jean Ziegler 
"En nossa confederaziun plain pulvra na datti nagin cumbat d'ideas"

Dad Ivar Trippolini

EI ha fatg spulvrar in per giadas la politica svizra - Jean Ziegler (ps). Durant ina dunsaina dad onns seseva el a Berna en il cussegl naziunal. Punts I'ha scuntrà dacurt e discurrì cun el surtut davart sia nova incumbensa tar I'onu.

PUNTS: Da Vus pon ins leger en la "Financial Times", en la "Frankfurter Allgemeine", en la "NZZ" ed uss era en las punts. Pertge quest enorm interess per Jean Ziegler?
Jean Ziegler: Jau crai ch'i dat dus motivs. L'emprim motiv èn ils cudeschs. Els èn in med incredibel en iI cumbat da las ideas. IIs cudeschs, en sasez ina materia morta, pon influenzar la conscienza. Jau hai gì la fortuna che intgins da mes cudeschs, sco per exempel "Die Schweiz, das Gold und die Toten" ubain "Die Schweiz wäscht weisser" èn daventads bestsellers internaziunals. E sch'ins ha buns editurs sco "Editons du Seuil" per iI franzos e "c. Bertelsmann" per iI tudestg, lura dat quai ina forza da derasaziun, ina pussaivladad d'intervenziun. Uschè vegn ins envidà da las medias per prender posiziun.

Il segund motiv è, che en nossa Confederaziun plain pulvra na datti nagin veritabel cumbat d'ideas, nagina vaira debatta publica. Pervi da quai taidlan ins exageradamain ferm sin ina vusch che è in pau pli stgetta ed in pau pli precisa che autras.

Vossas constataziuns, per exempel pertutgant las bancas svizras e I'aur dals nazis, han provocà discussiuns violentas ed ins reproscha a vus manieras da proceder nun seriusas. Tge schais Vus tar quai? 
En la Svizra è quai adina iI medem: sch'ins na vul betg ir en sin las ideas, lura din ins ch'ellas na sajan betg seriusas. Ma nagin na demussa iI cuntrari. Igl è vair, jau hai a dies sis process. Però betg en in unic da quests process eran ils fatgs iI problem, mabain mias qualificaziuns. Jau hai per exempel dà iI surnum da "tschess" a Hans W. Kopp, ed jau hai perquai stuì pajar indemnisaziuns incrediblas.

Ins na discurra betg pli uschia savens da Vus en la scena politica svizra. entant che Christoph Blocher è anc adina omnipreschent.
L'emprim dus pleds tar Blocher. Jau na dastg bunamain betg dir, ma jau hai bunas relaziuns persunalas cun el. Jau sun da I'opiniun che sias ideas èn absurdas e privlusas per la Svizra. EI viva cun I'idea fixa dad ina Svizra arcaica cun troglodits. Blocher ha incrediblamain blers raps ed ha talent d'organisaziun. Ma el è in dals paucs che di quai ch'el pensa, e che cumbatta persuenter. EI s'engascha persunalmain. EI sa pudess cumprar diesch jachts en iI Mar mediterran e quindesch villas ad Acapulco. EI na fa quai betg. EI cumbatta per la politica, per ideas absurdas. Perquai merita el respect. Il motiv pertge ch'ins na discurra betg pli uschia savens da mai en la scena politica svizra ha da far cun mia nova funcziun tar I'onu. Natiralmain cuntinuesch jau mes cumbat en I'onu. Uss però cun tut auters meds, ed igl è milli giadas pli interessant che a Berna en la chasa federala.

Dapi I'atun passà essas Vus correspundent spezial da la cumissiun dals dretgs umans da L'ONU per il dretg sin alimentaziun. Tge è Vossa missiun?
Il cussegl da segirezza da I'onu ans ha inchargià da schlargiar iI catalog dals dretgs umans. Ad insatgi che ha fom na gida iI existent dretg per libertad d'expressiun nagut, el na po gea betg mangiar iI cedel da vuschar. Perquai sto ins integrar dretgs socials ed economics en iI catalog dals dretgs umans. L'emprim ed iI pli impurtant dretg social che I'assemblea generala da l'onu ha proclamà, quai è iI dretg sin alimentaziun. Il "World-Food-Report" da l'onu infurmà che durant I'onn 1999 èn morts mintga di 100'000 persunas directamain da la fom ubain da malsognas provocadas da la fom, 36 milliuns persunas en in onn. Ed 826 milliuns umans pateschan permanentamain da sutalimentaziun cun la tema dal proxim di.

Vus numnais quai il genocid silenzius.
Exactamain, perquai che iI medem "World-Food-Report" di che "umanitad, cun iI stadi actual da I'agricultura e dals meds da producziun, savess nutrir senza problems 12 milliardas umans. Mia missiun è uss da crear ina norma internaziunala che permetta dad atgisar iI dretg sin alimentaziun davant ils tribunals. Per questa procedura cumplitgada hai jau a disposiziun ina fitg buna equipa e dus mandats da trais onns. Noss emprim rapport strategic dal favrer 2001 è vegnì acceptà da la cumissiun dals dretgs umans. Ina suletta naziun ha vuschà encunter: I'USA. Perquai che els èn da I'avis che in satg da ris saja ina martganzia sco mintg'autra. Enfin uss era questa teoria neoliberala dominanta: iI commerzi liber metta tut en urden. Il satg da ris e ses pretsch da vendita vegnan damai martgadads a las bursas internaziunalas. Per iI cas ch'i dat fominas ubain per umans sutalimentads che èn memia povers per cumprar las mangiativas vegn "I'agid umanitar". Là gidan ils Americans energicamain.
Ussa però din ils pajais dal terz mund che quai na po betg ir vinavant uschia. Era sche I'urden mundial neoliberal augmenta incrediblamain iI product social brut en tut iI mund e la producziun da martganzias crescha ad in crescher ed ils ritgs daventan adina pli ritgs. Igl è vair, las quotas dal svilup èn explosivas dapi ch'iI sistem da producziun chapitalistic dominescha tut nossa terra. Ma la misergia, la fom e I'exclusiun sociala s'augmentan tuttina. Pervi da quai na dastgan las mangiativas betg pli esser martganzias sco tut las autras. Quai è ina ruptura epistemologica. Nus stuain avair in dretg sin alimentaziun, exactamain uschia sco che er I'aria e l'aua ston esser accessibels a mintgin.

Insatge tut auter: enconuschais Vus in pled rumantsch?
Jau enconusch grondiusas persunalitads rumantschas sco Chasper Pult u Martin Bundi, ma in pled rumantsch... (suenter avair ponderà ditg e bain)... la Svizra!

Jean Ziegler è naschì l'onn 1934. EI era professer per sociologia en universitads a Grenoble ed a Paris. Dapi 1977 è el professer a Genevra. En il settember 2000 è el vegnì elegì sco correspundent spezial per I'onu. Jean Ziegler era en tut 12 onns cusseglier naziunal per la partida socialdemocratica dal chantun Genevra. EI ha scrit differents cudeschs sco per exempel "Die Schweiz wäscht weisser", "Die Schweiz, das Gold und die Toten", "Wie herrlich, Schweizer zu sein", "Die Barbaren kommen. Der Kapitalismus und das organisierte Verbrechen" u "Wie kommt der Hunger in die Welt?"