«Ensemen pudain nus cuntanscher bler»
Fundaziun d’ina gruppa da parlamentaris rumantschs

(anr/fa) Il parlament grischun ha ina nova «fracziun»: A la Gruppa rumantscha dal cussegl grond fan part las deputadas ed ils deputads rumantschs. Sco president è vegnì elegì Robert Giacometti. «La fundaziun d’ina Gruppa rumantscha dal cussegl grond (GrCg) è in desiderat da la Rumantschia dapi decennis», ha declerà ier Gion A. Derungs, il secretari da la Lia rumantscha (LR) a las 35 deputadas e deputads rumantschs che s’avevan scuntrads a mezdi per installar quella gruppa. Preschents eran er cusseglier guvernativ Claudio Lardi ed il president dal cussegl grond, Rodolfo Plozza (pcd, Brusio). Sco president dal di han ins tschernì Robert Giacometti (pld, Sur Tasna).

«En general memia tard»
Ensemen cun il deputà da Lavin ed il secretari da la LR aveva entschavì ina gruppa da lavur l’onn passà da primavaira a discussiunar e preparar ina proposta co che la GrCg pudess vegnir organisada. Ils ulteriurs commembers da la gruppa eran ils deputads Men Bischoff (pld, Suot Tasna), Vitus Dermont (pcd, Glion) e Corsin Farrèr (pcd, Alvaschagn). «Inuffizialmain existiva gia uss ina gruppa da deputads rumantschs», ha ditg Giacometti, «en ils davos onns, cur ch’i vegnivan tractads affars areguard la lingua, han ins però vis che quella vegniva activa per il solit memia tard.» Causa ch’i mancavan ils statuts e las directivas nun eran las acziuns da la gruppa tenor el adina organisadas uschè bain. «L’idea fundamentala era perquai da meglierar la coordinaziun cun la LR e cun la regenza.»

Evitar dispitas interrumantschas
Enfin uss era sco ch’el ha ditg uschia che la gruppa da deputads rumantschs nun era forsa adina uschè bain infurmada en connex cun ils affars da lingua, «perquai deva en il parlament savens discussiuns emoziunalas, ed ins dispitava tranter da Rumantschs.» Cun agid da la GrCg vulan ins evitar quai. «Natiralmain ch’ils passa 40 deputads rumantschs na vegnian probablamain mai ad esser avant ina sessiun tuts da la medem’idea», ha ditg Giacometti, «ma en questa nova gruppa pon ins laschar ora ordavant in zic las emoziuns ed esser alura pli averts e preparads per la discussiun en il parlament. » Unanimamain èn vegnids elegids sco president da la GrCg Robert Giacometti e Corsin Farrèr sco vicepresident. Ensemen cun il secretari da la LR che fa las lavurs d’actuar furman els il gremi directiv da la gruppa. Giacometti ha rendì attent ch’i possia er dar che la gruppa na saja adina da medem avis che la LR, ma ch’ins tschertgia il consens: «Jau sun persvas che ensemen pudain nus cuntanscher bler.»

Er er gist l’emprima acziun da la «fracziun rumantscha»
Ils preschents han er approvà las directivas proponidas da la gruppa da lavur. Quellas prevesan ch’il gremi directiv fixeschia las tractandas e las sedutas ensemen cun la LR. El duess avair la funcziun da «prepensader» en dumondas da lingua. La presidenza da la GrCg va en roda da regiun a regiun en in turnus d’in onn. Las elecziuns han lieu durant il mais matg. Causa che fin quella giada dura mo pli in mez onn ha proponì Jost Falett, il president da la LR, da prolungar il temp d’uffizi da l’emprima suprastanza fin matg 2003, quai ch’ils preschents han acceptà. Suenter la fundaziun da lur gruppa ha preschentà Romedi Arquint ses postulat: «En il sboz da la lescha federala per las linguas naziunalas èsi previs da drizzar en in institut per la perscrutaziun da la plurilinguitad, e mes postulat pretenda da la regenza da s’engaschar per che quel institut vegnia installà en il Grischun triling.» Sco ch’el ha agiunt sustegna l’organisaziun Pro Grigioni Italiano ses postulat. Quai ha fatg er la GrCg, en num da la ‘fracziun rumantscha’ han suttascrit ils deputads il postulat, ed Arquint l’ha inoltrà ier suentermezdi.