In zic sco in grond inscunter da classa

Da Flurin Andry/ANR

Dal 1961 avevan fundà persunas giuvnas interessadas a la politica il Parlament da giuvenils grischun. En la sala dal cussegl grond han festivà sonda divers dals commembers il 40avel giubileum da lur parlament. Sco igl era il trend da quel temp en tut la Svizra avevan fundà divers giuvenils a Cuira l’onn 1961 il Parlament da giuvenils grischun (PGG). Stgars 50 dals commembers da quel parlament s’èn radunads sonda passada a Cuira en la sala dal cussegl grond per festivar qua il giubileum da 40 onns. Tranter els p. ex. Silvio Fasciati, il directur da la Viafier retica, Ulrich Immle, il suprastant da la direcziun da la Banca Chantunala Grischuna u il redactur Hansmartin Schmid. L’idea e l’iniziativa d’organisar quest’occurrenza avevan gì René Hefti e Pierluigi Schaad. «I na s’ha betg midà bler», ha ditg Hefti, cur ch’ils parlamentaris d’ina giada eran tschentads en la sala, ch’els sajan mo daventads in zic pli madirs. En ses pled ha dà il giurist ed anteriur deputà Schaad in sguard enavos en l’istorgia dal PGG. 

Grischuns sco pioniers 
La finamira da quest’instituziun era tenor el da «svegliar tar ils giuvenils l’interess per la politica, d’als scolar en la retorica ed introducir els en la vita politica». Commembers activs pudevan daventar Svizras e Svizzers en la vegliadetgna da 16 a 30 onns, cun domicil u dimora en il Grischun. L’occurrenza da fundaziun aveva gì lieu d’atun 1961 en la chasa da citad da Cuira. In commentatur aveva scrit suenter: «Igl eran preschents blers giuvenils interessads a la politica, per gronda part da gener masculin.» Che quai s’haja midà dentant spert, ha infurmà Schaad. L’onn 1965 aveva lur parlament tenor sias infurmaziuns 88 commembers, e da quels eran 16 dunnas, damai baud 20 pertschient: «Sch’ins pensa che las emprimas dunnas èn vegnidas elegidas en il cussegl naziunal pir avant trenta onns, alura pon ins propi dir che nus eran pioniers en quel reguard.» 

Mintga fracziun aveva ses padrin 
Per regla sa radunava il PGG ina giada al mais a Cuira en la sala dal cussegl grond. «Nus prendevan alura posiziun areguard las tractandas ed ils affars ch’eran gist actuals.» L’executiva dumbrava tschintg commembers. Il PGG fascheva part al Parlament da giuvenils svizzer. Ina giada l’onn sa scuntravan ils delegads da tut quels parlaments insanua en Svizra. Mintga fracziun dal PGG aveva in uscheditg padrin, il qual als cussegliava e gidava nua ch’igl era necessari. Il padrin dals conservativs-cristiansocials (pli tard la pcd) era Georg Vieli, quel dals giuvens liberals (pld) Josias Grass, dals socialdemocrats Peter Bäder ed il padrin dals democrats (pps) era Leon Schlumpf. En num da la regenza ha salidà sia figlia Eveline Widmer-Schlumpf, la presidenta da la regenza grischuna, sonda «ils preschents restads giuvens». Hansmartin Schmid ha manegià alura en ses votum ch’ins na duessi idealisar memia quel temp passà, «er dals onns dal PGG era grev da motivar a giuvens d’avair interess e da s’engaschar per la politica». 

In invit dals giuvenils d’ozendi 
Vers la fin dals onns sessanta era vegnì schlià il PGG, tranter auter causa che las decisiuns tratgas dals giuvenils nun avevan pudì vegnir realisadas. Pli u main tut ils parlaments da giuvenils en Svizra eran svanids da quel temp. Oz è quai puspè auter: «En Svizra datti uss var 40 parlaments da giuvenils», ha declerà Ines Winet, commembra da l’organisaziun tetgala da quels parlaments, «chantunals, regiunals, locals, cun differentas structuras, ma cun la medema finamira, d’avair er in pled en chapitel areguard l’avegnir da noss pajais.» Ella era vegnida a Cuira per envidar tut ils preschents a l’inscunter dals differents par-laments da giuvenils, il qual ha lieu proxim onn a la fin da favrer a Berna: «Nossa mira che nus avain cun quell’occurrenza è d’emprender ad enconuscher blera glieud ed er da udir co ch’ils parlaments lavuravan pli baud», ha’la ditg.