Prim vocabulari rumantsch-englais/ englais-rumantsch

(cp) Dacurt è cumpari tar la chasa editura Hippocrene Books a New York il cudeschet Romanisch/Englisch-Romansch, Dictionary and Phrasebook. I sa tracta da l‘emprim dicziunari e guid da conversaziun rumantsch-englais. El è concepì en emprima lingia per persunas da lingua englaisa che visitan il Grischun rumantsch. Il cudeschet, entitulà A Language of Switzerland. Romansch-English/English-Romansch, Dictionary and Phrasebook, è vegnì elavurà da Manfred Gross e Daniel Telli, Lia rumantscha, sin basa dad auters guids da conversaziun edids da Hippocrene Books. I sa tracta d’ina lavur da pionier che n’avess betg pudì vegnir realisada senza l’iniziativa ed il sustegn moral e surtut finanzial da questa chasa editura americana, enconuschenta per ses grond engaschament en favur da linguas e culturas minoritaras en l’entir mund. 

Vocabulari da basa e guid da conversaziun
Quest cudeschet cumpiglia 5 parts principalas: ina pitschna grammatica, las reglas da pronunzia, in vocabulari rumantsch-englais/englais-rumantsch, in guid da conversaziun ed in appendix. La grammatica cuntegna la basa la pli elementara dal rumantsch. Las reglas da pronunzia gidan ils utilisaders dal cudesch a pronunziar correctamain ils pleds rumantschs. La pronunzia vegn agiuntada, cun excepziun da la grammatica, a tut las parts da l’ovra. Il vocabulari, che furma la part essenziala da l’ovra, cuntegna las expressiuns da basa las pli impurtantas ed il stgazi da pleds necessari per viagiar tras la Rumantschia. Il guid da conversaziun è la part pratica dal cudeschet. El cuvra tut ils aspects da la vita da mintgadi sco tschertgar alloschi, mangiar ordaifer, stabilir contacts, midar daners u far cumissiuns. Il giast da vacanzas po s’orientar e sa far chapir en las differentas situaziuns. L’appendix finalmain cuntegna ils nums da pajais, la munaida svizra, las mesiras, ils pais, las stagiuns, ils mais, ils dis da l’emna, las uras e las cifras. 

Romansch u Romansh? 
Igl è usit da duvrar en englais il term «Romansh» u «Swiss Romansh» per designar ils Rumantschs en Svizra. Il segn -sh correspunda a la pronunzia englaisa (sch/ƒ). Tuttina è sa decidida la chasa editura Hippocrene Books da scriver «Romansch» cun -sch. Pertge? Il term «Romansh» cumpiglia tut las linguas romanas, pia era il spagnol, talian, franzos, catalan, e.u.v., il term «Rhaeto-Romansh», sper il rumantsch en Svizra, tradiziunalmain er il ladin dolomitan ed il furlan en l’Italia dal nord. En sia broschura d’infurmaziun Facts & Figures (1996) ha la Lia rumantscha evità quel problem cun duvrar «Romance languages» per las linguas neolatinas e «Rhaeto-romance languages» per las trais minoritads rumantschas en Svizra ed en Italia. Essend che Hippocrene Books vegn a realisar in guid da conversaziun era en ladin dolomitan ed en furlan han els pia preferì la varianta cun -sch (Romansch). La Lia rumantscha ha acceptà suenter lungas discussiuns questa soluziun en disfavur da la scripziun usitada cun-sh («Romansh»), tant pli ch’il term «Romansch» cumpara per part er en la litteratura secundara ed en divers lexicons. 

In cudesch per giasts e scolas 
L’englais è actualmain la lingua la pli impurtanta dal mund. L’internet, la musica da pop e rock, etc. mainan que-sta lingua er en nossas regiuns. Daspera visita blera glieud da tut il mund mintg’onn il Grischun. En il turissem è l’englais savens la suletta lingua da communicaziun pussaivla. Cun quest guid da conversaziun han giasts dals differents continents e pajais – betg mo ils Americans, Brits u Scots, ma era p. ex. ils Giapunais u Norvegiais – la pussaivladad da s’avischinar a la populaziun ed a la cultura rumantscha. L’englais vegn era introducì pass per pass en nossas sco-las rumantschas. El vegn forsa ad esser en pauc temp in rom impurtant gia sin il stgalim da la scola primara. Quest vocabulari e guid da conversaziun po lura gidar scolaras e scolars da lingua rumantscha ad emprender englais a partir da lur atgna lingua. 

Romantsch-Englisch/Romansch Dictionary and Phrasebook, elavurà da Manfred Gross e Daniel Telli, Lia rumantscha, Hippocrene Books, New York 2000. Da retrair per il pretsch da frs. 19.80 tar la Lia rumantscha, Via da la Plessur 47, 7000 Cuira, telefon 081/258 32 22, e-mail: vendita@rumantsch.ch u tar mintga libraria che venda cudeschs rumantschs.