«Sin ina dumonda correspundenta hai jau simplamain ditg gea»
Intervista cul schefredactur partent da La Quotidiana Enrico Kopatz 

Cun Enrico Kopatz ha discurrì Martin Cabalzar

Cun l’entschatta da settember banduna il schefredactur Enrico Kopatz La Quotidiana per surprender cun Bumaun 1999 ina nova incarica sco nov manader da fatschenta da Radio Grischa. Sco emprim schefredactur da La Quotidiana ha Enrico Kopatz il merit dad avair elavurà e realisà entaifer curt temp in product schurnalistic che astga sa preschentar. La Quotidiana ha tratg cun el bilantscha davart naschientscha e svilup da l’emprima gasetta rumantscha dal di. 

Ti bandunas gia suenter ventg mais la redacziun da La Quotidiana. Es Ti frustrà u trumpà? 
Enrico Kopatz: Ni l’in ni l’auter. D’esser frustrà e da mussar quai publicamain na correspunda betg a mia persuna e suenter mintga trumpada na pon ins betg midar job. Sin ina dumonda correspundenta hai jau simplamain ditg gea. 

Cun 30 onns has Ti fatg ina carriera professiunala briglianta. Ti has creà l’emprima pagina quotidiana rumantscha «La nova» en il «Bündner Tagblatt», Ti has realisà in nov concept publicistic tar il «Fögl Ladin» e Ti has realisà l’emprima gasetta quotidiana rumantscha. Quai tut entaifer ina cadenza da mo tschintg onns. Tge sa Enrico Kopatz anc cuntanscher professiunalmain ils proxims onns? 
Quai che Ti numnas «carriera» è ina sequenza che consista da lavur intensiva, da scolaziuns specificas e da casualitads. Probablamain na vegn en avegnir betg pli mintga segund onn insatgi a dumandar mai sche jau avess interess da far insatge auter. Trais giadas consecutivas ha quai funcziunà uschè. En mintga cas vegn jau a restar er en avegnir uschè flexibel sco fin uss. Uschè ditg ch’ins è anc giuven han ins er il curaschi necessari da prender a mauns insatge ch’ins na sa betg davent da l’entschatta en tge direcziun ch’i va. 

Tar Radio Grischa surprendas Ti ina incarica dubla. Ti daventas manader da fatschenta e manader da la redacziun. Co quintas Ti da pudair ademplir quellas dus incumbensas detg differentas? 
I dependa tut da la structura interna dal radio, vul dir, quant bain ch’ins è capavel da delegar tschertas incumbensas er als collegas. Per il mument ha Radio Grischa sper il manader da fatschenta e manader dal program er in manader redacziunal ed ina manadra da la moderaziun. La collavuraziun en emprima lingia cun els vegn ad esser decisiva. 

Tar Radio Grischa han il rumantsch ed il talian enfin oz ina posiziun marginala. Ins ha magari schizunt l’impressiun ch’i saja plitost in alibi per ademplir las pretensiuns da la concessiun. Ti pledas sper il tudestg era bain rumantsch e talian. Vegn Enrico Kopatz ad augmentar la preschientscha rumantscha e taliana en il radio? 
Avant che far grondas empermischuns stoss jau emprender ad enconuscher la structura odierna dal program. Tut tenor vegn jau sin ina u l’autra nov’idea ch’ins po lura realisar cun la quantitad da persunal actuala. Jau sun però en mintga cas da l’avis ch’in dals trumfs da Radio Grischa è la trilinguitad. En tge maniera ch’ella duai lura sa resplender en il program vegn jau a decider en il dretg mument ensemen culs collegas. 

En cumparegl culs radios statals han ils radios privats adina puspè da sbatter cun difficultads finanzialas. Quant enavant restrenschan e determineschan las finanzas la purschida schurnalistica da Radio Grischa? 
Sinceramain, jau n’enconusch oz anc insumma betg la structura finanziala da Radio Grischa. Dal rest, dapli persunal na vul betg adina er dir che la qualitad dal radio u d’ina gasetta u d’in emettur da televisiun daventia meglra. I dependa en emprima lingia da la squadra e da sia voluntad da lavurar ensemen en favur dal product. 

Sco Ladin has Ti era buns contacts en Engiadina. È ina collavuraziun pli intensiva tranter Radio Grischa e Radio Piz pussaivla e giavischabla or da Tia optica? 
Pussaivla segiramain, surtut tar arranschaments da muntada surregiunala. Jau sai però ch’ils dus radios han oz dus filosofias detg differentas. Er qua vegn l’avegnir a mussar en tge direcziun ch’i po e ch’i duai ir. 

Tge visiuns ha il nov manader da fatschenta da Radio Grischa per l’avegnir da ses emettur? 
La basa finanziala sto restar sauna. Qua na sa distingua la filosofia da mes antecessur e da mai insumma betg. El deriva però oriundamain da l’economia naziunala e jau dal schurnalissem. Là vegnin nus dus a dar probablamain in pau differents accents. Er qua gioga però per mai l’idea dal team ina rolla centrala, quant spert ed en tge intensitad che midadas èn insumma pussaivlas. 

Revegnin a La Quotidiana. Tge faschessas Ti auter sche Ti avessas da metter ad ir anc ina giada ina gasetta quotidiana rumantscha? 
Nagut! Las premissas na vegnan però mai pli ad esser las medemas. Oz san ins co che la Rumantschia reagescha sin ina gasetta quotidiana. Quai nun è betg stà il cas avant anc ventg mais. Al cumenzament dal 1997 na savev’ins er betg co che la redacziun vegn a sa sviluppar entaifer il proxim temp. Sut las premissas da la fin dal 1996 na vegniss jau però francamain betg a far bler auter. 

Gia durant l’emprim onn da sia existenza ha La Quotidiana midà concept e vegnida transferida d’ina gasetta integrala cun ina part naziunala ed internaziunala ad ina gasetta cun parts localas separadas. N’è quai betg stà schurnalisticamain in pass enavos? 
I dependa da l’optica. Oz stoss jau dir che la midada nun è stada in pass enavos, er betg schurnalisticamain. Nus avain pudì ans concentrar sin ils fatgs che capitan en las regiuns rumantschas e laschar rapportar las gasettas tudestgas quai ch’interessa in public che discurra tudestg. Mintgin che ha lavurà ina giada tar ina gasetta locala sa er quant impegnativ ch’igl è da far schurnalissem local. Donn èsi en mintga cas che la Rumantschia nun è stada pronta da leger fatgs da relevanza naziunala ed internaziunala en rumantsch. I fiss stà ina schanza da mussar ch’il rumantsch è ina lingua cun la quala ins po declerar er fatgs che na tangheschan insumma betg il territori rumantsch. 

Sa ina gasetta quotidiana rumantscha insumma remplazzar ina gasetta tudestga? 
Na. Las premissas per far quai èn enormas: La Rumantschia sto daventar ina unitad senza tendenzas separatisticas, il rumantsch grischun sto daventar la lingua discurrida e da scrittira acceptada tras e tras e la cumpetenza linguistica en la Rumantschia sto s’augmentar per che la rolla ch’il tudestg gioga oz en la Rumantschia vegn surprendida dal rumantsch, dad in unic rumantsch. 

Per las parts surregiunalas ha La Quotidiana applitgà adina pli stedi il rumantsch grischun. Ti has era promovì quai svilup activamain. Qualas èn stadas las reacziuns dals lecturs sin il rumantsch grischun? 
Surtut positiv, fitg pauc negativ che avess pudì influenzar nossa decisiun. 

Il volumen d’inserats n’è betg sa sviluppà sco prevedì. Han las regiuns rumantschas insumma il potenzial economic per alimentar e garantir l’existenza d’ina gasetta? 
Gea. I dependa da la buna veglia d’investir ils raps er en in product rumantsch – rumantsch e betg ladin u sursilvan u sutsilvan u surmiran! Quella manca oz per buna part. Igl è sco a la bursa: Sch’ins craja en ina firma investesch’ins en aczias correspundentas. Las aczias da la Rumantschia èn oz totalmain sutvalitadas – donn. 

Las aczias da la Rumantschia èn oz totalmain sutvalitadas 
Era il dumber d’abunents fa a nus actualmain in pau quitads. Co vesas Ti persunalmain las schanzas d’augmentar tals surtut era en Engiadina? 
Il dumber d’abunents n’è betg il problem principal, sch’el na sa sbassa ulteriuramain. Clar che cun 1000 abunents dapli durmiss’ins meglier la notg. Persunalmain resguard jau la mancanza dad inserats rumantschs sco problem principal. Sche la Rumantschia na vul betg investir en sia gasetta ston far quai las regiuns da lingua tudestga. Il resultat: Senza inserats tudestgs na fiss oz La Quotidiana betg finanziabla. Consequenza: Ils Rumantschs disdeschan l’abunament causa ils inserats tudestgs… 

En ina intervista es Ti t’exprimì dacurt che Ti sajas in pau stanchel da la tenuta dals Rumantschs. Co è quai da chapir? 
Questa frasa d’in dretg Rumantsch che jau hai legì en ina publicaziun en linguatg tudestg di tut: «Unicamain Rumantschas e Rumantschs flaivels han acceptà il regal nungiavischà.» Manegiada era cun quai La Quotidiana. Nus n’avain derasà betg ina giada la pestilenza cun nossa gasetta, al cuntrari. Nus avain empruvà da far tut quai meglier che las medemas persunas avevan crititgà sur onns ed onns vi da las gasettas rumantschas localas da pli baud. Sco segund puntg che ha surprendì mai negativamain – sper ina ipocrisia fitg derasada – è l’intoleranza entaifer las regiuns rumantschas. Oz pon ins dir che quai era da preveder. Jau na sun però betg fatalist e jau cumbat gugent per ina chaussa, sche jau sun persvadì dad ella. Sco oriundamain na Rumantsch è quai però difficil da chapir che gist la Rumantschia sezza sa manevra en tutta conscienza sin in binari mort, avant che conceder a las autras regiuns rumantschas il medem status da «stgets Rumantschs». 

Tge cussegls das Ti sin via a Tes successur ed a Tes redacturs per il proxim avegnir da La Quotidiana? 
Mo in: Betg guardar memia fitg a dretg ed a sanester e cuntinuar adina sin l’atgna via – e… buna fortuna!