La Quotidiana tutga en mintga chasada rumantscha

Intervista cun il nov chauredactur da La Quotidiana Martin Cabalzar  

Suenter bunamain dus onns da lavur fitg intensiva banduna Enrico Kopatz La Quotidiana e vegn remplazzà da Martin Cabalzar sco nov chauredactur. Stgaffir in nov product da pressa è stà l’incumbensa da Kopatz. Consolidar, meglierar la purschida ed augmentar il dumber d’abunents da La Quotidiana è la sfida da Cabalzar. Co il nov chauredactur ha el senn da cuntanscher questa finamiras tradescha el en la proxima intervista. 

Tge vegn a sa midar davent da l’emprim da settember tar La Quotidiana? 
Martin Cabalzar: Jau na vegn betg a metter La Quotidiana dad in di a l’auter cun ils pes ensi. Cuminaivlamain cun mes actuals collegas en la redacziun e sut l’egida dal chauredactur Enrico Kopatz vain nus sviluppà en il decurs dals 20 mais che La Quotidiana exista successivamain in concept schurnalistic, cun il qual jau poss m’identifitgar cumplainamain. Il concept che preveda da dar emprima prioritad a l’infurmaziun da las regiuns rumantschas s’ha cumprovà. Nus ans chattain actualmain en ina fasa da consolidaziun. Bain encletg ch’ins po anc  optimar la purschida schurnalistica. Jau sun dentant da l’avis che nus fetschian cun in pitschen team da redacziun ina prestaziun considerabla. Persunalmain hai jau tschertas visiuns ed imaginaziuns davart novaziuns a la testa, per il mument na vuless jau dentant betg tradir dapli. 

La Quotidiana è partida cun ina ediziun da 10 000 exemplars. Oz ha ella anc bun 6000 abunents. Na fa quest svilup betg pel-giaglina al nov chauredactur? 
Per mai persunalmain ch’enconusch memia bain las resalvas e la sceptica dals Rumantschs envers chaussas novas na fa quai betg smirvegliar. Sch’in lantscha in nov product sin il martgà, na dastg’ins betg quintar a priori che quel chattia immediat acceptanza. Probabel ha l’editur era manchentà d’accumpagnar la naschientscha da La Quotidiana cun in concept da marketing correspundent. Jau sun dentant persvadì che nus avain gia surmuntà il punct il pli bass ed essan sin via al carschen. Legraivlamain constatesch ins ils davos mais che La Quotidiana chatta adina dapli accoglientscha e ch’il dumber d’abunents crescha puspè. 

Cunzunt en l’Engiadina para il dumber d’abunents dad esser sa reducì marcantamain en cumparegliaziun cun il «Fögl Ladin» d’antruras? 
I constat effectivamain che la situaziun en l’Engiadina ans fa in pau quitads. Igl è però da constatar en quest connex che la gronda part dals abunents dal «Fögl Ladin» na vivevan betg en l’Engiadina, mabain en l’ulteriur chantun ed en la Bassa. Per part avevan quests abunents il Fögl – sco dal reminent la «Gasetta Romontscha» – ord ina tscherta pietad envers il linguatg ed ord attaschadadad cun lur regiun d’origin. En l’Engiadina vain nus plinavant cun la «Posta ladina» ina tscherta concurrenza, ina fanestra rumantscha en ina gasetta tudestga. Noss trais redacturs staziunads a Puntraschigna, Zernez e Susch sa stentan però grondamain per che l’Engiadina vegnia tractada a moda adequata en La Quotidiana. La purschida da La Quotidiana è in bun pau pli interessanta e multifara che las paucas paginas rumantschas en l’«Engadiner Post». La finala vegni dentant a depender dals Ladins sezs, sch’els nizzegian la schanza d’avair mintga di ina gasetta rumantscha en chasa. 

E Surmeir? 
Jau chapesch ch’ils Surmirans han fadia da prender cumià da lur gasettina «La Pagina da Surmeir». Senza sustegn finanzial dal stadi na pudess quella però betg exister pli. Cun Walter Candreia e Mario Jäger ha La Quotidiana en Surmeir dus correspundents permanents che procuran mintg’emna per duas paginas da la regiun surmirana. Questa purschida vegn appreziada fitg dals Surmirans ed il dumber d’abunents crescha ad in crescher. Per che La Quotidiana daventia propi in organ rumantsch represchentativ fissi da beneventar, sch’era l’Uniun rumantscha da Surmeir pudess sa decider d’integrar ses organ en La Quotidiana. L’exempel da la Renania ch’ha integrà sia gasettina «Casa Paterna/La Punt» en La Quotidiana documentescha ch’ins po be profitar d’ina tala integraziun. Nus quintain perquai gugent cun la solidaritad dals Surmirans cun l’ulteriura Rumantschia. 

Ed en Surselva? 
Bunamain trais quarts dals abunents derivan da la Surselva. Quai na fa betg smirvegliar, sch’ins sa che circa la mesadad dals Rumantschs discurran sursilvan. En Surselva es La Quotidiana la suletta gasetta rumantscha. Dentant era qua avain nus pers in bun dumber d’abunents da l’anteriura «Gasetta Romontscha». I sa tracta uss da persvader ils sceptics ch’il product è vegnì meglier, ch’el è bler pli actual e professiunal e ch’el è mintga di en la chascha da brevs empè da be duas gia l’emna. Il pretsch d’abunament da 125 francs ad onn è ordvart favuraivel. 

Tge mesiras da marketing èn previsas per meglierar la derasaziun da La Quotidiana? 
Questa stad avain nus lantschà ina Quotidiana emnila che cumpara mintgamai il venderdi e che cuntegna sper l’ediziun normala era trais paginas revista emnila che resumeschan curtamain ils eveniments succedids durant l’emna. Cun questa acziun pledentain nus cunzunt abunents potenzials en la Bassa. Ils resultats cuntanschids èn legraivels. Questa acziun ha purtà 180 abunents novs. Plinavant vegn la gasetta repartida durant in mais gratuitamain en l’entira Engiadina, ed en Surselva lantschain nus davent dal settember mintg’emna ina ediziun gronda en tuttas chasadas. Nus vegnin era ad esser preschents a l’Ex 98 a Mustér, e proximamain lantschain nus ina concurrenza da lecturs. 

Co statti cun il sustegn da las instituziuns rumantschas per La Quotidiana? 
Malgrà che La Quotidiana è vegnida propagada da questas varts a sias uras sco il pli impurtant med per il mantegniment dal rumantsch, èn ins restads bufatgamain ruassaivels l’emprim temp suenter la naschientscha da La Quotidiana. Probabel perquai che la nova gasetta era vegnida lantschada d’in editur tudestg. Il davos temp avain nus però astgà constatar che la Lia rumantscha sustegna grondamain nossa gasetta, cunzunt era cun sa gidar cun translaziuns. Era las uniuns affiliadas Uniun dals Grischs, Renania e Romania han sincerà lur sustegn moral per nossa gasetta. In engaschament anc pli persvadì fiss a nus sa chapescha d’engrà. Tenor noss parairi sa tracti numnadamain d’ina da las pli impurtantas pitgas dal mantegniment dal rumantsch. La Quotidiana è indubitabel il pli impurtant project che la Rumantschia ha realisà ils davos onns. 

Cun agid d’in editur tudestg... 
Discussiuns ch’han cuzzà varga 10 onns han documentà ch’ils editurs rumantschs e las instituziuns rumantschas nun èn abels da realisar sezs in’atgna gasetta. I mancavan las finanzas, l’infrastructura e las conuschientschas necessarias. En la retrospectiva èsi stà ina fortuna ch’in editur tudestg ha pussibilità quasi sur notg la naschientscha da l’emprima gasetta rumantscha quotidiana. I sa mussa adina pli fitg che la Rumantschia n’ha sezza betg il potenzial economic per garantir l’existenza d’ina gasetta quotidiana. Il fatg che trais quarts dals inserats derivan dad ordaifer il territori rumantsch accentuescha questa pretensiun. 

Ils inserats tudestgs en La Quotidiana vilentan numerus lecturs. En quels effectivamain inevitabels? 
Era mai disturban els. Els èn dentant ina necessitad economica. Savens giavischa l’inserent che ses inserat cumparia en tudestg u ch’el nun è pront da far custs supplementars per novs logos e per la cumposiziun en rumantsch. La translaziun fa La Quotidiana però gratuitamain. Sche La Quotidiana na pudess betg profitar dal pool d’inserats da la «Südostschweiz», na pudess ella betg exister finanzialmain. 

Quai accentuescha la dependenza da La Quotidiana da l’editur da la «Südostschweiz» Hanspeter Lebrument. Nun è quest monopol da pressa in privel per La Quotidiana? 
Ins po valitar quest monopol a partir da differentas opticas. Tant è però tschert: Senza Hanspeter Lebrument na dessi nagina gasetta rumantscha e na vegnissi er betg a dar ina tala ils proxims onns. Sco anteriur chauredactur da la «Gasetta Romontscha» e chauredactur substitut da La Quotidiana sai jau dentant segirar che Hanspeter Lebrument respecta cumplainamain la libertad redacziunala da las singulas redacziuns. L’editur metta a disposiziun las finanzas e l’infrastructura, tut l’auter stat en cumpetenza da la redacziun. Qua tras è garantida l’independenza. Ins astga dir: Las gasettas edidas da la Gasser SA èn tut auter che unilateralas, ellas èn gasettas da forum e tegnan quint andantamain da las opiniuns pluralisticas. Tgi che pretenda insatge auter nun è objectiv e vardaivel. Dal reminent astg’ins era allegar en quest connex che la Gasser SA procura per numerus plazs da lavur en las regiuns rumantschas, saja quai a Mustér, Lai u Puntraschigna. Dals 10 redacturs da La Quotidiana han dal reminent 9 domicil e plaz da lavur en territori rumantsch. La producziun vegn fatga a Mustér. 

Lain revegnir a l’objectivitad ed a l’independenza. Sper Tes engaschament sco redactur da La Quotidiana T’has Ti era engaschà sin champ politic. Na pregiuditgescha quest engaschament dubel betg Tia objectivitad futura sco nov chauredactur? 
Cun surpigliar la chau redacziun da La Quotidiana hai jau mess per ils proxims onns clera prioritad sin mia occupaziun professiunala. Quella pretenda ina clera separaziun tranter politica e professiun. Consequentamain vegn jau a remetter successivamain tut mes uffizis politics. Ils proxims onns vegn jau pia ad avair la pussaivladad da guardar sin la detta als politichers e commentar lur acziuns. Era quai è ina perspectiva interessanta. 

Ina carriera politica è damai exclusa? 
Suenter ch’il pievel grischun è stà da l’avis ch’el na possia betg duvrar mai (ri!) en la politica, sun jau ma decidì da m’orientar da nov e ma concentrar dapli sin la professiun. En la politica n’hai nagin senn da vulair sfurzar insatge. Cun la chau redacziun da La Quotidiana m’è vegnì offrì in’incumbensa interessanta che munta per mai ina gronda sfida e ch’jau surpigl cun tschaffen e plaschair. Quest job pretenda però da mai in engaschament cumplain, uschia ch’jau vegn a bandunar per il mument la politica. Damai che jau sun anc giuven, nun èsi però betg exclus dal tuttafatg ch’jau return forsa ina gia pli tard puspè sin palanca politica. 

Tge finamiras ha il nov chauredactur da La Quotidiana cun sia gasetta? 
Mia intenziun è da far ina gasetta viva, critica ed interessanta che pledenta cunzunt la populaziun rumantscha da las regiuns rumantschas. Savend ch’ils Rumantschs èn bilings e che La Quotidiana resta per quest motiv ina gasetta cumplementara, stuain nus concentrar nossas forzas cunzunt sin quai che las autras gasettas na tractan betg. En il schurnalissem local e regiunal avain nus ina nischa interessanta, quai è nossa schanza. Quai vul dentant betg dir che nus vegnian a tgirar in provinzialissem e furmar in ghetto rumantsch, mabain che nus restian averts per guardar sur noss cunfins, ans fatschentond era cun tematicas d’interess general. Jau m’allegrel da pudair ademplir mia incumbensa cun l’agid d’ina equipa redacziunala qualifitgada e fitg movibla. Mia finamira è da pudair meglierar, era ensemen cun il sustegn da l’Agentura da novitads rumantscha, cuntinuadamain il product. 

En connex cun l’Agentura da novitads hai dà numerusas dispitas. Co giuditgais Vus la collavuraziun futura cun La Quotidiana? 
Jau astg constatar cun satisfacziun che la collavuraziun tranter l’anr e La Quotidiana è sa meglierada essenzialmain en il decurs dals davos mais. Era la prestaziun è vegnida bler meglra. Mesiras da spargn che pretendan da reducir duas plazzas da lavur tar La Quotidiana sforzan da nizzegiar anc pli optimalmain las sinergias. Damai che jau na sun betg stà involv en las dispitas d’enfin ussa, poss jau ir senza pregiudizis en las contractivas vegnintas. Per meglierar la collavuraziun vegn jau era a prender part dal cussegl da fundaziun da l’anr. Igl è 
mia ferma intenziun d’optimar questa collavuraziun per pudair profitar il meglier pussaivel ed jau sun optimist che nus chattian la storta da cuminanza. 

Tge posiziun vegn il rumantsch grischun ad avair en l’avegnir en La Quotidiana? 
Damai che nossa gasetta ha in caracter specific local e regiunal, vegn la gronda part da la gasetta era a vegnir redigida en l’avegnir en ils idioms. Cunzunt sch’i sa tracta da rapports da la regiun. Per chaussas surregiunalas che duain pledentar tut las regiuns rumantschas vegnin nus ad ans servir adina dapli dal rumantsch grischun. L’experientscha cun La Quotidiana ha demussà ch’ils Rumantschs chapeschan tuttina anc meglier il rumantsch grischun ch’ils ulteriurs idioms. Las reacziuns dals lecturs dattan dentant d’encleger ch’ins sto applitgar il rumantsch grischun cun precauziun e prudientscha per betg provocar in effect da refusa. Sco chauredactur hai jau da tegnair en egl ils interess da l’entira Rumantschia e betg mo d’ina regiun specifica. Jau vegn a ma dar fadia da tschertgar il dialog e ma stentar da far punts nua che quai è pussaivel. 

Quants abunents sto La Quotidiana avair per pudair exister? 
Pli blers abunents che La Quotidiana ha e pli attractiva ch’ella po daventar. In augment considerabel d’abunents lubiss da rinforzar la redacziun e d’impunder dapli meds per propagar e derasar la gasetta. Mia finamira è da cuntanscher almain 8000 abunents per la fin da l’onn proxim. Ils Rumantschs ston daventar pli conscients che l’existenza da La Quotidiana dependa da lur prontezza da collavurar, abunar ed inserir en La Quotidiana. I dependa pia d’in e scadin. Noss motto stuess sa clamar: La Quotidiana en mintga chasada rumantscha!